Zwiedzanie Zielonej Góry
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Krzysztof Słowiński

Zwiedzanie Zielonej Góry

6

lubuskie

Zielona Góra to jedno z dwóch głównych miast województwa lubuskiego, które swoją historią sięga czasów średniowiecza. Na jego terenie zachowało się wiele ciekawych i wyjątkowych obiektów architektury sakralnej i świeckiej. Niezwykle bogate i zróżnicowane oblicze dziedzictwa kulturowego miasta sprawia, że prezentacja najcenniejszych zabytków Zielonej Góry nie jest zadaniem łatwym. Prezentowane obiekty stanowią istotny element w układzie przestrzennym miasta Zielona Góra.

Ratusz
Zielona Góra

30 minut

Przedmiotowy ratusz, wybudowany w II poł. XV w., zlokalizowany jest w centralnej części Starego Rynku. Obiekt wolnostojący, wzniesiony w stylu gotyckim, był kilkakrotnie przebudowany. Zróżnicowany w kształcie budynek z wysoką wieżą po północno- wschodniej stronie, podpiwniczony o bogatym detalu architektonicznym. Prezentowana zabudowa stanowi istotny element w układzie przestrzennym miasta Zielona Góra.

Historia

Ulica Stary Rynek dawniej (niem. Ring) to obszar najstarszej zachowanej zabudowy starego miasta. Wytyczenie i rozplanowanie miasta nastąpiła wraz z przyznaniem praw miejskich, które miało miejsce w pierwszej połowie XIII w. Rozplanowanie Zielonej Góry oparto o regularny w kształcie plac rynkowy, wokół którego wytyczono działki po zabudowę mieszkalną. Jego pierzeje tworzyły cztery bloki domów. Założenie rynku obejmowało sieć ulic wychodzących z niego w kierunku dawnych bram miejskich. Do dziś zachował się czytelny, średniowieczy układ przestrzenny miasta. W II poł. XV w. na środku rynku zbudowano siedzibę władz miejskich, ratusz. Budynek był wielokrotnie niszczony przez pożary w XVI i XVII w. Jego obecny kształt to efekt przeprowadzonych prac budowlanych, które dokonano po pożarach. Po 1651 r zamurowano gotyckie blendy, przekształcono okna i otynkowano budynek nadając mu barokowy wygląd. Powiększono kubaturę budynku o aneks przy wieży. Prace te przeprowadzono pod kierunkiem Hansa Papperitza. W 1669 r. wykonano remont wieży, a dekadę później całego budynku głównego. W 1777 r. ratusz powiększono o skrzydło wschodnie, następnie w 1846 r. dobudowano część północną i na końcu południową. Podczas remontu z 1801 r. budynek uzyskał klasycystyczny wystrój elewacji. Wymieniono również część murów wieży ratuszowej, która wraz z barokowym hełmem liczy 54 m.

W 1919 r. dokonano przebudowy dachu, a skrzydło północne powiększono o trzecią kondygnację. Działania II wojny światowej nie przyczyniły się do większych zniszczeń. Po zakończeniu wojny, budynek przeszedł na własność. Budynek w okresie powojennym poddawany był drobnym remontom. Dopiero w latach 1989-1990 podczas remontu gruntownego elewacji odsłonięto i wyeksponowano dekoracyjną blendę na zachodniej ścianie ratusza. Ostatni remont przeprowadzono w latach 2006-2008 r., renowacji poddano wtedy wnętrza obiektu. Budynek nie uległ większym przekształceniom. Obecnie w ratuszu mieszczą się biura administracji miasta. Budynek należy do reprezentacyjnych budowli miasta.

Opis

Ratusz usytuowany na ul. Stary Rynek jest obiektem wolnostojącym. Budynek zlokalizowany w ścisłym centrum Zielonej Góry, w centralnej części placu. Ulica Stary Rynek znajduje się w strefie ścisłej ochrony konserwatorskiej miasta.

Budynek posadowiony na dużej działce, fasadą zwrócony w kierunku zachodnim. Budynek główny ratusza wzniesiono na rzucie zbliżonym do prostokąta, do niego od południa, północy i wschodu przylegają czteroboczne aneksy, oraz wież umiejscowiona przy północnym skraju wschodniego boku. Obiekt wzniesiono z cegły, ściany są obustronnie tynkowane. Pod członem głównym ratusza znajdują się duże piwnice o sklepieniach kolebkowych i krzyżowych. Znacznie mniejsze pomieszczenia piwniczne znajdują się w kilku skrajnych częściach ratusza. Główna część i południowy człon ratusza są piętrowe, zaś człon północny i wschodni trzykondygnacyjne. Poszczególne części nakrywa odrębny dach wielospadowy. Pokrycie dachu z ceramicznej dachówki karpiówki. W połaci dachowej umieszczone lukarny przykryte daszkami. Czworoboczna, przechodząca w oktogon wieża ratuszowa przykryta hełmem z trzema latarniami. Elewacja frontowa, ukształtowana klasycystycznie, zwieńczona trójkątnym przyczółkiem umieszczonym na pseudoryzalicie. Szczyt zdobi herb miasta i dekoracje sztukatorskie o motywach roślinnych. Elewacje ratusza o zróżnicowanym detalu architektonicznym. Elewacje zdobią m.in. boniowane lizeny, gzymsy i obramienia. Pozostałe elewacje opracowane zostały w nawiązaniu do fasady. Poszczególne kondygnacje przepruwają prostokątne otwory okienne. Część z okien zamknięto łukiem odcinkowym. W pomieszczeniu przyziemia w południowej części ratusza zachowały się gotyckie stropy belkowe. Bryła obiektu zachowana w pierwotnym stanie bez znaczących przekształceń.

Ratusz, to zabytek będący własnością samorządową. Ze względu na to, że w budynku mieszczą się lokale administracji samorządowej, obiekt nie jest szeroko udostępniany.

Oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 17.04.2015 r.

Bibliografia

  • Bujakiewicz Z., Krajobraz materialny i społeczny Zielonej Góry od końca XVIII do połowy XX wieku, Zielona Góra 2003.
  • Historia Zielonej Góry. Dzieje miasta do końca XVIII wieku, tom I, pod red. W. Strzyżewskiego, Zielona Góra 2011.  
  • Janowska W., Zielona Góra. Wytyczne konserwatorskie do miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, Zielona Góra 2004.
  • Kowalski S., Miasta Środkowego Nadodrza, Zielona Góra 2003.
  • Kuleba M., Topografia winiarska Zielonej, Zielona Góra 2010.
  • Studia na początkami i rozplanowaniem miast nad środkową Odrą i dolną Wartą, pod red. Z. Kaczmarczyka i A. Wędzkiego, Zielona Góra 1970.
  • Zabytki Zielonej Góry, pod red. B. Bielinis-Kopeć, Zielona Góra 2007.  
  • Zielona Góra, Przeszłość i teraźniejszość, pod red. M Szczanieckiego, Poznań 1962.

Kościół ewangelicki Ogrodu Chrystusa, ob. rzym. – kat. par. pw. Matki Boskiej Częstochowskiej
Zielona Góra

30 minut

Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej w Zielonej Górze to jedyny o tak dużych gabarytach obiekt w województwie lubuskim wzniesiony w konstrukcji szkieletowej, reprezentujący grupę XVIII-wiecznych zborów protestanckich, z doskonale zachowanym wyposażeniem.

Historia

Początkowo zielonogórscy luteranie zbierali się w niewielkim kościele św. Trójcy na dzisiejszym Pl. Słowiańskim, a następnie - w latach 1741-1748, nabożeństwa odbywały się w jednej z reprezentacyjnych sal ratusza. W latach 1745-1748 wzniesiono obecny kościół Matki Boskiej Częstochowskiej. Pracami kierował mistrz budowlany Lipoldt oraz cieśla Gottfried Fischer. Pierwotnie kościół nie posiadał wieży, jednak przewidziano jej budowę wprowadzając dodatkowe cztery filary w południowej części. Wieża powstała w 1828 r., wykonana przez mistrza murarskiego Harmutha i cieślę Malckego. Po 1945 roku kościół przejęli katolicy. Pojawił się pomysł rozbiórki budowli, od którego jednak odstąpiono. W 1949 roku poświęcono kościół. W 1987 roku powołano osobną parafię Matki Bożej Częstochowskiej. Od czasów powojennych przeprowadzono szereg remontów, ostatnio w latach 2007-2008 wymieniono pokrycie dachu i odnowiono elewacje.

Opis

Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej znajduje się w centrum miasta, ok. 100 m na północ od ratusza. Od północnego-zachodu otacza go niewielki zieleniec. Budowla orientowana. Jest to barokowa świątynia z klasycystyczną fasadą wieżową. Obiekt wzniesiony w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem z cegły, oparty na centralnym planie krzyża greckiego. Wymurowaną z cegły i kamienia wieżę wkomponowano w kulisowo rozwiniętą fasadę. Bryła dwukondygnacyjna, nakryta wysokim dachem mansardowym o pokryciu ceramicznym. Wieża zwieńczona tarasem i przekryta ośmioboczną iglicą. Elewacje nawy zakomponowano regularnym układem konstrukcji szkieletowej o otynkowanych partiach wypełnień. Przeprute osiowo rozmieszczonymi oknami, w partii przyziemia kwadratowymi, w wyższej kondygnacji - prostokątnymi, zamkniętymi łukiem odcinkowym. Trójkondygnacyjna fasada wieżowa zaakcentowana płaskim ryzalitem środkowym, zwieńczonym trójkątnym naczółkiem. Otwory wejściowe o zabytkowej stolarce znajdują się na zakończeniach ramion krzyża. Wnętrze nakryte stropem belkowym. Trzy poziomy empor, wpartych słupach i powiązanych z konstrukcją ścian obwodowych, obiegają całość. Bogate wyposażenie kościoła stanowi ołtarz główny z 1749 r., kamienna, rokokowa chrzcielnica z 1755 r., cancellum z 1747 r., ambona z ok. poł. XVIII w., barokowy prospekt organowy z 1752 r. oraz barokowe i rokokowe epitafia.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Marta Kłaczkowska, OT NID w Zielonej Górze, 17.08.2015 r.

Bibliografia

  • Bielinis-Kopeć B., Zabytki Zielonej Góry, Bydgoszcz 2010, s. 64-77.
  • Szymańska-Dereń M., Kościoły zrębowe i szkieletowe województwa lubuskiego, Zielona Góra 2009, s. 135-138.

Dawny kościół staroluterański, ob. ewangelicko – augsburski kościół Jezusowy
Zielona Góra

30 minut

Świątynia powstała w 1911 r. jako staroluterański kościół Chrystusowy ufundowany ze składek wiernych. Forma artystyczna kościoła powstała w wyniku inspiracji sztuką okresu baroku. Świątynia stanowi jedną z atrakcji turystycznych miasta.

Historia

Kościół zbudowano w latach 1909-1911 z dala do centrum miasta dla gminy staroluterańskiej. Zaprojektowanie nowej świątyni powierzono architektowi E. Schulze. Uroczyste położenie kamienia węgielnego pod budowę kościoła odbyło się 22 sierpnia 1909 r. W tym wydarzeniu liczy udział wzięli mieszkańcy miasta oraz przedstawiciele władz i duchowieństwa. Po dwóch latach budowy, 11 czerwca 1911 r. kościół konsekrowano. Koszt budowy wyniósł ok. 60 tys. marek. Organy znajdujące się obecnie w ewangelickim kościele Jezusowym pochodzą ze starej kaplicy staroluterańskiej znajdującej się przy ul. Dr Pieniężnego. W 1936 r. na wieży kościelnej zawieszono dwa dzwony. Aż do 1945 r. zbór była filią parafii w Kożuchowie. Po II wojnie światowej świątynię przejęli katolicy, użytkując ją jako kaplicę ślubów pw. św. Józefa. W 1950 roku przywrócono w kościele obrządek ewangelicki.

Opis

Kościół to obiekt ceglany, na rzucie prostokąta z wyodrębnionym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium od strony zachodniej i kruchtą od wschodu. Po stronie południowej kościoła znajduje się zakrystia i nawa boczna na planie czworoboku. Od strony północnej druga z naw bocznych na planie prostokąta. Dominantę architektoniczną stanowi wieża z klatką schodową na planie wielobocznym wzniesiona od strony południowej. Pięciokondygnacyjna wieża mierzy 33,5 m. Otwory okienne świątyni zróżnicowane są pod względem wielkości, kształtu i typu zamknięcia. Elewacje otynkowano tynkiem cementowo - wapiennym nakrapianym tzw. cykliną. Wysoki dwuspadowy dach z dachówki ceramicznej pokrywa nawą główną. Wieżę i klatkę schodową przykrywa hełm baniasty z kulą i krzyżem. Fasadę świątyni podkreślono zamkniętym odcinkowo szczytem ujętym spływami. Faliste szczyty wieńczą kruchtę, elewacje boczne, wieżę i klatkę schodową. Nawa główna świątyni nakryta jest pozornym sklepieniem kolebkowym. Sklepienie w całości pokrywa polichromia z ornamentalnymi motywami roślinnymi i geometrycznymi. Nawy boczne nakryte stropami. We wnętrzu zachowała się ceramiczna posadzka. Stolarka okienna i drzwiowa oryginalna. W skład zachowanego wyposażenia kościoła wchodzi: ołtarz z 1910 r., ambona z 1910 r., witraże w oknach prezbiterium z 1911 r., ławki z 1910 r., dwa żyrandole z 1911 r., organy wykonane w 1883 r., przeniesione ze starej kaplicy staroluterańskiej oraz dwa piece żeliwne z pocz. XX w.

Kościół jest własnością wyznaniową. W świątyni odbywają się regularnie msze święte. Obiekt jest szeroko udostępniany.

Oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 08.07.2014 r.

Bibliografia

  • Bielenis-Kopeć B., Zabytki Zielonej Góry, Zielona Góra 2005 r.;
  • Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010 r.;
  • Kowalski S., Zabytki Środkowego Nadodrza, Zielona Góra 1976 r.;
  • Pertyt - Gierasimczuk I., Czas architekturą zapisany, Zielona Góra 1998 r.;
  • Biała Karta: Luterański Kościół Chrystusowy, ob. Ewangelicki Kościół Jezusowy, autor Marlena Kopij, opracowanie z 2004, [w] archiwum LWKZ w Zielonej Górze.

Dawna kaplica staroluterańska, ob. Kościół pw. MB Królowej Polski
Zielona Góra

30 minut

Świątynia Matki Boskiej Królowej Polski w Zielonej Górze została zbudowana w 1866 r., w nurcie historyzmu. Jest to dawna kaplica staroluterańska. Kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski (polskokatolicki) stanowi jedną z atrakcji turystycznych miasta.

Historia

Zanim staroluteranie wybudowali swój kościół spotykali się na modlitwach w mieszkaniu wdowy Schirmer przy ul. Kupieckiej. Stan tej rzeczy trwał przez blisko 25 lat. Samą Kaplicę zbudowano 30 września 1866 roku. Świątynia wzniesiona została przez mistrza murarskiego Carla Mühle i cieślę Prüfera. Początkowo była on wyposażony w organy zakupione z likwidowanego kościoła w Nietkowie. Dopiero w 1884 roku zamontowano nowe organy wykonane przez firmę „Gebrüder Walter” z Góry Śląskiej. Organy zachowały się do dnia dzisiejszego i znajdują się obecnie w ewangelickim kościele Jezusowym przy Placu Bohaterów w Zielonej Górze (są one najstarszy tego typu instrumentem w mieście). W niedługim czasie, bo w 1911 roku luteranie oddali do użytku nowy kościół przy pl. Bohaterów. Decyzja o budowie nowego kościoła była spowodowana złym stanem technicznym kaplicy oraz wzrostem liczby wiernych. W 1922 roku opustoszałą kaplice przystosowano do celów muzealnych na potrzeby utworzonego stowarzyszenia zajmującego się gromadzeniem zbiorów oraz ochroną i pielęgnacją dorobku narodowego w mieście i powiecie zielonogórskim. Zebrano tu i wystawiono podarowane przez obywateli prywatne zbiory. W 1927 roku poddasze zaadaptowano na "wiejską izbę". Dzięki staraniom i determinacji ówczesnego dyrektora Klose, udało się uchronić zbiory podczas zawieruchy wojennej i przekazać je powstającemu po II wojnie światowej muzeum przy al. Niepodległości. Po II wojnie światowej świątynia przez wiele lat była nieużytkowana. Dopiero w 1967 r. obiekt został przekazany parafii Kościoła polskokatolickiego, której własnością pozostaje do dnia dzisiejszego.

Opis

Kaplica wzniesiona została w nurcie historyzmu. Jest to budynek ceglany, salowy na rzucie prostokąta. Bryła kaplicy nakryta jest dachem dwuspadowym. Fasada i przeciwległa elewacja posiadają czterostopniowe, schodkowe szczyty. Otwory okienne i wejściowe są półkoliście zamknięte. We wnętrzu kaplicy w jej północnej części wykonano emporę wspartą na drewnianych słupach. Prosta w swej formie bryła kaplicy o skromnym wystroju architektonicznym zachowała swój historyczny charakter i jest znaczącym obiektem sakralnym w mieście.

Kościół jest własnością wyznaniową. W świątyni odbywają się regularnie msze święte. Obiekt jest szeroko udostępniany.

Oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 08.07.2014 r.

Bibliografia

  • Brylla J. W., Z dziejów Kościoła staroluterańskiego na Środkowym Nadodrzu ze szczególnym uwzględnieniem zboru zielonogórskiego, [w:] 50 lat Parafii Ewangelicko - Augsburskiej w Zielonej Górze, Brylla J. W. (red.), Zielona Góra 1998 r.;
  • Klose M., Das Grünberger Heimatmuseum, [w:] Grünberger Hauskalender, 1924 r.; Bielenis-Kopeć B., Zabytki Zielonej Góry, Zielona Góra 2005 r.;
  • Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010 r.;
  • Kowalski S., Zabytki Środkowego Nadodrza, Zielona Góra 1976 r.; Pertyt - Gierasimczuk I., Czas architekturą zapisany, Zielona Góra 1998 r.;

kościół konkatedralny pw. św. Jadwigi Śląskiej
Zielona Góra

Najstarsza, pochodząca ze średniowiecza świątynia zielonogórska, położona w obrębie zespołu staromiejskiego.

Historia

Budowa pierwszego kościoła parafialnego (do połowy XV w. pw. św. Mikołaja) miała miejsce zapewne w drugiej połowie XIII w. Gotycką świątynię wzniesiono pod koniec XIV lub na początku XV w., być może po pożarze, jaki miał miejsce w 1419 r. Początkowo zielonogórską farą opiekowali się książęta głogowsko-żagańscy. W 1427 r. miało miejsce przejęcie patronatu od księcia Henryka IX przez konwent augustiański w Żaganiu. Od tego czasu aż do 1544 r. proboszczami byli zakonnicy. Przejściowo, w latach 1544-1651 świątynia znajdowała się w rękach protestantów. W niedługim czasie po wzniesieniu kościoła dostawiono wieżę i od południa kruchtę. Pod koniec XV lub na początku XVI w. budowlę powiększono o jednopiętrową przybudówkę, którą dostawiono do południowej ściany prezbiterium. W dobudówce urządzono kaplicę z emporą. Na parterze znajdowała się kaplica Oliwna, a na piętrze tzw. chór polski. W obydwu kaplicach zachowały się sklepienia gwiaździste. Podczas pożaru, który wybuchł w 1582 r., świątynia została zniszczona. Odbudowano ją w tym samym kształcie, jedynie od zachodu dostawiono kruchtę. Po kolejnym pożarze (1651), przebudowa kościoła trwała ćwierć wieku. Wówczas zamurowano okna gotyckie i wykuto mniejsze, półkoliste. W drugiej połowie XVIII w. miała miejsce katastrofa, bowiem w 1776 r. runęła wieża, niszcząc dużą część prezbiterium i nawy północnej wraz z przęsłami sklepień. W trakcie czteroletniej odbudowy podwyższono mury obwodowe prezbiterium, wnętrze kościoła przykryto nowymi sklepieniami, nawę oraz prezbiterium nakryto wspólnym dachem. Ponadto dokonano zmian w elewacjach oraz odbudowano wieżę, z tym że jej wysokość ograniczono do połowy wysokości tej starszej. W 1832 r. wieżę podwyższono i nadano jej formę klasycystyczną. Kościół pw. św. Jadwigi Śląskiej w takim kształcie przetrwał do czasów obecnych.

Opis

Zielonogórski kościół, zbudowany z cegły i częściowo z kamienia, to trójnawowa budowla halowa z wydłużonym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium. W głównej części jest nakryta dachami wielospadowymi. Na przybudówkach założono daszki pulpitowe i dwuspadowe z naczółkami. Okna gotyckie zachowały się jedynie w kaplicy przy prezbiterium. Pozostałe mają kształt prostokątny i są zamknięte łukiem odcinkowym. Wieża jest zwieńczona tarasem oraz kopułą i ozdobiona narożnymi pilastrami oraz profilowanymi gzymsami. Wysokie okna są półkoliście zamknięte. Nawę oraz prezbiterium przykrywają sklepienia kolebkowo-krzyżowe, natomiast kaplicę Matki Boskiej Ostrobramskiej sklepienie sieciowe. Ponadto nad kaplicą i chórem polskim, zwanym też chórem sukienników, znajduje się sklepienie gwiaździste. W nawie sklepienia są podtrzymywane przez wieloboczne filary. We wnętrzu świątyni zachowały się elementy zabytkowego wystroju i wyposażenia, jak dwa ołtarze boczne: Najświętszego Serca Jezusowego i św. Józefa z drugiej połowy XIX w., neogotycka ambona z 1859 r., chór muzyczny z 1672 r. i prospekt organowy z organami z 1912 r., wykonanymi przez firmę „Schlag und Soehne” ze Świdnicy. Ponadto w świątyni znajdują się poźnogotyckie rzeźby świętych: Jadwigi i Anny Samotrzeć z XV w. oraz wykonany czarną kreską rysunek z początku XVI stulecia, przedstawiający świątynię Grobu Chrystusowego w Jerozolimie. Pierwotnie znajdował się on w kościele w Złotniku koło Żar. Został wyjęty z ruin budowli, poddany konserwacji i w 1998 r. zainstalowany w zielonogórskiej farze. Na ścianach wisi kilka kamiennych, renesansowych i barokowych płyt epitafijnych. Ołtarz główny jest współczesnym dziełem wykonanym w latach siedemdziesiątych XX wieku przez profesora Leona Torwirta.

Świątynia jest dostępna dla zwiedzających przez cały rok.

Oprac. dr Krzysztof Garbacz, OT NID w Zielonej Górze, 29.12.2017 r.

Bibliografia

  • Bielinis-Kopeć B., Zabytki Zielonej Góry, Bydgoszcz 2010, s. 29-61.
  • Garbacz K., Zielona Góra. Spacer z przeszłością, wyd. 5, Zielona Góra 2017, s. 33-36.
  • Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010, s. 423-425.

Wieża Łazienna zwana Głodową oraz fragmenty murów miejskich
Zielona Góra

Kamienno-ceglane mury obronne wzniesiono na przestrzeni XIV i XV w. W 1487 r. zbudowano Wieżę Łazienną (zwaną Głodową), która wzmacniała Bramę Nową. Do dziś zachowały się jedynie fragmenty średniowiecznych murów oraz Wieża Łazienna zlokalizowana przy placu Pocztowym. Zachowane relikty systemu obronnego Zielonej Góry zostały odpowiednio zagospodarowane i stały nową atrakcją turystyczną miasta.

Historia

Zielona Góra pierwotnie posiadał obwarowania drewniano-ziemne, które stopniowo na przestrzeni XIV i XV w. zastąpiono kamienno-ceglanymi murami. Mury obronne obwiodły kulistym pasem średniowieczne miasto. Wytyczone one były wzdłuż dzisiejszej ul. Lisowskiego, ul. Jedności, placu Pocztowego, ul. Kościelnej i placu Powstańców Wielkopolskich. Miasto oblewała od wschodu, północy i zachodu przekopana fosa, zasilana wodą z Złotej Łączy. Wysoki poziom terenu uniemożliwił przekopanie fosy po stronie południowej.  Do tak obwarowanego miasta można się było dostać przez dwie, znajdujące się w obwodzie murów bramy: Górną (mieszczącej się przy dzisiejszej ul. Sobieskiego) i Dolną (mieszczącej się przy dzisiejszej ul. Żeromskiego). Z przekazów źródłowych wiemy, że były to dwukondygnacyjne budowle, wysunięte przed linię murów. By usprawnić komunikację z przedmieściem Na Piasku, które powstało na południu, poza murami miasta, postanowiono w 1487 r. w murach miejskich wznieść trzecią bramę – Nową. Brama Nowa (mieszcząca się przy dzisiejszym placu Pocztowym) była budowlą dwukondygnacyjną, którą wzmacniała Wieża Łazienna. W murze obronnym oprócz bram był również trzy furty. Nie remontowane od czasów wojny trzydziestoletniej fortyfikacje zielonogórskie zaczęły popadać w ruinę. Władze miejskie w II poł. XVIII i w XIX w. przystąpiły do rozbiórki większości murów i bram miejskich w celu pozyskania kamiennego budulca oraz ułatwieniu komunikacji z rozległymi już wówczas przedmieściami. Równocześnie z rozbiórką murów i bram przystąpiono do osuszania i zasypywania fosy. Oprócz Wieży Łaziennej będącej pozostałością dawnej Bramy Nowej do dziś zachowały się nieliczne odcinki murów obronnych przy placu Powstańców Wielkopolskich i przy ul. Sobieskiego. W 1982 r. wymieniono blaszane pokrycie hełmu Wieży Łaziennej, natomiast w 1993 r. dokonano renowacji ceglanego lica obiektu. W roku 1985 r. i 2001 r. prowadzone prace archeologiczne przy murach obronnych, które znacznie poszerzyły wiedzę na ich temat. W 2003 r. przeprowadzono konserwację zachowanych reliktów obwarowań miejskich oraz dla celów dydaktycznych i turystycznych w posadzce deptaka zaznaczono ślad przebiegu murów obronnych oraz zarys bram miejskich.

Opis

Zielona Góra ujęta została murami obronnymi na przestrzeni XIV i XV w. Do dziś linia murów obronnych miasta zachowała się w stanie szczątkowym. Niewielkie fragmenty pozostały przy ul. Sobieskiego i placu Powstańców Wielkopolskich. Mury wzniesiono z kamieni polnych i cegieł. Obrys murów obronnych przyjął kształt koła. Średniowieczny pierścień murów w podstawie miał od 0,8 m do 1,9 m szerokość i ok. 5-6 m wysokości. Zachowany odcinek przy placu Powstańców  Wielkopolskich mierzy ok. 4 m. W południowo- wschodniej części starego miasta, przy pl. Pocztowym stoi Wieża Łazienna pierwotnie związana z Bramą Nową. Ceglana wieża zbudowana w 1487 r. na planie prostokąta, na przestrzeni wieków była wielokrotnie remontowana i przebudowywana, m.in. w 1680 i 1717 r. Wieża była wykorzystywana przede wszystkim jako punkt obronny i obserwacyjny. Pierwotnie w przyziemiu wieży mieściło się przelotowe pomieszczenie, które później zamurowano. Wieża Łazienna swoją nazwę zawdzięcza nieistniejącej już łaźni publicznej stojącej w jej pobliżu. Obecnie Wieża Łazienna to 35 m metrowy, trzykondygnacyjny obiekt wzniesiony w stylu gotyckim, przykryty barokowym hełmem z latarnią.  Zachowane obwarowania stanowią istotny element w układzie przestrzennym miasta Zielona Góra.

Obiekty są własnością Urzędu Miasta. Budowle są odpowiednio wyeksponowane w przestrzeni miejskiej i szeroko udostępniane.

oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 10.11.2017 r.

Bibliografia

  • Krzysztof Garbacz, Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego, tom I, Zielona Góra 2011, s. 14-16;
  • Stanisław Kowalski, Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010, s. 428;
  • Stanisław Kowalski, Mury obronne Zielonej Góry, Zielona Góra 2002, s. 11-27;
  • Stanisław Kowalski, Zabytki województwa zielonogórskiego, Zielona Góra 1987, s. 230-231;
  • Iwona Peryt – Gierasimczuk, Czas architekturą zapisany. Zabytki województwa lubuskiego, Zielona Góra 1998, s. 246.

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie