Kamienica mieszczańska Pod Aniołem, Pod Lwami, Pod Świętą Małgorzatą,Bartoszewiczowska, Zamość
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica mieszczańska Pod Aniołem, Pod Lwami, Pod Świętą Małgorzatą,Bartoszewiczowska

Zamość

photo

Wyjątkowy przykład architektury mieszczańskiej z XVII w., należący do tzw. kamienic ormiańskich, zlokalizowanych w części Zamościa przeznaczonej przez założyciela miasta, Jana Zamoyskiego, Ormianom. Jej elewacja frontowa pokryta jest manierystyczną dekoracją o szczególnie cennych walorach artystycznych. Wnętrze ma wyjątkowy wystrój, belkowane stropy z malowanymi fryzami i kamienną dekorację obramień okiennych. Najlepiej zachowana i najbogatsza z tzw. kamienic ormiańskich.

Historia

Kamienica powstała w 1 ćw. XVII w. (wg J. Kowalczyka w latach 1632-34) jako własność Ormianina Bartosza, następnie jego syna Gabriela. Do Bartoszewiczów należała do końca XVII w., w XVIII w. do Doroszewskich i Rosołowskich, w XX w. Bluzerów. Pierwotnie była parterowa, w 3 ćw. XVII w. rozbudowana, w latach 1752-1775 zniesiono attyki i nadbudowano ją o drugie piętro. Wielokrotnie remontowana. Pierwsza poważna konserwacja budynku miała miejsce w latach 1937-38 pod kierunkiem T. Zaremby. Po restauracji i adaptacji wnętrz w latach 1940-45, w 1945 r. kamienica przeszła w użytkowanie muzeum. W 1957 r. odnowiono pokrycie dachowe, stolarkę okienną i drzwiową oraz restaurowano tynki zewnętrzne. W latach 1964-1965 poddano konserwacji polichromię. Kapitalny remont z pełnym zakresem prac konserwatorskich, według proj. A. Kadłuczki i M.B. Pawlickiego wykonany został w latach 1979-1989 , kiedy m.in. zrekonstruowano attykę. Ostatnie prace remontowe z 2007 r. dotyczyły konserwacji wystroju stolarskiego elewacji. Obecnie cały budynek jest użytkowany przez Muzeum Zamojskie.

Opis

Kamienica położona w centralnej części Starego Miasta, przy północy pierzei Rynku Wielkiego, patrycjuszowska, późnorenesansowa. Nazwy pochodzą od jej właścicieli - Bartoszewiczów, oraz od przedstawień na płaskorzeźbach fasady. Orientowana, z elewacją frontową rynkową, południową, od strony wschodniej i zachodniej zblokowana z sąsiednimi kamienicami. Założona na planie wydłużonego prostokąta z trójarkadowym podcieniem w przyziemiu, dwudzielna z sienią na osi, trójtraktowa -trzeci trakt dwudzielny - bez sieni. Analogiczny układ pierwszego i drugiego piętra. Wzniesiona z cegły, tynkowana, trójkondygnacyjna, podpiwniczona, przykryta dwuspadowym dachem, w fasadzie przesłoniętym dekoracyjną attyką. Dach pobity blachą miedzianą. Podcień przysklepiony krzyżowo, część wnętrz piwnic, przyziemia i pierwszego piętra ze sklepieniem kolebkowym lub kolebkowo-krzyżowym, pozostałe wnętrza i drugie piętro przykryte płaskimi stropami. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana. Posadzki w piwnicy i na parterze z kamiennych lub betonowych płytek, schody i podłogi na piętrach wyłożone drewnem i drewnianym parkietem. Elewacje trójkondygnacyjne, asymetryczne. W elewacji frontowej trójarkadowy podcień w przyziemiu i attyka w zwieńczeniu. Kondygnacje trójosiowe, tylne również. Wyróżnia się elewacja frontowa z kordonowymi gzymsami, zapełniona późnorenesansową dekoracją stiukową i płaskorzeźbioną ze stylizacją i motywami orientalnymi. Okna prostokątne, drugiej kondygnacji większe, w obramieniach i dekoracyjnych opaskach, głównie z motywami wici roślinnej. Między oknami pierwszego piętra godło kamienicy, płaskorzeźbiona figura Archanioła Gabriela z lilią, umieszczona w niszy. Ścianę drugiego piętra, stanowiącą pierwotnie dolną część attyki, zdobią lwy stojące po bokach oraz fantastyczny smok pośrodku, przedstawiony na tle liści akantu. Najniższą partię elewacji frontowej wyróżnia trójarkadowy podcień o półkolistych łukach spiętych roślinnymi agrafami i masywnych gzymsach. Elewacja tylna bez dekoracji plastycznych. Kolorystyka obu elewacji ujednolicona, brązowo-czerwona, podcień malowany na biało. Główne drzwi wejściowe, prowadzące od frontu, zdobi dekoracyjny portal z okratowanym nadświetlem, zwieńczony drewnianym kartuszem przedstawiającym postać św. Jerzego Archanioła. Na parterze, w izbie wielkiej tylnej kamienny portal; zrekonstruowany strop belkowany, na polichromowanej belce (tzw. siestrzanie) z datą „A.D. 1634”. Na ościeżach podwójnego okna rozdzielonego dorycką półkolumną, płaskorzeźbiona dekoracja z motywami winorośli, głów aniołów i rozet. Na piętrze, w izbie wielkiej przedniej, identyczna kamieniarka okienna oraz fryz malarski; strop belkowany (rekonstrukcja). W alkierzu zachowany oryginalny(?) strop belkowany. Na II piętrze czarna kuchnia „ormiańska”, sklepiona, ceglana.

Dostęp do zabytku ograniczony. Wnętrze dostępne podczas zwiedzania muzeum oraz po uzgodnieniu.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID w Lublinie, 20.10.2014 r.

 

Bibliografia

  • Baranowska Z., Sygietyńska H., Kamienice rynku zamojskiego w XVII wieku,/w:/ Zamość i Zamojszczyzna w dziejach i kulturze polskiej, Zamość 1969.
  • Czterysta lat Zamościa, pod red. J. Kowalczyka, Wrocław-Łódź 1983
  • Fidecka U., Kamienice ormiańskie w Zamościu, Zamość 1989
  • Herbst S., Zamość, Warszawa 1954
  • Karta ewidencyjna, Kamienica „Pod Aniołem”. „Pod Lwami”, „Pod św. Małgorzatą” , „Bartoszewiczowska”(...). Zamość, oprac. J. Serafinowicz, B. Seniuk, 1997, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Kędziora A., Dawna architektura i budownictwo Zamościa, Zamość 1990
  • Pawlicki M. B., Kamienice ormiańskie w Zamościu, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980
  •  Pawlicki M. B., Kamienice mieszczańskie Zamościa. Problemy ochrony, Kraków 1999.
  • Zarębska T., Zamość - miasto idealne i jego realizacja, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1 ćw. XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ormiańska 26, Zamość
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. Zamość, gmina Zamość
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy