kaplica Dom Annasza, Bugaj
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kaplica Dom Annasza

Bugaj

photo

Jedna z pierwszych kaplic założenia kalwaryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej, budowana równolegle z kaplicą Ratusza Piłata, Grobu Chrystusa, Ogrojca, Kaplicy Pojmania, Pałacu Kajfasza i Pałacu Heroda z fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego. Reprezentuje styl holenderskiego architekta Paulusa Baudartha, który w swoje manierystyczne plany wplatał również rozwiązania znane mu z renesansu flamandzkiego i włoskiego. Usytuowanie kaplicy Domu Annasza wynika z kontekstu przestrzennego i ewangelicznego, determinujących kalwaryjskie theatrum Terrae Sanctae

Historia

Budowę kaplicy rozpoczęto w 1605 r., a zakończono cztery lata później, w 1609 r. Projektantem był Paulus Baudarth, który wpisywał swoją architekturę w kontekst przestrzenny całego założenia kalwaryjnego, które rozmierzył Feliks Szczęsny Żebrowski. Kohorta arcykapłańska, którą przyprowadził do Ogrodu Oliwnego Judasz, wracając do znajdującego się w obrębie murów Jerozolimy Domu Annasza, musiała przekroczyć Cedron i wprowadzić Jezusa do miasta przez Bramę Wschodnią. Oczywiście z czasem powstały także budynki tych stacji Męki Pańskiej, ale najbardziej pierwotnymi były właśnie kaplice Pojmania i Domu Annasza, stanowiące sztafaż obchodu dróżkowego. W pierwszej poł. XIX w. w ołtarzu głównym umieszczono tematyczne malowidło Jana Jerzyczka. W 1922 r. zmieniono portal z pierwotnego rustykowanego na gładki ciosowy, którego charakter nie wpasowuje się w kontekst całego budynku, w którym dominuje boniowanie. Również w toku prac w 1922 r. dodano kamienny cokół, a kaplicę nakryto dachówką.
Obiekt wyznacza ósmą stację na trasie Dróżek Pana Jezusa (wchodzi w skład cyklu Drogi Pojmania).

Opis

Budynek usytuowany na lekkim pagórku zw. Górą Syjon, znajdującym się na pd. od Lanckorońskiej Góry. Obiekt reprezentuje styl Paulusa Baudartha i pierwszych Stacji Męki Pańskiej kompleksu kalwaryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej z czasów jego fundatora Mikołaja Zebrzydowskiego. Kaplica zbudowana jest na planie trójkąta równoramiennego o ściętych narożach. Wzniesiono ją z kamienia łamanego, a szczegóły architektoniczne wykonano z otynkowanej cegły i ciosów kamienia. Budynek nakrywa dach wielospadowy z latarnią. Dekoracja elewacji zewn. jest bardzo skromna: kaplicę obiega dookoła kamienny cokół, na którym na osiach narożnych ścianek wspierają się boniowane pilastry, dźwigające belkowanie. Budynek nakryty jest wewnątrz sklepieniem klasztornym. Elewacje wnętrza ożywiają płasko przesklepione framugi, podtrzymujące gzyms, będący tylko optyczną podstawą czaszy kopuły. Do wnętrza prowadzi jedyne wejście, mieszczące się w półkolistej arkadzie elewacji frontowej, ujęte w gładki portal ciosowy złożony z pilastrów, podtrzymujących archiwoltę z kluczem pośrodku. Nikłe światło do środka wpada przez latarnię, otwór drzwiowy od strony frontowej i niewielkie owalne otwory okienne w ścianach bocznych. Wyposażenie stanowi późnobarokowy ołtarz z malowidłem Jana Jerzyczka pt. Jezus przed Annaszem.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID Kraków, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, Dietmar Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska 2000.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1605 - 1609
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bugaj
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zeb. - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy