Most I - Zabytek.pl
Adres
Przeworsk
Lokalizacja
woj. podkarpackie,
pow. przeworski,
gm. Przeworsk (gm. miejska)
Historia
Most został zbudowany w latach 1902-1904 podczas budowy linii kolejowej. Nie ma dowodów w dostępnych źródłach, by most został zbudowany w 1887 roku w ramach programu budowy kolei normalnotorowej. Projekt budowy linii normalnotorowej sporządził Gwalbert Ziembicki w 1897 roku. Projekt ten nie został zaakceptowany przez Sejm Krajowy we Lwowie oraz przez c.k. Ministerstwo Wojny, w związku z czym koncesja na budowę nie została udzielona. Trasa została wytyczona pod koniec 1900 roku. Inżynier Maurycy Machalski zakończył opracowanie projektu linii wąskotorowej w kwietniu 1901 roku. Projekt powstał w oparciu o wcześniejszy projekt linii normalnotorowej. Po ukończeniu projektu rozpoczęła prace komisja wywłaszczeniowa. Koncesja na budowę została udzielona księciu Andrzejowi Lubomirskiemu dopiero 15 lutego 1902 roku. Linia kolejowa została oficjalnie otwarta 8 września 1904 roku. Podczas I wojny światowej Rosjanie podczas odwrotu w maju 1915 roku. wysadzili most, niszcząc środkowy filar. Most został wyremontowany prowizorycznie już w tym samym miesiącu. Niemieckie i austriackie wojska kolejowe odbudowały konstrukcję mostu do końca wojny. Zamontowano ponownie naprawione przęsła stalowe i wykonano nowy, betonowy filar środkowy. W czasie II wojny światowej most nie uległ zniszczeniu. Prawdopodobnie w latach powojennych wzmocniono konstrukcję mostu poprzez montaż krzyżulców z walcowanych ceowników. Most jest użytkowany do dzisiaj.
Opis
Most kolejowy na rzece Mleczka w kilometrach 4,7+00 linii kolejki wąskotorowej Przeworsk-Dynów łączy dwa osiedla Przeworska-Burdasz na prawym brzegu rzeki i Mokra Strona na brzegu lewym. Linia kolejki po obu stronach mostu w obrębie doliny Mleczki poprowadzona jest na wysokich nasypach ziemnych. Jest to most stalowy, dwuprzęsłowy o konstrukcji dźwigarów kratownicowej, parabolicznej, nitowanej z jazdą dołem oraz z dwiema podłużnicami i sześcioma poprzecznicami blachownicowymi w każdym przęśle. Przyczółki wykonane są z bloków piaskowcowych, filar środkowy betonowy. Rozpiętość przęseł 20 metrów, długość całkowita mostu 41,7 metrów. Wysokość od średniego poziomu wody do główek szyn 4,65 metrów. Wysokość konstrukcyjna dźwigarów kratowych 2,62 metry a rozstaw 4,32 metry. Ławy podłożyskowe przyczółków o szerokości 0,7 metra. Filar o szerokości 1,7 metra i długości 6,77 metrów.
Przęsła kratowe podzielone są słupkami na siedem pól. Pasy dolny i górny, słupki, wzmocnienia konstrukcyjne węzłów wykonane są z kątowników łączonych za pomocą nitowania. Blachownicowe podłużnice i poprzecznice wykonane są z blachy stalowej i kątowników połączonych nitowaniem. Krzyżulce wykonane w ramach wzmocnienia konstrukcji mostu z walcowanych ceowników zamontowanych w węzłach pasów dolnego i górnego za pomocą nitowania. Do kratownic więzarów zamocowane są poręcze z płaskowników. W części środkowej mostu, pomiędzy łukami więzarów, zamocowane są kratowe balustrady z prętów i płaskowników stalowych. Na podłużnicach ułożone są mostownice z belek drewnianych o przekroju 30/30 centymetrów. Do mostownic zamocowane są szyny toru kolejowego oraz szyny odbojowe (przeciwwykolejeniowe). Pomiędzy nimi ułożone są blachy przeciwpożarowe. Wzdłuż więzarów kratowych na mostownicach ułożone były chodniki z desek dla pieszych. Obecnie częściowo zachowany jest tylko chodnik południowy.
Zabytek jest dostępny jest bez ograniczeń.
Oprac. Adam Sapeta, OT NID w Rzeszowie, 15-04-2024 r.
Rodzaj: most
Materiał budowy:
metalowe
Styl obiektu: nieznany
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_18_BL.6396, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_18_BL.24600