kościół III Upadku Chrystusa, Bugaj
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół III Upadku Chrystusa

Bugaj

photo

Kościół odzwierciedla fazy kształtowania się kompleksu kalwaryjnego na tym terenie i jest przykładem przyjęcia nabożeństwa ku czci Męki Pańskiej wg Christiana Kruik van Adrichema. Swoją historią stanowi doskonałą ilustrację do wielowiekowości powstawania kompleksu polskiej Jerozolimy i zaangażowania licznych pokoleń w jej zachowanie. Z kaplicą wiąże się lokalny zwyczaj dotknięcia dłuższej belki krzyża Chrystusa i przejścia na klęczkach wokoło nastawy ołtarzowej. 

Historia

Wg nabożeństwa do Męki Chrystusa Christiana Kruik van Adrichema upadek Chrystusa miał zostać zasygnalizowany trzy razy w czasie cyklu Drogi Krzyżowej. Zgodnie z tym wzorcem w rozplanowaniu przestrzennym polskiego theatri Terrae Sanctae od samego początku była brana pod uwagę stacja trzeciego upadku. Początkowo wyznaczała ją kamienna figura upadającego Chrystusa, podobna do dwóch poprzednich, wcześniejszych. Autorem tejże figury był nieznany artysta, który wykonał ją przed 1724 r. W 1754 r. podjęto decyzję o budowie obiektu sakralnego, który stałby się obudową i otuliną dla posągu Chrystusa. Fundatorem kościoła był podskarbi zatorski i oświęcimski – Franciszek Rusocki. W czasie prac o. Gaudentego Thynella br. Jan Tuliński wykonał barokowo-klasycyzujące retabulum, w którym zamontowano obraz Pieta, będący od 1767 r. własnością Bernardynów. Również w tym czasie, w l. 1793-1833 przeprowadzono restaurację znajdujących się w kościele organów. Konsekracja i uznanie budynku za kościół miała miejsce dopiero w 1823 r., kiedy to bp Grzegorz Ziegler konsekrował obiekt. W 1841 r. przeprowadzono staraniem o. Wawrzyńca Wysoczyńskiego pierwsze odnowienie kościoła, a za czasów gwardiana Letusa Moslera w 1850 r. zbudowano na dachu wieżyczkę z sygnaturką. W 1892 r. miało miejsce kolejne odnowienie kościoła staraniem rezydenta Rudolfa Wagi, w 1904 r. wykonano nowy cokół i nową wieżyczkę, a w 1913 r. konserwowano kościół, usuwając bieżące usterki. W 1959 r. dokonano renowacji posągu Chrystusa, a w 1972 r. renowacji organów.
Obiekt wyznacza 20-stą stację Dróżek Pana Jezusa w cyklu Drogi Krzyżowej i piątą stację Dróżek Matki Boskiej, zaliczaną do cyklu Boleści.

Opis

Kościół zlokalizowany jest na najbardziej stromym zboczu Góry Żar (zw. Golgotą). Prowadzi do niego wyznaczona szeregiem drzew brukowana droga, przechodząca w monumentalne schody. Kościół reprezentuje stylistykę baroku. Wzniesiono go na planie prostokąta z półkolistą apsydą od pn. i prostokątną zakrystią od pd. W elewacjach zewn. dłuższych boków dwie kondygnacje: dolna o podziałach ramowych, górna rozdzielona kontynuującymi te podziały zdwojonymi lizenami (dwiema na narożach i jedną pośrodku), podtrzymującymi belkowanie. Dwa wejścia ustawione w ścianach wsch. i zach. na przestrzał. Część prostokątną nakrywa dach siodłowy z ośmioboczną wieżyczką na sygnaturkę; nad apsydą półkopuła. W elewacjach wew. podziały poprowadzone za pomocą marmoryzowanych pilastrów, nad którymi wykonano odcinki architrawu i fryzu, podtrzymujące gzyms, obiegający całe wnętrze i rozdzielający ściany od sklepienia kolebkowego z lunetami (a w partii apsydy od sklepienia hemisferycznego). W ścianach flankujących apsydę dwie nisze, w których umieszczono figury Matki Boskiej i Jana Ewangelisty, zaś w lunetach wymalowano postaci Proroków. Na wyposażenie składają się: rokokowe organy na parapecie wklęsło-wypukłym, kamienna figura upadającego pod krzyżem Chrystusa, nad którą rozciąga się baldachim. Na belkach krzyża od strony nawy umieszczono werset z Księgi Izajasza: „Vere languores nostros ipse tulit: et dolores nostros ipse portavit.” (pol. „On się obarczył naszym cierpieniem, On dźwigał nasze boleści” Iz 53,4). Figura razem z retabulum, w którym umieszczono ofiarowany w 1767 r. Bernardynom wizerunek Piety stanowi formę nastawy ołtarzowej, pomiędzy której elementami pątnicy przemieszczają się na kolanach. Zachowała się również oryginalna szachownicowa posadzka.

Zabytek dostępny.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID w Krakowie, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1754 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bugaj
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zeb. - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy