Kościoły drewniane w województwie śląskim
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
Kościoły drewniane w województwie śląskim

kolekcja

Kościoły drewniane w województwie śląskim

27

Kościoły drewniane w województwie śląskim

Drewniane kościoły na województwie śląskim wykazują się wysokimi walorami historycznymi i artystycznymi. Ich architektura cechuje się dbałością o rozwiązania techniczne i poszczególne detale przy jednoczesnym umiejętnym zakomponowaniu w krajobrazie. Jako materiał do ich wzniesienia przeważnie wykorzystywano drewno świerkowe, jodłowe lub modrzew.

Kościoły te zwykle zakładano na prostych, poziomych rzutach przestrzennych, składających się z prezbiterium i nawy. Plan często był uzupełniany licznymi przybudówkami: zakrystią, kruchtą oraz kaplicami. Przy zachodniej części nawy, nie łącząc się konstrukcyjnie z kościołem, zazwyczaj znajdowała się zwężająca się ku górze wieża – dzwonnica na ogół na planie kwadratu. W XVII i XVIII w. założenia kościołów stały się bogatsze, wprowadzono do nich nawę poprzeczną. Do znamiennych cech drewnianych kościołów z terenu historycznego Górnego Śląska należy zaliczyć zastosowanie zróżnicowanej kalenicy i osobnych konstrukcjach dachów nad nawą i prezbiterium. Znaczna część obiektów sakralnych była wznoszona w konstrukcji zrębowej, w pojedynczych przykładach zastosowano konstrukcję szkieletową. Natomiast w budowie wież wykorzystywano konstrukcję słupową. Okapy chroniące zrąb przechodziły często w formę tzw. sobót, czyli niskich podcieni wspartych na słupach obiegających z zewnątrz część lub całą budowlę.  Na przestrzeni wieków dla wznoszonych kościołów drewnianych nie zmieniały się stosowane rozwiązania techniczne. Przekształcenia dotyczyły jedynie poszczególnych detali: elementów zdobniczych, wykrojów oraz wielkości otworów okiennych oraz drzwiowych.

Najstarsze zachowane drewniane kościoły w województwie śląskim datowane są na XV oraz XVI w. Należą do nich m.in. obiekty w: Poniszowicach, Bojszowie, Grzawie oraz Łaziskach Rybnickich. Część kościołów została przeniesiona ze swojego pierwotnego miejsca lokalizacji, m.in. kościół św. Michała Archanioła w Katowicach, który został wzniesiony w Syryni koło Wodzisławia Śląskiego.

Na terenie województwa śląskiego wyznaczono Szlak Architektury Drewnianej, który podzielony jest na pięć pętli i obejmuje 84 obiekty, z czego większość stanowią właściwe kościoły.

oprac. Sabina Rotowska, OT NID w Katowicach

Obiekty z kolekcji
photo

Kościół par. pw. św. Michała Archanioła

Rudziniec

photo

Kościół par. pw. Wszystkich Świętych

Sieroty

photo

Kościół par. pw. św. Jana Chrzciciela

Poniszowice

photo

Kościół pw. św. Michała Archanioła

Żernica

photo

Kościół cmentarny pw. Św. Walentego

Bieruń Stary

photo

Kościół par. pw. św. Walentego

Woźniki

photo

Kościół par. pw. św. Trójcy

Rachowice

photo

Kościół fil. pw. św. Wawrzyńca

Zacharzowice

photo

Dawny kościół par. pw. Wszystkich Świętych

Bojszów

photo

Kościół fil. pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej

Sierakowice

photo

Kościół par. pw. Trójcy Świętej

Palowice

photo

Kościół odpustowy, ob. par. pw. Trójcy Świętej

Koszęcin

photo

Kościół par. pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii

Miasteczko Śląskie

photo

Zespół kościoła fil. pw. św. Michała Archanioła

Katowice

photo

Kościół fil. pw. św. Jerzego

Gliwice

photo

Kościół parafialny pw. św. Andrzeja Apostoła

Gilowice

photo

Kościół parafialny pw. św.św. Szymona i Judy Tadeusza

Łodygowice

photo

Kościół parafialny pw. św. Marcina biskupa Tours

Ćwiklice

photo

Kościół fil. pw. św. Jana Chrzciciela

Brusiek

photo

Kościół parafialny pw. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela

Grzawa

photo

Kościół par. pw. św. Klemensa Papieża

Miedźna

photo

Kościół filialny pw. św. Wawrzyńca

Cynków

photo

Kościół fil. pw. św. Michała Archanioła

Księży Las

photo

Kościół par. pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Stara Wieś

photo

Zespół kościoła par. pw. św. Katarzyny

Cięcina

photo

Kościół par. pw. Wszystkich Świętych

Łaziska

photo

Kościół fil. pw. Najświętszego Serca Jezusowego, ob. kościół par. pw. Św. Rocha

Zamarski