kaplica Pojmania, Brody
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kaplica Pojmania

Brody

photo

Jedna z pierwszych kaplic założenia kalwaryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej, budowana równolegle z kaplicą Ratusza Piłata, Grobu Chrystusa, Ogrojca, Domu Annasza, Pałacu Kajfasza i Pałacu Heroda z fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego. Reprezentuje styl holenderskiego architekta Paulusa Baudartha, który w swoje manierystyczne plany na terenie Kalwarii wplatał również rozwiązania znane mu z renesansu flamandzkiego i włoskiego. Kaplica Pojmania i znajdująca się w jej bliskim sąsiedztwie kaplica Ogrojca są po dziś dzień czytelnym przykładem połączenia krajobrazu lokalnego z funkcją obiektu sakralnego, które wspólnie odwołują do wydarzeń biblijnych. 

Historia

Kaplicę Pojmania zaczęto wznosić w 1605 r. Budowę, przerywaną prowadzonymi równocześnie pracami budowlanymi pierwszych Stacji Męki Chrystusa, kościoła i klasztoru Bernardynów oraz rokoszem Zebrzydowskiego, zakończyło jej poświęcenie w 1609 r. Budowa kaplicy w tak bliskim otoczeniu innej kaplicy (Ogrojca) była podyktowana przyjętym od Christiana Kruik van Adrichema układem nabożeństwa pasyjnego i znaczeniem zdrady Judasza w przebiegu nabożeństwa stricte ekspiacyjnego. Jezus został wydany arcykapłanom przez jednego ze swoich uczniów, który zaprowadził żołnierzy żydowskich na miejsce pobytu Chrystusa. Jezus, wiedząc o tym, po zakończonej modlitwie na Górze Oliwnej, wyszedł naprzeciw nadchodzącemu zdrajcy. Usytuowanie kaplicy Pojmania w okolicy Ogrojca i w otoczeniu lesistego krajobrazu wzniesienia nazwanego Górą Oliwną miało: komunikować z wydarzeniami biblijnymi i stanowić scenografię do nich. Taka analogia miała wprowadzać pątnika w nabożne przeżywanie Dróżek Pana Jezusa.
W toku zmian i przebudów zamieniono pierwotne kopułowe nakrycie dachowe na dach namiotowy kryty gontem oraz zamurowano arkadę w ścianie zach. Wewnątrz umieszczono w 1 poł. XIX w. tematyczne obrazy Jana Jerzyczka. Kaplicę odnowiono w l. 1904-1910, podejmując również prace restauratorskie, mające na celu przywrócenie pierwotnego nakrycia kaplicy blaszaną kopułą. W 2015 r. z funduszy Samorządu Województwa Małopolskiego przeprowadzono gruntowny remont konserwatorski wnętrza kaplicy. 
Kaplica Pojmania stanowi piątą stację Dróżek Pana Jezusa, wchodzącą w skład cyklu zw. Drogą Pojmania.

Opis

Kaplica zlokalizowana na spadku wzniesienia nazwanego Górą Oliwną, położonego na wsch. od Góry Lanckorońskiej. Znajduje się na pn.-zach. kaplicy Ogrojca (nieco powyżej). Obiekt reprezentuje styl Paulusa Baudartha i pierwszych Stacji Męki Pańskiej kompleksu kalwaryjnego w Kalwarii Zebrzydowskiej z czasów pierwszego fundatora Mikołaja Zebrzydowskiego. Zbudowana z łamanego kamienia na planie wydłużonego ośmioboku, wpisanego w prostokąt. Szczegóły architektoniczne wykonano z pokrytych tynkiem cegieł i ciosów kamienia. Dekoracje elewacji zewn. skromne, ograniczające się tylko do cokołu i belkowania, obiegającego dookoła kaplicę. Na belkowaniu osadzony jest gzyms, podtrzymujący ośmioboczną kopułę. W trzech elewacjach kaplicy mieszczą się półkoliste arkady, przy czym jedną z czasem zamurowano. Wszystkie pełniły funkcje komunikacyjną. W elewacjach wew. na osiach przekątnych znajdują się nisze zamknięte hemisferycznie. Światła do wnętrza doprowadza latarnia kopuły oraz zachowane arkady w ścianie wsch. i pd.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID Kraków, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska 2000.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1609 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Brody 366
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zeb. - obszar wiejski
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy