Historia obiektu

Równocześnie z budową stacji oraz całej linii wąskotorowej z Przeworska do Dynowa na wsch. od stacji Przeworsk Wąski zbudowano 2-stanowiskową halę parowozowni z układem torowym, ręczną obrotnicą i innymi budynkami. Po pn. stronie hali znajdowały się dwa tory i urządzenia do dezynfekcji „wozów” czyli wagonów.

Parowozownię otwarto 8.09.1904 r. W 1915 r. wycofujący się Rosjanie podpalili halę. Została ona odbudowana przez wojska austrowęgierskie do marca 1916 r. W latach 20. XX w. rozbudowano halę o część warsztatową. Parowozownia z tego czasu widoczna jest na planach stacji z lat 30. XX w. oraz z 1948 r. Hala miała wtedy konstrukcję drewnianą. W latach 1936-38 w warsztatach parowozowni zbudowano 2 autobusy szynowe. W parowozowni prowadzono naprawy bieżące, średnie oraz główne taboru oraz bieżącą obsługę parowozów. Podczas 2. wojny światowej parowozownia nie została zniszczona. W warsztatach parowozowni naprawiono wagony uszkodzone podczas bombardowania w 1939 r. Sukcesywnie uruchamiano parowozy, które były obsługiwane w hali napraw przez całą wojnę. Po wyzwoleniu w 1945 r. kolej została znacjonalizowana. Zmieniono nazwę kolejki na Przeworską Kolej Dojazdową. W 1950 r. przebudowano halę napraw lokomotyw. Zachowany został obrys zewnętrzny hali, zapewne układ i konstrukcja dachu oraz układ torów naprawczych z kanałami rewizyjnymi. Zmieniono konstrukcję ścian na mur pruski. Do pn. ściany hali dobudowano halę napraw wagonów oraz kuźnię, także z muru pruskiego. W 1951 r. zmieniono szerokość torów z 760 na 750 mm. W 1957 r. w warsztacie parowozowni znajdowało się 7 obrabiarek, potem zwiększano ich ilość do 11 (w 1966 r.). W halach naprawczych zamontowane były 2 dźwignice  Becker’a do podnoszenia taboru. W 1957 r. parowozownia obsługiwała 6 parowozów i 2 lokomotywy spalinowe. W 1961 r. do ściany zach. hal napraw lokomotyw oraz wagonów dobudowano wiatę napraw wagonów, tzw. „wagonówkę”. Po stronie wsch. w 1962 r. rozbudowano warsztat i dobudowano część biurowo-socjalną. Po 1969 r. zaprzestano wykonywanie napraw głównych taboru. Po 1971 r. budynek został przebudowany. Halę parowozowni połączono z wagonownią oraz z wiatą z 1963 r. i stworzono w ten sposób 6-stanowiskową halę napraw lokomotyw. Od pd. dobudowano nową 4-stanowiskową halę wagonowni z przybudówką warsztatu. Dawna parowozownia przekształcona została na lokomotywownię 1. klasy. W 1989 r. zawieszono przewozy pasażerskie, a przewozy towarowe co roku znacznie się zmniejszały. W 1991 r. kolejka została wpisana do rejestru zabytków, co uchroniło ją przed likwidacją. 1.01.2002 r. PKP wyłączyły kolejkę ze swoich struktur i zwolniły całą załogę. W tym samym roku linię kolejową przejęło Starostwo Powiatowe w Przeworsku. Operatorem zostało Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych z Kalisza, które reaktywowało przewozy turystyczne i towarowe. W 2012 r. eksploatację przejął Powiatowy Zarząd Dróg w Przeworsku. W latach 2021-22 hala napraw lokomotyw została wyremontowana. Zmieniono pokrycie dachowe z eternitu na blachę trapezową. Wyremontowano ściany zewnętrzne uwidaczniając po zbiciu tynków mur pruski. Wykonano nowe bramy wjazdowe. Hala wagonowni nie była remontowana. Obie hale są nadal użytkowane.

Opis obiektu

Lokomotywownia w zespole stacji Przeworsk Wąski położona jest na wsch. od tej stacji, w km 0,6+37 linii kolei wąskotorowej. Głównym obiektem lokomotywowni jest hala napraw lokomotyw z dobudowaną do niej po 1971 r. halą wagonowni.

Obie hale założone są na planach wydłużonego prostokąta. Ściany z 1950 r. o konstrukcji z muru pruskiego, od zewnątrz nieotynkowane. Ściany z 1971 r. o konstrukcji murowanej są otynkowane. Hala wyposażona jest w 6 stanowisk naprawczych z torami (nr 102, 104 i 106) doprowadzonymi przez 3 dwuskrzydłowe bramy drewniane umieszczone w ścianie szczytowej zach. Hala wagonowni wyposażona jest w 4 stanowiska naprawcze z torami (nr 101 i 103) doprowadzonymi od zach. przez 2 dwuskrzydłowe bramy drewniane. Tor nr 101 przechodzi przez halę na wylot i wychodzi z niej przez bramę w ścianie wsch. Obie hale doświetlają wielokwaterowe okna o konstrukcji stalowej umieszczone w ścianach podłużnych. Do hall dostawione są murowane przybudówki z pomieszczeniami socjalnymi oraz warsztatowe doświetlone oknami o różnej wielkości. Hale przykryte są dachami dwuspadowymi, przybudówki dachami pulpitowymi, warsztat stropodachem. Dachy hali napraw lokomotyw o pokryciu z blachy trapezowej w kolorze czerwonym, hali wagonowni z płyt z eternitu falistego.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek jest dostępny do zwiedzania jedynie od zewnątrz.

Autor noty: Opr. Adam Sapeta, OT NID w Rzeszowie, 02-02-2024 r.