Historia

Dnia pierwszego września 1939 roku po ataku wojsk niemieckich na Polskę rozpoczęły się także wali w rejonie Grajewa. Miasto znalazło się w strefie działań Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” powołanej 23 marca 1939 roku, decyzją marszałka Polski Edwarda Rydza - Śmigłego. W jej skład weszła m.in. Podlaska Brygada Kawalerii, która w kampanii wrześniowej walczyła przy granicy z Prusami Wschodnimi. W zbiorowej mogile zostali pochowani kawalerzyści z 5 Pułku Ułanów Zasławskich stacjonującego w garnizonie w Ostrołęce i z 10 Pułku Ułanów Litewskich z Białegostoku, którzy polegli podczas wypadów na Prusy Wschodnie w pierwszych dniach wojny. W lipcu 1945 roku dokonano ich ekshumacji, ponownie pochowano, a mogiłę opatrzono tablicą żołnierze nieznani polegli w latach 1939-1945. Dzięki wielkiemu zaangażowaniu historyków podjęto działania mające na celu ustalenie tożsamości spoczywających tu żołnierzy. Ustalono stopień, imię i nazwisko oraz datę śmierci siedmiu żołnierzy. Ułan Jan Abłażewicz zginął 4 września pod Kowalewem jadąc jako goniec z meldunkiem szwadronu. Starszy ułan Bronisław Gryguć został zabity czwartego września przy rozpoznawaniu wsi Brzózki Małe. Ułan Czesław Kotłowski z 1. szwadronu zginął drugiego września w rejonie wsi Brzózki Małe. Ppor. Stanisław Kurpiewski zginął czwartego września od serii z karabinu maszynowego podczas przygotowań (okopywania się) do natarcia na Kowalewo. Był dowódcą II plutonu w 4 szwadronie, ukończył w 1938 roku Szkołę Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Kpr. Antoni Mioduś z 4 szwadronu, sanitariusz, zginął podczas opatrywania rannego ułana, pod wsią Brzózki Duże. Ułan Hieronim Perkowski zginą 4 września, ostrzelany podczas patrolu na skraju wsi Truszki. 

Opis    

Mogiła znajduje się w sektorze XVII, rzędzie V, przy jednej z alejek grajewskiego cmentarza parafialnego. Ma kształt wydłużonego prostokąta, obramienie z kamieni ciosanych łączonych betonową zaprawą. Pole mogiły wypełniają drobne kamyki. W jego centralnej części znajduje się granitowa płyta, na której wkomponowano dwanaście owalnych nieśmiertelników połączonych sznurkiem. Plakietki opatrzone są grawerunkiem zawierające stopień, imię i nazwisko oraz datę śmierci siedmiu żołnierzy: 

KPR./ANTONI/MIODUŚ/10 PUŁ/+ 4.09.1939 R. 

PPOR/STANISŁAW/KURPIEWSKI/10 PUŁ/+ 4.09.1939 R. 

ST.UŁ./BRONISŁAW/GRYGUĆ/10 PUŁ/+ 4.09.1939 R/

UŁ./JAN/ ABŁAŻEWICZ/10 PUŁ/+ 4.09.1939 R.

UŁ./CZESŁAW/KOTOWSKI/10 PUŁ/+ 2.09.1939 R.

UŁ./HIERONIM/PERKOWSKI/10 PUŁ./+ 4.09.1939 R/

UŁ./FRANCISZEK/KONARSKI/5 PUŁ/+ 2.09.1939 R.

Na pięciu plakietkach znajduje się inskrypcja: ŻOŁNIERZ/NIEZNANY/+ 09.1939 R. Powyżej prostokątna tablica z czarnego granitu z inskrypcją „TO DLA CIEBIE POLSKO … ‘’/PAMIĘCI PODLASKIEJ BRYGADY KAWALERII / KTÓRZY POLEGLI / WE WRZEŚNIU 1939 R. Od zachodu ustawiony żeliwny krzyż, z ażurowo zakończonymi ramionami. 

Obiekt jest dostępny dla zwiedzających. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 30.07.2026 rok