Historia

Kaplica została wzniesiona w 1839 roku z fundacji rodziny Wilczewskich. Wzniósł ją Kajetan Wilczewski, ówczesny właściciel Grajewa, dla swojej żony Anny zmarłej w 1838 roku. Uroczystego poświęcenia kaplicy dokonał biskup diecezjalny sejneński Paweł Straszyński 26 lipca 1840 roku. W 1841 roku proboszcz grajewski otrzymał od biskupa zezwolenie na odprawienie mszy raz w roku, w dniu święta świętej Anny przypadające na 26 lipca. Od 1 czerwca 1878 roku, po pożarze kościoła parafialnego w Grajewie do jego odbudowy w 1882 roku w kaplicy odprawiano nabożeństwa dla wiernych z całej parafii. Małżonkowie Wilczewscy byli również fundatorami istniejącej do dziś dzwonnicy przy kościele parafialnym Trójcy Przenajświętszej w Grajewie. Zmarli bezpotomnie przekazali swój majątek bratankowi Aleksandrowi. Oboje spoczywają w krypcie kaplicy grobowej rodu Wilczewskich na grajewskim cmentarzu. 

W 2013 roku została opracowana kompleksowa dokumentacja konserwatorska remontu kaplicy, która obejmowała: inwentaryzację architektoniczną, program prac konserwatorskich, projekt instalacji elektrycznej wewnętrznej i projekt remontu elewacji. W latach 2014 -2016 przeprowadzono generalny remont kaplicy: wymieniono tynki, wstawiono stolarkę okienną i drzwiową, wykonano izolacje fundamentów, odnowiono tablice. 

Opis    

Kaplica usytuowana jest na wzniesieniu w centralnej części cmentarza parafialnego rzymskokatolickiego. Jest to obiekt murowany z cegły, tynkowany, o wydatnym cokole nakrytym daszkiem okapowym, na planie prostokąta. Przykryty dachem dwuspadowym, obitym blachą płaską, ocynkowaną, łączoną na rąbek stojący. W czterech narożach dachu akroteriony o formie palmety. Elewacje pokryte boniowaniem wyrobionym w tynku, opięte pilastrami, nad którymi gładki fryz. W przyziemiu znajduje się krypta sklepiona kolebkowo. W elewacji frontowej drzwi drewniane, dwuskrzydłowe, płycinowe z okuciami, poprzedzone schodami betonowymi, obłożonymi płytką kamienną. Otwór drzwiowy ujęty opaską. Powyżej kamienna tablica fundacyjna z inskrypcją: WZNIÓSŁ KAJETAN WILCZEWSKI W 1839 R. / KU WSPOMNIENIU / ANNY Z WILCZEWSKICH / SWEY ŻONY / URODZONEY 28 LIPCA 1768. / ZMARŁEY 20 PAŹDZIERNIKA 1838. Powyżej daszek okapowy, z drewnianych desek, wsparty na metalowych wspornikach. Drzwi i naroża fasady flanowane pilastrami. Między pilastrami metalowa tablica z 1991 roku ku czci instruktorów i harcerzy, których „Bóg powołał na wieczną wartę”. Powyżej płaski fryz z napisem: ŚWIĘTEY ANNIE, na którym trójkątny szczy z płaskim polem i centralnie umieszczonym okulusem. Elewacja frontowa zwieńczona krzyżem osadzona na cokole ujęty wolutami. 

Elewacje boczne trójosiowe, opracowane analogicznie. Na osiach okna o kształcie trapezoidalnym, drewniane, dwuskrzydłowe, sześciokwaterowe, podwójne, ujęte opaską. Elewacje opinają cztery pilastry. Elewacja tylna „ślepa”, opięta czterem pilastrami, nad którymi płaski fryz z napisem: GRÓB RODZINY WILCZEWSKICH. Powyżej trójkątny szczy z płaskim polem i centralnie umieszczonym okulusem, zwieńczony kamiennym herbem rodziny Wilczewskich: Trzy Radła. 

Wnętrze kaplicy jest jednoprzestrzenne, nakryte stropem płaskim, z betonową posadzką. We wnętrzu zachowały się dwa wmurowane w ścianę epitafia z czarnego marmuru. Pierwsze poświęcone jest Rozalii z Bońkowskich, zmarłej w 1843 roku. Drugie, jej mężowi Aleksandrowi Wilczewskiemu, Sędziego Pokoju Okręgu Biebrzańskiego, zmarłemu w 1853 roku. To właśnie ich śmierć zakończyła linie rodziny Wilczewskich w Grajewie. Bowiem ich córka Anna Florentyna Marianna Wilczewska w 1864 roku wniosła Grajewo w posagu Janowi Stanisławowi Woyczyńskiemu, właścicielowi majątku w Ławsku. 

Obiekt jest dostępny dla zwiedzających z zewnątrz. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 10.08.2026 r.

Bibliografia    

• Dudziński T., Cmentarz katolicki w Grajewie, „Gazeta Grajewska”, 2022, nr 14 (137), s. 10. 
• Grajewskie cmentarze wyznaniowe, „Gazeta Grajewska”, 2025, nr 2 (167), s. 14.
• Kolno, Grajewo i okolice, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, województwo łomżyńskie, pod red. M. Kałamajskiej -Saeed Warszawa 1988, t. IX, z. 3, s. 13.
• Sobolewski J., Osobliwości Powiatu Grajewskiego, Rajgród 2017, s. 78-79. 
• Sobolewski J., Kaplica grobowa Wilczewskich, „Rajgrodzkie Echa. Pismo Towarzystwa Miłośników Rajgrodu”, październik 2006, nr 10 (200), s. 27. 
• Szerszeń E., Zabytkowe cmentarze i mogiły województwa łomżyńskiego, Warszawa 1991, s. 21.
• Wilczewski J., Wilczewscy – właściciele Grajewa, [w:] „Region Grajewski w XIX wieku. Materiały z konferencji naukowej Grajewo – 6 VI 2008 r.”, Łomża – Grajewo 2009, s. 99-122. 
• Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, województwo łomżyńskie, Warszawa 1985, t. 23, s. 24.
• Zbliża się remont kaplicy, 31 maja 2013, https://e-grajewo.pl/wiadomosc,zbliza-sie-remont-kaplicy,20100.html (dostep:07.082026)
• 176 l. temu poświęcono Kaplicę, 25 lipca 2016, https://e-grajewo.pl/wiadomosc,176l.-temu-poswiecono-kaplice,29068.html (dostęp: 07.08.2026)