Wieża Łazienna zwana Głodową oraz fragmenty murów miejskich, Zielona Góra
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Wieża Łazienna zwana Głodową oraz fragmenty murów miejskich

Zielona Góra

photo

Kamienno-ceglane mury obronne wzniesiono na przestrzeni XIV i XV w. W 1487 r. zbudowano Wieżę Łazienną (zwaną Głodową), która wzmacniała Bramę Nową. Do dziś zachowały się jedynie fragmenty średniowiecznych murów oraz Wieża Łazienna zlokalizowana przy placu Pocztowym. Zachowane relikty systemu obronnego Zielonej Góry zostały odpowiednio zagospodarowane i stały nową atrakcją turystyczną miasta.

Historia

Zielona Góra pierwotnie posiadał obwarowania drewniano-ziemne, które stopniowo na przestrzeni XIV i XV w. zastąpiono kamienno-ceglanymi murami. Mury obronne obwiodły kulistym pasem średniowieczne miasto. Wytyczone one były wzdłuż dzisiejszej ul. Lisowskiego, ul. Jedności, placu Pocztowego, ul. Kościelnej i placu Powstańców Wielkopolskich. Miasto oblewała od wschodu, północy i zachodu przekopana fosa, zasilana wodą z Złotej Łączy. Wysoki poziom terenu uniemożliwił przekopanie fosy po stronie południowej.  Do tak obwarowanego miasta można się było dostać przez dwie, znajdujące się w obwodzie murów bramy: Górną (mieszczącej się przy dzisiejszej ul. Sobieskiego) i Dolną (mieszczącej się przy dzisiejszej ul. Żeromskiego). Z przekazów źródłowych wiemy, że były to dwukondygnacyjne budowle, wysunięte przed linię murów. By usprawnić komunikację z przedmieściem Na Piasku, które powstało na południu, poza murami miasta, postanowiono w 1487 r. w murach miejskich wznieść trzecią bramę – Nową. Brama Nowa (mieszcząca się przy dzisiejszym placu Pocztowym) była budowlą dwukondygnacyjną, którą wzmacniała Wieża Łazienna. W murze obronnym oprócz bram był również trzy furty. Nie remontowane od czasów wojny trzydziestoletniej fortyfikacje zielonogórskie zaczęły popadać w ruinę. Władze miejskie w II poł. XVIII i w XIX w. przystąpiły do rozbiórki większości murów i bram miejskich w celu pozyskania kamiennego budulca oraz ułatwieniu komunikacji z rozległymi już wówczas przedmieściami. Równocześnie z rozbiórką murów i bram przystąpiono do osuszania i zasypywania fosy. Oprócz Wieży Łaziennej będącej pozostałością dawnej Bramy Nowej do dziś zachowały się nieliczne odcinki murów obronnych przy placu Powstańców Wielkopolskich i przy ul. Sobieskiego. W 1982 r. wymieniono blaszane pokrycie hełmu Wieży Łaziennej, natomiast w 1993 r. dokonano renowacji ceglanego lica obiektu. W roku 1985 r. i 2001 r. prowadzone prace archeologiczne przy murach obronnych, które znacznie poszerzyły wiedzę na ich temat. W 2003 r. przeprowadzono konserwację zachowanych reliktów obwarowań miejskich oraz dla celów dydaktycznych i turystycznych w posadzce deptaka zaznaczono ślad przebiegu murów obronnych oraz zarys bram miejskich.

Opis

Zielona Góra ujęta została murami obronnymi na przestrzeni XIV i XV w. Do dziś linia murów obronnych miasta zachowała się w stanie szczątkowym. Niewielkie fragmenty pozostały przy ul. Sobieskiego i placu Powstańców Wielkopolskich. Mury wzniesiono z kamieni polnych i cegieł. Obrys murów obronnych przyjął kształt koła. Średniowieczny pierścień murów w podstawie miał od 0,8 m do 1,9 m szerokość i ok. 5-6 m wysokości. Zachowany odcinek przy placu Powstańców  Wielkopolskich mierzy ok. 4 m. W południowo- wschodniej części starego miasta, przy pl. Pocztowym stoi Wieża Łazienna pierwotnie związana z Bramą Nową. Ceglana wieża zbudowana w 1487 r. na planie prostokąta, na przestrzeni wieków była wielokrotnie remontowana i przebudowywana, m.in. w 1680 i 1717 r. Wieża była wykorzystywana przede wszystkim jako punkt obronny i obserwacyjny. Pierwotnie w przyziemiu wieży mieściło się przelotowe pomieszczenie, które później zamurowano. Wieża Łazienna swoją nazwę zawdzięcza nieistniejącej już łaźni publicznej stojącej w jej pobliżu. Obecnie Wieża Łazienna to 35 m metrowy, trzykondygnacyjny obiekt wzniesiony w stylu gotyckim, przykryty barokowym hełmem z latarnią.  Zachowane obwarowania stanowią istotny element w układzie przestrzennym miasta Zielona Góra.

Obiekty są własnością Urzędu Miasta. Budowle są odpowiednio wyeksponowane w przestrzeni miejskiej i szeroko udostępniane.

oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 10.11.2017 r.

Bibliografia

  • Krzysztof Garbacz, Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego, tom I, Zielona Góra 2011, s. 14-16;
  • Stanisław Kowalski, Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010, s. 428;
  • Stanisław Kowalski, Mury obronne Zielonej Góry, Zielona Góra 2002, s. 11-27;
  • Stanisław Kowalski, Zabytki województwa zielonogórskiego, Zielona Góra 1987, s. 230-231;
  • Iwona Peryt – Gierasimczuk, Czas architekturą zapisany. Zabytki województwa lubuskiego, Zielona Góra 1998, s. 246.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: architektura obronna
  • Chronologia: XIV - XV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Pl. Pocztowy 12a, Zielona Góra
  • Lokalizacja: woj. lubuskie, pow. Zielona Góra, gmina Zielona Góra
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy