Historia

Zespół w Świbiu tworzą zabudowania folwarczne rozmieszczone wokół prostokątnego dziedzińca, budynek administracji dóbr (rządcówka) oraz powiązany z nimi niewielki park. Ukształtowanie folwarku w obecnej formie wiąże się z postacią Leopolda Schöllera, choć początki istnienia całego kompleksu sięgają najprawdopodobniej czasów, gdy majątek należał do rodu hrabiów Colonna (lata 1647–1807). Samo założenie parkowe powstało przypuszczalnie w pierwszej połowie XIX wieku. Istniejącym wówczas budynkom gospodarczym towarzyszył ogród lub kameralny park o geometrycznym układzie, w którym za pomocą krzewów wytyczono regularne kwatery. Powiększenie i przekształcenie tego terenu nastąpiło pod koniec XIX wieku.

Na temat dalszego rozwoju parku oraz ewentualnych późniejszych zmian brakuje stosownych materiałów źródłowych. Potwierdzone informacje dotyczące zrealizowanych tu prac pochodzą dopiero z drugiej połowy XX wieku. W 1976 roku na terenie obiektu przeprowadzono działania porządkowe, które objęły m.in. naprawę ogrodzenia oraz zabiegi pielęgnacyjne w obrębie roślinności. W tym samym okresie w parku funkcjonowały również ogród warzywny oraz boisko sportowe. 

Opis

Park położony jest w środkowej części wsi Świbie. Zajmuje obszar o kształcie zbliżonym do trapezu i powierzchni około 1,8 ha. Współcześnie kompleks oddzielony jest od otoczenia kamiennym murem, a jego granice wyznaczają ulice: Parkowa (od zachodu) i Boczna (od południa). Od wschodu park zamykają nowoczesne budynki, natomiast od północy przylega do niego zabudowa folwarczna, która wraz z nim i rządcówką tworzy jeden spójny zespół.

Kształtowanie parku rozpoczęto najprawdopodobniej w pierwszej połowie XIX wieku, a swój ostateczny wyraz przybrał on pod koniec tamtego stulecia. Z powodu braku odpowiednich materiałów źródłowych trudno szczegółowo przeanalizować zachodzące w nim zmiany. Przypuszcza się, że starsza część parku, wytyczona w bezpośrednim sąsiedztwie domu zarządcy, miała początkowo regularny charakter. Jej głównym elementem kompozycyjnym były niskie, strzyżone żywopłoty otaczające trawniki. Z czasem we wnętrzach ogrodowych wyznaczonych przez formowane krzewy zaczęto wprowadzać swobodnie rosnące solitiery lub grupy drzew. Późniejszy, południowo-zachodni fragment parku miał już wyłącznie charakter swobodny. Dominowały tam grupy drzew i rzadziej krzewów, które definiowały ramy przestrzenne poszczególnych wnętrz. Sercem tej części była polana widokowa z pojedynczymi, okazałymi drzewami. W drugiej połowie XX wieku zaaranżowano na niej boisko piłkarskie. Z kolei w północno-środkowej części kompleksu funkcjonował ogród warzywny oraz prawdopodobnie sad. Te użytkowe nasadzenia wprowadzono jednak znacznie później – przypuszczalnie również w drugiej połowie XX wieku.

Pod względem doboru gatunkowego w parku sadzono przede wszystkim lipy (Tilia), wiązy (Ulmus) oraz jesiony (Fraxinus), a rzadziej dęby (Quercus), wierzby (Salix), modrzewie (Larix) czy sosny (Pinus). Wśród krzewów wyróżniały się cisy (Taxus), różaneczniki (Rhododendron) oraz śnieguliczki (Symphoricarpos). W północnej, użytkowej strefie występowały drzewa owocowe: jabłonie (Malus), grusze (Pyrus) oraz śliwy i czereśnie (Prunus). Układ ścieżek, zwłaszcza w południowej strefie, prowadzono w sposób swobodny. Na początku, ze względu na mieszany charakter kompozycji, w północno-wschodnim sektorze ścieżki miały regularny bieg. W jego wschodniej części znajdował się prostokątny plac z ławkami, a geometrycznym alejkom towarzyszyły strzyżone żywopłoty.

Współcześnie park reprezentuje styl swobodny. Geometryczna kompozycja, która pierwotnie sąsiadowała z budynkiem administracyjnym, stała się zupełnie nieczytelna. W północnym fragmencie widoczne są jednak pozostałości dawnego rowu wodnego, nad którym przerzucono dwa kamienne mostki. W tej samej strefie zachował się niewielki, okrągły zbiornik – prawdopodobnie relikt dawnej fontanny. W terenie można dostrzec także ślady dawnego układu komunikacyjnego, choć zachowane fragmenty nawierzchni i obrzeży pochodzą najpewniej z lat 70. XX wieku, gdy w parku prowadzono prace porządkowe. Głównym składnikiem kompozycji roślinnej pozostają swobodnie rozmieszczone grupy drzew, skupione przede wszystkim w części południowej. We wschodnim sektorze przetrwały ślady dawnych nasadzeń liniowych. W sąsiedztwie rządcówki na szczególną uwagę zasługują dwa okazałe cisy o pokroju drzewiastym. Oś kompozycji w środkowej części parku dodatkowo akcentuje niewielkie wzniesienie zwieńczone grupą drzew.

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 30.04.2026 r.