kaplica Uwielbienia Duszy Maryi, Bugaj
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kaplica Uwielbienia Duszy Maryi

Bugaj

photo

Pierwszy budynek Kaplicy Uwielbienia Duszy Maryi został wzniesiony w drugiej fazie budowy kompleksu kalwaryjnego (1623-1641) z fundacji Jana Zebrzydowskiego i był skutkiem kształtującego się maryjnego cyklu dróżek kalwaryjskich. Obecny obiekt, choć bezstylowy, wkomponowany w aleję dróżek kalwaryjskich, reprezentuje doskonały przykład połączenia architektury z naturą w krajobrazie, wpływającymi na skupienie modlitewne pątników.

Historia

Ciało Marii spoczywało w Grobie w Dolinie Jozafata od piątku aż do niedzieli. Na polecenie Boga została przywrócona Matce Boskiej Dusza, która ożywiła ciało. Najświętsza Dusza Marii została obdarzona czterema cnotami/darami, które umożliwiły wyjście jej ciału ze skalnego grobowca. Po 1632 r. powstał pierwszy budynek kaplicy, który miał szczególnie nawoływać pątników, odprawiających Drogę Zaśnięcia/Pogrzebu Matki Boskiej do uwielbienia Duszy Marii. Matka Jezusa spełniła powierzone sobie od Boga zadanie, nie kalając przez całe swoje życie duszy jakimkolwiek grzechem – to właśnie temu przymiotowi Marii postanowiono oddać szczególną cześć wznoszoną kaplicą. Trzeba także pamiętać, że w l. 30 XVII w. kształtuje się nabożeństwo Dróżek Matki Boskiej, którego wcześniej nie było, dlatego niektóre kaplice są wynikiem wpisania ich we współczesny tok myślenia o śmierci i triumfie Marii. Nie wiadomo, jak pierwotnie wyglądała kaplica z fundacji Zebrzydowskiego, bo zastąpiła ją nowa kaplica wybudowana w czasie prac o. Gaudentego Thynella w l. 1793-1833. Podobnie jak kaplica Zgromadzenia Apostołów, kaplica Uwielbienia Duszy Maryi została w 1844 r. rozebrana i zastąpiona kolejną, zachowującą kształt tej z czasów Thynella.
Obiekt wyznacza 12-nastą stację Dróżek Matki Boskiej, znajdującą się w cyklu Zaśnięcia oraz stację sierpniowej procesji Pogrzebu Matki Boskiej.

Opis

Kaplica zlokalizowana jest na spadku terenu wzniesienia nazwanego Górą Moria, wzdłuż traktu alejki wyznaczonej przez starodrzew. Budynek reprezentuje stylistykę kaplic z 1 ćw. XIX w., przy czym jest bliźniaczo podobna do kaplicy Zgromadzenia Apostołów i kaplicy Aniołów. Obiekt został wzniesiony na rzucie prostokąta z półkolistą apsydą. Murowany budynek nakrywa dach siodłowy ze szczytem parawanowym, a apsydę półkopuła. W elewacjach zewn. podziały poprowadzono tylko horyzontalnie za pomocą kamiennego cokołu i gzymsu koronującego. Budynek stoi ustawiony szczytem do alejki. W elewacji frontowej półkoliste wejście. Otwór wejściowy został ujęty w kamienny oprawiony portal, na który składają się ustawione w węgarach filary, podtrzymujące zwieńczoną kluczem archiwoltę. W szczycie elewacji frontowej, na osi gł. wejścia znajduje się okrągłe okienko ujęte w kamienne opracowanie. Pozbawione podziałów architekt. elewacje wew. podtrzymują polichromowane sklepienie krzyżowe. Światła do wnętrza dostarczają dwa półkoliste okienka w ścianach bocznych kaplicy. Na wyposażenie wnętrza składa się późnobarokowy ołtarz z malowidłem zw. z pogrzebem Matki Boskiej, autorstwa Jana Jerzyczka. W środku zachowała się również oryginalna XIX-wieczna posadzka z łamanego kamienia.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID w Krakowie, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska 2000.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1793 - 1833
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bugaj
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zeb. - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy