Kamienica mieszczańska Rudomiczowska, ob. siedziba Muzeum Zamojskiego, Zamość
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kamienica mieszczańska Rudomiczowska, ob. siedziba Muzeum Zamojskiego

Zamość

photo

Wyjątkowy przykład architektury mieszczańskiej z XVII w., należący do tzw. kamienic ormiańskich, zlokalizowanych w części Zamościa przeznaczonej przez założyciela miasta, Jana Zamoyskiego, Ormianom. Elewacja frontowa pokryta jest manierystyczną dekoracją o szczególnie cennych walorach artystycznych. Stanowią ją fryzy i kamienne obramienia okien. We wnętrzu kamienicy zachowane lub zrekonstruowane sklepienia i belkowane stropy.

Historia

Kamienica powstała w 1645 r. W XVI-XVII w. należała do Ormianina Zachariasza, następnie Megardisza (Migerdisza), w latach 1645-1672 do Bazylego Rudomicza, profesora i rektora Akademii Zamojskiej, pod koniec XVII w. była własnością Brzyskiego - profesora Akademii Zamojskiej, następnie należała do rodzin Ziembińskich, Milczyńskich, Popławskich, od 1879 r. do żydowskiej kupieckiej rodziny Szperów, a następnie Walerów, od 1989 r. w użytkowaniu muzeum. Pierwotnie był to prawdopodobnie budynek parterowy, rozbudowany w 2 poł. XVIII w. Po 1850 r. zniesiono attykę. Pierwsza poważna konserwacja budynku miała miejsce w 1937 r. pod kierunkiem T. Zaremby. W 1957 r. odnowiono pokrycie dachowe, stolarkę okienną i drzwiową oraz restaurowano tynki zewnętrzne. Kapitalny remont z pełnym zakresem prac konserwatorskich, według proj. A. Kadłuczki i M.B. Pawlickiego wykonany został w latach 1979-1989 , kiedy m.in. zrekonstruowano attykę. Ostatnie prace remontowe z 2007 r. dotyczyły konserwacji wystroju sztukatorskiego elewacji. Obecnie budynek jest użytkowany przez Muzeum Zamojskie.

Opis

Kamienica położona w centralnej części Starego Miasta, przy pn. pierzei Rynku Wielkiego, patrycjuszowska, późnorenesansowa. Nazwa miejscowa kamienicy pochodzi od jej właściciela, słynnego rektora Akademii Zamojskiej, Bazylego Rudomicza. Orientowana, z elewacją frontową południową wychodzącą na Rynek Wielki, od strony wsch. i zach. zblokowana z sąsiednimi kamienicami. Założona na planie wydłużonego prostokąta z trójarkadowym podcieniem w przyziemiu, dwuipółtraktowa, z sienią na osi podłużnej, piętro trójtraktowe. Od strony północnej oficyna. Wzniesiona z cegły i otynkowana, trójkondygnacyjna, podpiwniczona, przykryta niskim dwuspadowym dachem, w fasadzie przesłoniętym masywną attyką. Dach pobity blachą miedzianą. Podcień przysklepiony krzyżowo, wnętrza piwnic sklepieniem kolebkowym i kolebkowym z lunetami, przyziemia sklepieniem krzyżowym, pozostałe kondygnacje przykryte płaskimi stropami. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana. Elewacja frontowa w przyziemiu trójosiowa, w wyższych kondygnacjach czteroosiowa. W elewacji frontowej trójarkadowy podcień w przyziemiu i attyka w zwieńczeniu. Najniższą partię elewacji frontowej wyróżnia trójarkadowy podcień o półkolistych łukach spiętych roślinnymi agrafami i masywnych profilowanych gzymsach. Główne drzwi wejściowe od frontu na osi środkowej arkady, ujęte są w profilowane obramienie z piaskowca, z nadświetlem w identycznym w formie obramieniu. W osiach bocznych parteru okna prostokątne z piaskowcowymi obramieniami, wsparte na kamiennych podokiennikach. Otwory okienne pierwszego piętra ujęte w szerokie, słabo profilowane obramienia, wsparte na gzymsie kordonowym. Ponad otworami, masywne profilowane gzymsy nadokienne z motywem jajownika na listwie dolnej. Drugie piętro oddzielone wydatnym bogato profilowanym gzymsem z motywem kostkowym. Okna drugiego piętra mniejsze od otworów niższej kondygnacji, ujęte w ozdobne zaokrąglone obramienia. Nad oknami uskokowy gzyms, a nad nim fryz bogato zdobiony motywem metop i tryglifów. Ponad fryzem gzyms oddzielający cokół wysokiej attyki, zdobiony pilastrami i ramami z motywem jajownika. Grzebień attyki w partii środkowej ma formę trójkątnych naczółków wspartych na pilastrach, w partii bocznej obelisków połączonych pseudowolutami. Naczółki i obeliski wieńczą sterczyny. Elewacja tylna bez podziałów architektonicznych i dekoracji plastycznych, z wyjątkiem lekko profilowanego gzymsu okapowego. Kolorystyka obu elewacji ujednolicona, żółto-brązowa, podcień malowany na biało. We wnętrzu kamienicy zachowane w części pomieszczeń i zrekonstruowane sklepienia, stropy zrekonstruowane, polichromie i detale architektoniczne nie zachowały się.

Dostęp do zabytku ograniczony. Wnętrze dostępne podczas zwiedzania muzeum oraz po uzgodnieniu.

Oprac. Ewa Prusicka-Kołcon, OT NID w Lublinie, 12.11.2014 r.

 

Bibliografia

  • Baranowska Z., Sygietyńska H., Kamienice rynku zamojskiego w XVII wieku,/w:/ Zamość i Zamojszczyzna w dziejach i kulturze polskiej, Zamość 1969.
  • Czterysta lat Zamościa, pod red. J. Kowalczyka, Wrocław-Łódź 1983
  • Fidecka U., Kamienice ormiańskie w Zamościu, Zamość 1989
  • Herbst S., Zamość, Warszawa 1954
  • Karta ewidencyjna, Kamienica „Rudomiczowska”(...). Zamość, oprac. J. Serafinowicz, B. Seniuk, 1997, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Lublinie Delegatura w Zamościu i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Kędziora A., Dawna architektura i budownictwo Zamościa, Zamość 1990
  • Pawlicki M. B., Kamienice ormiańskie w Zamościu, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980
  • Pawlicki M. B., Kamienice mieszczańskie Zamościa. Problemy ochrony, Kraków 1999.
  • Zarębska T., Zamość - miasto idealne i jego realizacja, /w:/ Zamość miasto idealne, pod red. J. Kowalczyka, Lublin 1980

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kamienica
  • Chronologia: 1645
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Ormiańska 28, Zamość
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. Zamość, gmina Zamość
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy