kaplica Domek Matki Bożej, Bugaj
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kaplica Domek Matki Bożej

Bugaj

photo

Kaplica Domku Matki Bożej powstawała w pierwszej fazie budowy zespołu kalwaryjnego (1605-1617) z fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego. Kaplica Domku miała mieć z polecenia fundatora kształt róży, dlatego jest pamiątką wyraźnego życzenia Zebrzydowskiego i próbą Paulusa Baudartha praktycznego pogodzenia woli donatora z dostępnymi, lokalnymi materiałami, warunkami konstrukcyjnymi oraz swoim indywidualnym stylem.

Historia

Kaplicę Domku Matki Bożej wznoszono przez dwa lata od 1612 r. Projektantem budynku był Paulus Baudarth. Narzucony przez Zebrzydowskiego symboliczny kształt bierze się od wezwania z Litanii Loretańskiej, w której Matkę Boską tytułuje się „Różą Duchowną”. Sprostanie temu zadaniu mogło udać się tylko poprzez zastosowanie cegły. Powstały budynek dowodził pomysłowości i zręczności artystycznej Paulusa Baudartha. Początkowo w kaplicy mieściły się trzy ołtarze, z których żaden nie zachował się. Z czasem iście maryjna kaplica stała się przyczyną zrodzenia się specjalnego nabożeństwa do Matki Boskiej. W l. 1903-1910, za czasów kustosza o. Felicjana Fierka, kaplicę poddano gruntownej renowacji. Kolejna miała miejsce dopiero w 1999.
Domek stanowi dziesiąta stację Dróżek Marii w cyklu Zaśnięcia oraz jest punktem, od którego rozpoczyna się Procesja Pogrzebu Matki Boskiej, związana z sierpniowymi obchodami Wniebowzięcia NMP.

Opis

Kaplica Domku Matki Bożej zlokalizowana jest na wzgórzu nazwanym Górą Syjon (położonym na pd. od Góry Lanckorońskiej). Kaplica stanowi doskonały przykład kunsztu Baudartha i jego umiejętności zastosowania renesansu flamandzkiego w realizacjach kalwaryjskich. Budynek wzniesiony na planie sześcioboku z apsydami półkolistymi i trapezowymi, które przypominać miały kształtem różę. Budynek nakrywa kopuła z czterema latarniami. Z racji skomplikowanego planu budynku i trudności w wykonaniu go w kamieniu kaplicę wzniesiono z cegły, a szczegóły architektoniczne z ciosów kamienia. W elewacji zewn. architekt zastosował kontrast surowej cegły z cokołem i belkowaniem, udającymi kamienne. Dzięki takiemu połączeniu materiałów zaakcentowano linie architektoniczne. Połączenie cegły i kamienia wprowadziło kontrast, który był cechą renesansu niderlandzkiego. Wnętrze pokryte polichromią z przełomu wieków: XVIII i XIX. Do wnętrza prowadzą trzy wejścia zlokalizowane w trapezowych apsydach. Portale opracowane kamieniarsko z profilowanymi impostami i ozdobnym kluczem archiwolty. Nad każdym z wejść znajdują się owalne otwory okienne z tynkowanym obramieniem. Wyposażenie stanowią trzy ołtarze o cechach barokowych. Pomiędzy ołtarzami zawieszone są tablice z  malowidłami z życia Marii z pierwszej poł. XVII w. Po prawej stronie pn. wejścia ustawiona jest na osobnym cokole kamienna ambona z drewnianym zadaszeniem.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID Kraków, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski.  T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1612 - 1614
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bugaj
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zeb. - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy