Historia

Polska Organizacja Wojskowa powstała w 1914 roku z inicjatywy Józefa Piłsudskiego. Jej pierwotnym celem była walka z rosyjskim zaborcą. Swoje oddziały miała również na terenie dzisiejszego powiatu grajewskiego. Jesienią 1916 roku z inicjatywy Komendanta X Okręgu POW w Łomży Ireneusza Staria - Galińskiego powstało w Szczuczynie ogniwo POW. Powiat szczuczyński figurował w X Okręgu jako Obwód VII. Jego pierwszym komendantem został sekretarz gminy Szczuczyn Witold Niesiobędzki. Obwód składał się z pięciu komend lokalnych, a do najaktywniejszych ośrodków należały miejscowości: Grabowo, Lachowo, Słucz, Karwowo, Radziłów, Rydzewo, Łoje, Skaje, Glinki, Rajgród i Szczuczyn oraz Grajewo. Praca konspiracyjna prowadzona była w dwóch kierunkach: uświadomieniu ideowym i narodowym społeczeństwa oraz  na szkoleniu wojskowym członków POW. Wiosną 1918 roku działania POW przyjęły kierunek zdecydowanie militarny. Poza dalszym prowadzeniem szkolenia wojskowego i gromadzeniem broni zaczęto również przeprowadzać akcje bojowe skierowane bezpośrednio przeciwko niemieckiej władzy okupacyjnej. Na początku sierpniu 1918 roku podczas akcji bojowej w miejscowości Tajno aresztowano 3 członków POW: Stanisława Strzałko, Władysława Orbika Jana Nagolskiego. Pomimo okrutnych i brutalnych przesłuchań nie wydali innych bojowników z POW. Swoją postawą uchronili pozostałych członków przed aresztowaniami. Zostali rozstrzelani 8 października 1918 roku w Grajewie i pochowani we wspólnej mogile na grajewskim cmentarzu. W 1931 roku trójkę zamordowanych bojowników, pośmiertnie odznaczono Krzyżami Niepodległości z Mieczami. W 1933 roku z inicjatywy lokalnych władz i we współpracy z 9 Pułkiem Strzelców Konnych wystawiono im kamienny pomnik nagrobny, charakterystyczny dla sztuki sepulkralnej z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Ucięte konary drzew symbolizują przerwane życie. W 2008 roku nagrobek został odrestaurowany. 

Opis    

Mogiła znajduje się w sektorze VIII, rzędzie 6. Ma kształt prostokąta. Pole mogiły wypełnia betonowa wylewka, na której osadzone jest sześć słupków połączonych metalową rurką. Pomnik nagrobny został wyrzeźbiony w granicie. Jego podstawę stanowi prostokątna płyta kamienna. Na niej ustawiony jest wysoki cokół, przybierający formę spiętrzonych skał. Na nagrobku wykuta inskrypcja: „ŚP/ST. STRZAŁKO/JAN NADOLSKI/ WŁ. ORBIK/PARAFJI BARGŁÓW/ROZSTRZELANI PRZEZ NIEMCÓW/1918/JAKO CZŁON. POW/ŚPIJ KOLEGO/W TYM GROBIE/NIECH SIĘ WOLNA POLSKA/ PRZYŚNI TOBIE”. W cokole osadzony jest krzyż wyrzeźbiony w kamieniu imitujący konary ściętego drzewa. W centralnej części mogiły położona znajduje się prostokątna, granitowa płyta z napisem: „W XV ROCZNICĘ/ROZSTRZELANIA 8 VIII 1918 R./BOJOWNIKOM/O NIEPODLEGŁOŚĆ 1933 R./ODNOWIONO/W 90-ROCZNICĘ ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI 2008 R.” 

Obiekt jest dostępny dla zwiedzających. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 04.08.2026 rok

Bibliografia    

• Dudziński T., Bili się na śmierć i życie, 8 października 2010, https://wspolczesna.pl/bili-sie-na-smierc-izycie/ar/5738154 (dostęp: 31.07.2026) 
• Sobolewski J, Waleczni nauczyciele Ziemi Rajgrodzkiej 1920 r., „Rajgrodzkie Echa. Pismo Towarzystwa Miłośników Rajgrodu”, 2010, nr 10 (248), s. 23-25. 
• Szerszeń E., Zabytkowe cmentarze i mogiły województwa łomżyńskiego, Warszawa 1991, s. 21.