dwór, Jagodne
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Drewniany dworek w Jagodnem jest przykładem skromnej siedziby ziemiańskiej doby baroku, z późniejszymi klasycystycznymi elementami. Należy do bardzo nieliczne zachowanej grupy dworów trzytraktowych o genezie sięgającej XVII w.

Usytuowanie i opis

Dwór znajduje się w obrębie zespołu dworsko-folwarcznego usytuowanego jest u zbiegu dróg lokalnych, w sąsiedztwie dużego kompleksu stawów. Otoczony niewielkim parkiem, elewacją frontową zwrócony na pd. wsch. Od pn. połączony z budynkiem dawnej oficyny kuchennej, od pd. – z dawną oranżerią (później oficyną mieszkalną). Barokowo-klasycystyczny. Wzniesiony na planie zbliżonym do kwadratu, parterowy. Układ wnętrza trójdzielny, w partiach bocznych trzytraktowy, w części środkowej dwutraktowy, z sienią sięgającą na głębokość dwóch traktów bocznych, za którą położony szerszy, prostokątny salon wtórnie powiększony w kierunku ogrodu. Pomieszczenia boczne o zróżnicowanej wielkości – w trakcie ogrodowym największe, zbliżone do kwadratu, a nieco mniejsze w trakcie frontowym, gdzie w pn.-wsch. narożu mieściła się pierwotnie kuchnia skomunikowana z sienią jedynie za pomocą okienka w murze. W najpłytszym trakcie środkowym mieściły się pokoje mieszkalne. Pierwotnie salon z sienią (pełniącą również rolę jadalni) łączył się poprzez ćwierćkolisty korytarzyk przy pd. narożu. Bryła dworu zwarta o przysadzistych proporcjach, z gankiem w elewacji frontowej i ryzalitem od ogrodu. Dwór zbudowany z drewna sosnowego w konstrukcji sumikowo-łątkowej; ryzalit salonu, fragment ściany tylnej oraz część ścian wewnętrznych murowana z cegły. Wewnątrz i zewnątrz otynkowany. Nakryty dachem czterospadowym o krótkiej kalenicy z wyprowadzonymi dwoma kominami, nad gankiem i ryzalitem ogrodowym daszki dwuspadowe. Dachy pokryte gontem. Więźba dachowa krokwiowo-płatwiowa z czterema ramami stolcowymi. Elewacja frontowa pięcioosobowa, obecnie z czterokolumnowym współczesnym ganeczkiem, po bokach którego po dwa, rozmieszczone niesymetrycznie, otwory okienne. Elewacja ogrodowa również pięcioosiowa, z trójosiowym ryzalitem pośrodku, z którego wyjście do ogrodu. Ryzalit zwieńczony trójkątnym szczytem z okulusem w tympanonie, oddzielony wąskim gzymsem. W elewacjach bocznych po trzy otwory okienne oraz łączniki prowadzące do oficyn bocznych. Elewacje gładkie, pozbawione podziałów i detalu architektonicznego. Otwory okienne prostokątne, z dwuskrzydłowymi, sześciokwaterowymi oknami.
We wnętrzu zachowały się (do l. 80. XX w.) niewielkie pozostałości dawnego wystroju i wyposażenia: w sieni przy wejściu dwie drewniane kolumny w typie toskańskich; w sieni, salonie i d. bawialni wzorzyste parkiety. 

Historia

Początki zespołu dworskiego w Jagodnem sięgają XVI-XVII w., kiedy znajdował się tu niewielki folwark należący do dóbr Kłoczew, będących w posiadaniu rodu Samborzeckich, następnie Leśniowolskich, a od k. XVII w. Cieciszowskich, którzy mieli tu swoją główną siedzibę. W 1729 r. w dworze Jagodzińskim miał miejsce chrzest Antoniego Cieciszowskiego, późniejszego senatora Rzeczypospolitej – zapewne odbyło się to w zachowanym do naszych czasów drewnianym dworze, który mógł zostać wzniesiony jeszcze w końcu XVII lub na pocz. XVIII w. Po bezpotomnej śmierci Antoniego Cieciszowskiego (w 1792 r.) dobra przeszły na własność ciotecznego brata Augustyna Szydłowskiego, a następnie jego potomków. W posiadaniu rodziny Szydłowskich majątek pozostawał do czasu II wojny światowej. 
W pierwotnej formie dwór został wzniesiony na planie zbliżonym do kwadratu, następnie częściowo przekształcony. Jego trójdzielny, w części trzytraktowy, układ wnętrza łączył cechy tzw. domu „pańskiego” i domu „chudopacholskiego” – siedzib spopularyzowanych przez Jakuba Haura w wydawnictwie z 1679 r. 
Na pocz. XIX w. Franciszek Szydłowski (zm. 1830) dobudował ganek przed głównym wejściem do dworu, a obok wzniósł drewnianą oficynę dla syna. Poważniejsza modernizacja dworu, zmierzająca do poprawienia walorów użytkowych i nadania większej reprezentacyjności, przeprowadzona została w 3. ćwierci XIX w. przez Edwarda Szydłowskiego ojca (zm. 1880). Wówczas przy dworze wzniesiono dwie murowane oficyny – do prawej (pn.) przeniesiono kuchnię, która pierwotnie mieściła się w pn.-wsch. narożniku dworu, a w lewej (pd.) urządzono oranżerię, zamienioną wkrótce na pokoje letnie. Sień została połączona bezpośrednim przejściem z salonem, który w 1874 r. przedłużono na całej szerokości w kierunku ogrodu (być może wówczas wymieniono na murowaną drewnianą ścianę po pn. stronie ryzalitu). Ok. 1860 r. pierwotny łamany dach polski zamieniono na dach czterospadowy z powiekami i pokryto nowym gontem. 
Po II wojnie światowej w budynku dworu umieszczono szkołę, obecnie jest to własność prywatna. Dwór i park udostępniane są osobom z zewnątrz jako miejsce spotkań, szkoleń itp.
Obiekt był kilkakrotnie remontowany, m.in. w l. 50. i 60. XX w. oraz współcześnie z przywróceniem (?) kolumnowego ganku przed wejściem głównym, w miejsce poprzedniego zabudowanego. 

Zabytek dostępny dla zwiedzających.

oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 21-04-2020 r.

Bibliografia

  • Bykowski R., O drewnianych dworach na obszarze dawnego województwa lubelskiego ciąg dalszy, „Rocznik Muzeum Wsi Lubelskiej” 1981, s. 89, 95. 
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 10. woj. warszawskie, z. 21 pow. rycki, Warszawa 1967, s. 10.
  • Majdecki L., Rejestr ogrodów polskich, z. 1, s. 57-58, poz. 45-46; z. 2, s. 38, poz. 34, Warszawa 1964.
  • Petera J., Wiejskie dworki drewniane na Lubelszczyźnie, „ Z Zagadnień Kultury Ludowej”, t. 1, 1978, s. 109-110.
  • Tatarkiewicz W., Trzy dwory podlaskie: Stanin, Jagodne, Sarnów, „Prace Komisji Historii Sztuki” 1932, t. 5, z. 2, s. 162.
  • Stanek-Lebioda B., Zespół dworski w Jagodnem, gm. Kłoczew, woj. lubelskie, Lublin 1983, mps, Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział Terenowy w Lublinie.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Województwo siedleckie, t. 36/1, Warszawa 1988, s. 66. 
  • https://www.facebook.com/dworjagodne/?ref=page_internal

Informacje ogólne

  • Rodzaj: dwór
  • Chronologia: XVII/XVIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Jagodne 3
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. rycki, gmina Kłoczew
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy