kaplica Cyrenejczyk, Bugaj
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kaplica Cyrenejczyk

Bugaj

photo

Budynek został wzniesiony w drugiej fazie budowy kompleksu kalwaryjnego za czasów Jana Zebrzydowskiego i jest świadectwem asymilowania na tym terenie nabożeństwa Męki Pańskiej wg XVI-wiecznego wzorcu Christiana Kruik van Adrichema. Wpisana w krajobraz i umieszczona pośrodku alejki kaplica z figurami Cyrenejczyka i Chrystusa stanowi komponent cyklu Drogi Krzyżowej i w kontekście znajdujących się w okolicy Kaplic: Pierwszego Upadku i Serca Matki Boskiej jest formą scenografii, konstruującą przestrzeń modlitewną pątników celebrujących Dróżki Pana Jezusa.

Historia

Pierwszy zamiar wzniesienia kaplicy upamiętniającej mężczyznę, którego rzymscy żołnierze przymusili, by niósł krzyż Jezusa, wynikał z rozplanowania terenu, którego dokonał dla Mikołaja Zebrzydowskiego matematyk Feliks Szczęsny Żebrowski. Kaplica Cyrenejczyka została wzniesiona dopiero z fundacji Jana Zebrzydowskiego w przedziale l. 1632-1641. Początkowo była to tylko umieszczona na postumencie figura dźwigającego krzyż Jezusa, któremu pomaga wracający z pola Szymon. Później z fundacji Bernardynów nakryto ową grupę kaplicą na planie prostokąta z czterospadowym dachem. Umieszczenie kaplicy upamiętniającej Szymona z Cyreny było o tyle oczywiste w kontekście założenia kalwaryjnego, że wspominają o takim człowieku sami ewangeliści: Mateusz, Marek i Łukasz. Z drugiej strony, Szymon był przykładem człowieka, który niósł krzyż razem z Jezusem z przymusu; pątnik kalwaryjski odprawiający dróżki kalwaryjskie idzie dobrowolnie za Jezusem tą samą drogą krzyżową dlatego stają się one tym większą zasługą. W 1716 r. zastąpiono kamienną figurę Szymona nową, drewnianą. Na początku XIX w. za czasów o. Gaudentego Thynella kaplicę poddano remontowi, wymieniając gonty na dachówkę.
Obiekt wyznacza 16-nastą stację Dróżek Pana Jezusa w cyklu Drogi Krzyżowej.

Opis

Kaplica zlokalizowana na wzniesieniu nazwanym Górą Moria, w bliskim otoczeniu mostu kolejowego i Kaplicy Serca Matki Boskiej. Wpisuje się w alejkę, którą wyznaczają drzewa oraz bruk. Została wzniesiona na planie prostokąta z łamanego kamienia. Wszystkie ściany przepruto półkolistymi arkadami, przy czym arkady ścian krótszych boków są znacznie niższe i węższe. W tynkowanych elewacjach zewn. podziały poprowadzono za pomocą ciosowego cokołu i gzymsu z otynkowanej cegły, podtrzymującego dach namiotowy. Elewacje wew. bez podziałów, nakryte pozornym, spłaszczonym sklepieniem kolebkowym. Wyposażenie stanowią dwa polichromowane całopostaciowe i naturalnej wielkości posągi: kamienna figura kroczącego Jezusa i drewniana postać Szymona z Cyreny, pomagającego dźwigać krzyż Jezusowi. Figura Chrystusa jest najstarszą częścią pierwotnej kaplicy, ufundowanej przez Jana Zebrzydowskiego. Postać Szymona z Cyreny jest ubrana w antykizujące szaty, ale na głowie nosi kapelusz z kręgu XVII-wiecznej mody holenderskiej.

Zabytek dostępny.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID w Krakowie, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska 2000.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1632 - 1641
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bugaj
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zeb. - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy