Kamienica mieszczańska Pod Madonną,Sołtanowska, ob. siedziba Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. B. Morando, Zamość
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica mieszczańska Pod Madonną,Sołtanowska, ob. siedziba Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. B. Morando

Zamość

photo

Wyjątkowy przykład architektury mieszczańskiej z XVII w., należący do tzw. kamienic ormiańskich, zlokalizowanych w części Zamościa przeznaczonej przez założyciela miasta, Jana Zamoyskiego, Ormianom. Elewacja frontowa pokryta jest manierystyczną różnobarwną dekoracją o szczególnie cennych walorach artystycznych, w której wyróżnia się płaskorzeźba Madonny z Dzieciątkiem, depczącej fantastycznego smoka.

Historia

Kamienica powstała w 1 poł. XVII w. (zakończenie budowy w 1642 r.). Najpierw należała do ormiańskiej rodziny Migerdowiczów, w latach 1642-1743 do Sachwelowiczów (m.in. Soltana), w XVIII w. do Takiesowiczów, Derbedroszewiczów, Skibińskich, w XIX w. do Skibińskich i Namysłowskich. W 1901 r. użytkowało budynek Towarzystwo Oszczędnościowo-Pożyczkowe, a następnie do II wojny św. była własnością żydowską. W latach 1945-63 należała do Korzeniowskich i Baranowskiego, następnie upaństwowiona. Pierwotnie piętrowa, w latach 1743-1770 przebudowana. W 1898 r. remontowana i nadbudowana o drugie piętro ze zniesieniem attyki. Pierwsza poważna konserwacja budynku miała miejsce w l. 1937-38 pod kierunkiem T. Zaremby. W 1978 r. strawił ją pożar. Kapitalny remont z pełnym zakresem prac konserwatorskich, według proj. A. Kadłuczki i M.B. Pawlickiego wykonany został w l.1979-1989 , kiedy m.in. zrekonstruowano attykę. W 2001 r. zakończenie prac remontowych i przejęcie budynku w użytkowanie przez Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych.

Opis

Kamienica położona w centralnej części Starego Miasta, przy pn. pierzei Rynku Wielkiego (w jego narożniku północno wschodnim), patrycjuszowska, późnorenesansowa. Nazwy pochodzą od jej właścicieli - Sołtanów, oraz od płaskorzeźby Madonny na fasadzie budynku. Orientowana, z elewacją frontową rynkową, południową, od strony wschodniej i zachodniej zblokowana z sąsiednimi kamienicami. Założona na planie wydłużonego prostokąta z trójarkadowym podcieniem w przyziemiu, dwudzielna, czterotraktowa z sienią na osi. Wzniesiona z cegły, tynkowana, dwukondygnacyjna, podpiwniczona, przykryta dwuspadowym dachem, w fasadzie przesłoniętym dekoracyjną attyką o wysokim cokole. Dach kryty blachą miedzianą. Podcień przesklepiony krzyżowo, wnętrza piwnic ze sklepieniem kolebkowym, przyziemia i pierwszego piętra przykryte płaskimi stropami. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana. Elewacje frontowa i tylna trójosiowe, dwukondygnacyjne. W elewacji frontowej trójarkadowy podcień w przyziemiu i attyka w zwieńczeniu. Główne drzwi wejściowe prowadzące od frontu w osi środkowej zdobi dekoracyjny portal z nadświetlem w formie leżącego prostokąta. W osiach bocznych dolnej kondygnacji duże okna w profilowanych obramieniach z piaskowca, wsparte na masywnych kamiennych parapetach. Pierwsze piętro ukształtowane asymetrycznie. Ponad arkadami podcienia szeroki fryz ujęty w dwa gzymsy, zdobiony motywami wici roślinnej. Okna górnej kondygnacji prostokątne, w bogato zdobionych obramieniach, zwieńczone masywnymi gzymsami, ponad którymi znajdują się dekoracyjne kartusze herbowe z monogramami „SS” ( skrót od Soltana Sachwelowicza, kupca ormiańskieg, właściciela i prawdopodobnie fundatora kamienicy) zdobione po bokach dekoracją w postaci konch, owoców i wici roślinnej. Pomiędzy oknem środkowym i wschodnim płaskorzeźba Madonny z Dzieciątkiem wspartej na smoku. Ponad mocno wyodrębnionym gzymsem wieńczącym pierwsze piętro, cokół wysokiej attyki ukształtowany symetrycznie, podzielony pilastrami i półkolistymi niszami zamkniętymi konchowo. Grzebień attyki wykonany z odcinków wolut, kwiatów i obelisków. Kolorystyka elewacji żółta, elementy dekoracji różnobarwne, podcień malowany na biało.

Dostęp do zabytku ograniczony. Wnętrze dostępne po uzgodnieniu.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID w Lublinie. 20.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Baranowska Z., Sygietyńska H., Kamienice rynku zamojskiego w XVII wieku,/w:/ Zamość i Zamojszczyzna w dziejach i kulturze polskiej, Zamość 1969.
  • Czterysta lat Zamościa, pod red. J. Kowalczyka, Wrocław-Łódź 1983
  • Fidecka U., Kamienice ormiańskie w Zamościu, Zamość 1989
  • Herbst S., Zamość, Warszawa 1954
  • Karta ewidencyjna, Kamienica „Pod Madonną”. „Sołtanowska” (...). Zamość, oprac. J. Serafinowicz, B. Seniuk, 1997, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  •  Kędziora A., Dawna architektura i budownictwo Zamościa, Zamość 1990
  • Pawlicki M. B., Kamienice ormiańskie w Zamościu, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980
  •  Pawlicki M. B., Kamienice mieszczańskie Zamościa. Problemy ochrony, Kraków 1999.
  • Zarębska T., Zamość - miasto idealne i jego realizacja, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1642
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ormiańska 22, Zamość
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. Zamość, gmina Zamość
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy