kaplica św. Rafała, Kalwaria Zebrzydowska
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Jeden z obiektów, znajdujących się najbliżej kościoła konwentualnego i klasztoru w Kalwarii Zebrzydowskiej. W dekoracji i konstrukcji stanowi przykład stylu pierwszego architekta założenia kalwaryjnego Paulusa Baudartha, który zastosował znane sobie rozwiązania renesansu flamandzkiego oraz napływającego na te tereny nowinkarstwa związanego z nowym stylem kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie.

Historia

Kaplica św. Rafała została wzniesiona w l. 1616-1617 wg projektu niderlandzkiego architekta Paulusa Baudartha. Zarówno masywność, ciężkość form, jak i kompozycja zdają się przekonywać o bazowaniu architekta na wzorach Jana Vredemana de Vries i renesansu flamandzkiego, np. szczyty flamandzkie zdobione obeliskami z kulami. Szkarpy kaplicy od str. wsch. sprawiają wrażenie, jakby przygniatały dźwigany budynek. Grube mury i ciężkie proporcje zdają się być także znamionami napływającego na te tereny baroku (silnie oddziaływała architektura wykańczanego w tym czasie budynku kościoła śś. Piotra i Pawła w Krakowie, którego architektem był pierwszy projektant kościoła konwentualnego Bernardynów Giovanni Maria Bernardoni). Ponadto kaplica św. Rafała leżała poza obrębem murów klasztornych, które wzniesiono przed ukrywającymi się w lasach Bugaju lokalnymi zbójcami. W tym kontekście umocniony charakter architektury Kaplicy św. Rafała, znajdującej się w bliskim otoczeniu klasztoru, komunikował z obronnym charakterem całego kompleksu. Znacznie zmieniono jej charakter i przebudowano w czasie remontu w 1716 r. Zniknął m. in. pierwotny obramiony kamiennymi listwami szczyt o bokach skręcających się na kształt wolut, a na jego miejsce wprowadzono skromne trójkątne szczyty, zachowujące tylko pierwotną dekorację obeliskami i figurę Archanioła Rafała. W 1902 r. kaplicę gruntownie odrestaurował br. arch. Kamil Żarnowski OFM, a w l. 1934-1936 polichromię w kaplicy wykonał Władysław Lisowski. Kompleksowe odnowienie kaplicy miało miejsce w 1987 r.
Kaplica pełni podwójną funkcję w przebiegu dróżek kalwaryjskich, co oddaje jej dwoiste wezwanie: Kaplica Rafała vel Kaplica Koronacji Matki Boskiej. Obiekt wyznacza pierwszą stację Dróżek Pana Jezusa, niewchodzącą w skład żadnego z cyklów i 21-szą stację Dróżek Matki Boskiej w cyklu Wniebowzięcia.

Opis

Budynek posadowiony na spadku wzniesienia znajdującego się vis a vis Góry Lanckorońskiej, pomiędzy Sanktuarium a Wyższym Seminarium Duchownym Bernardynów. Kaplica wchodzi w skład pierwszych budynków fundacji Mikołaja Zebrzydowskiego. Wykonana na planie prostokątnym z mniejszą i węższą półkolistą apsydą od zach. i kamiennymi kolistymi szkarpami od wsch. Obiekt zbudowany z łamanego kamienia z dekoracją architektoniczną wykonaną w otynkowanym kamieniu i cegle. Dekoracje elewacji zewn. horyzontalne: kamienny cokół, opaska murów z otynkowanej cegły (obiegająca dookoła kaplicę) oraz proste belkowanie. Budynek nakrywa dwuspadowy dach, ukryty za szczytami parawanowymi (typowo flamandzkimi); apsyda nakryta dachem półkopulastym. Na osi gł. apsydy znajduje się jeden pilaster, który podtrzymuje belkowanie. Do kaplicy prowadzą dwa półkoliste wejścia: jedno od str. pd., a drugie od wsch. Elewacje wew. o skromnej dekoracji, z prostym gzymsem rozdzielającym ściany od nakrywającego kaplicę sklepienia klasztornego. Do wnętrza światła doprowadzają dwa półkoliste okna apsydy. Wyposażenie stanowi późnobarokowy ołtarz z malowidłem Koronacja Matki Boskiej autorstwa Jana Jerzyczka oraz obraz przedstawiający scenę pogrzebu św. Anny, matki Marii.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Mirosław Płonka, OT NID w Krakowie, 15-09-2017 r.

Bibliografia

  • Chadam A. OFM, Zarys dziejów Kalwarii Zebrzydowskiej. Kalwaria Zebrzydowska 1984.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Powiat Wadowicki, oprac. J. Szablowski. T. 1, z.14, Warszawa 1953.
  • Łepkowski J., Kalwarya Zebrzydowska i jej okolice. Kraków 1850.
  • Mitkowska A., Czynnik tradycji miejsca w kreowaniu krajobrazów kalwaryjskich (szkic problematyki) [w:] Geografia i sacrum, red. B. Domański, S. Skiba. Kraków 2005, s. 329-335.
  • Mitkowska A., Kalwarie europejskie jako pielgrzymkowe ogrody pamięci. „Czasopismo techniczne”, z. 7, 2012.
  • Mitkowska A., Kompozycja przestrzenna Kalwarii Zebrzydowskiej. „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. XX, z. 2, 1975.
  • Murawiec W., Kalwaria Zebrzydowska. Informator-przewodnik po zabytkach architektury sakralnej. Nr 1, wyd. III, Kalwaria Zebrzydowska 1987.
  • Szablowski J., Architektura Kalwarji Zebrzydowskiej (1600-1702). „Rocznik Krakowski”, red. J. Muczkowski, t. XXIV, 1933.
  • Wyczawski H. OFM, Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej. Kraków 1947.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. W. Bałus, D. Popp. Warszawa 2016, s. 507-509.
  • Zinkow J., Wokół Kalwarii Zebrzydowskiej i Lanckorony. Przewodnik monograficzny. Kalwaria Zebrzydowska 2000.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kaplica
  • Chronologia: 1616 - 1617
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kalwaria Zebrzydowska
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Kalwaria Zebrzydowska - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy