Kościół cmentarny pw. Św. Walentego, Bieruń
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół cmentarny pw. Św. Walentego

Bieruń

photo

Obiekt stanowi przykład drewnianej architektury kościelnej, typowej dla terenów górnego śląska. Posiada wszystkie charakterystyczne cechy budownictwa tego regionu w postaci m.in. zgodności techniki i materiału, a także oddzielnego dachu, wyższego nad nawą, a niższego nad prezbiterium. Dodatkowo kościół jest w posiadaniu autentycznych relikwii patrona parafii św. Walentego, a ze względu na rozpowszechnienie kultu w/w świętego oraz ilość pielgrzymów przybywających do parafii od 2003 roku jest on także patronem miasta.

Historia

Pierwsze informacje odnośnie istnienia kościoła św. Walentego na terenie Bierunia pochodzą

z reskryptu zdawczego zarządu fideikomisen z roku 1628. Ze względu na brak konkretnych danych oraz materiałów źródłowych czas powstania świątyni wiąże się z okresem zarządzania Pszczyną przez Jana Ulryka Schaffgotsche w latach 1623-1628. Pierwszy proboszcz przybył do parafii ok. 1645 roku,

a świątynia w latach 1677-1680 pełniła rolę kościoła parafialnego, co wiązało się bezpośrednio

z pożarem kościoła św. Bartłomieja z 1677 roku. Gruntowny remont obiekt przeszedł w 1725 roku, data ta została wyryta w belce nadprożowej w okolicy wejścia do kościoła. Kolejne prace miały miejsce w II poł. XVIII w., wzmocniono wówczas konstrukcję drewnianą poprzez wprowadzenie kamiennej podmurówki, dobudowano także sygnaturkę. W 1845 roku na terenie Bierunia wybuchł kolejny wielki pożar, który zniszczył kościół parafialny pw. św. Bartłomieja, a tzw. ,,Walenciak” ponownie przejął funkcje głównej świątyni co wiązało się z koniecznością odrestaurowaniem obiektu oraz dobudową przedsionka. Kościół w 1929 roku został uznany za zabytek i przeszedł szereg prac konserwatorskich i restauratorskich. Główne prace w obrębie wnętrza przeprowadzone w 1942 roku, usunięto wówczas większość cennych polichromii. Pierwszy pożar świątyni miał miejsce w 1971 roku, kolejny nastąpił roku później. W 1984 roku zakończono prace remontowe oraz konserwatorskie ,,Walenciaka”.

Opis

Kościół pw. Św. Walentego jest orientowany i usytuowany poza dawnymi granicami miasta, na południe od Rynku przy ul. Krakowskiej. Zlokalizowany jest w obrębie cmentarza przykościelnego,

w części północnej, a całość otoczona jest drewnianym ogrodzeniem z murowanymi słupkami.

Kościół jest drewniany, jednonawowy, wykonany został w konstrukcji zrębowej, charakteryzuje się zwartą bryłą nakrytą dwuspadowym dachem wykonanym z gontu o zróżnicowanych wysokościach.

W obrębie połaci zlokalizowana została wtórna sygnaturka z II poł. XVIII wieku z cebulastym hełmem. Obiekt składa się z prostokątnego prezbiterium, zamkniętego trójboczną absydą z pozornym sklepieniem kolebkowym, zakrystii zlokalizowanej od północy oraz przedsionka usytuowanego od zachodu. Elewacje drewniane, oszalowane za wyjątkiem fragmentu absydy, wejście główne zlokalizowane w obrębie kruchty. Kruchta oraz soboty zlokalizowane zarówno w obrębie elewacji południowej, trzyosiowej jak i północnej, dwuosiowej. W obrębie elewacji wschodniej wyraźnie widoczna absyda z przydaszkiem. W prezbiterium zachował się fragment polichromii z XVII wieku, obecnie w obrębie sufitu znajdują się polichromie wykonane przez Romana Nygę po pożarze z 1972 r., dodatkowy element ozdobny w obrębie stropu stanowi obramowanie w postaci bordiury w formie liści akantu. Wśród wyposażenia na uwagę zasługuje ołtarz główny z nastawą pochodzącą z XVII wieku, dwoma obrazami św. Walentego z 1729 i 1907 roku oraz figurami przedstawiającymi dwóch biskupów, Oko Opatrzności, Trójce Świętą oraz Św. Piotra i Pawła. W obrębie przednich kolumn architrawu zachowały się natomiast dwa barokowe putta. Wnętrze doświetlane jest późnobarokowymi żyrandolami wykonanymi z drewna i ozdobionymi kryształem górskim. Wśród wielu dzieł wymienić należy również ośmiogłosowe organy pochodzące z 1650 roku, przeniesione do kościoła św. Walentego w 1845 roku z Orzesza, stanowią one jedne z najcenniejszych tego typu instrumentów na terenie Górnego Śląska.

Obiekt dostępny przez cały rok.

Oprac. Agata Mucha, OT NID w Katowicach, 28.07.2014 r.

Bibliografia

  • Kubiciel R., Kościół pod wezwaniem świętego Walentego w Bieruniu, Bieruń 1998, s. 8-37.
  • ks. Nyga J., Pamiątki przeszłości Bierunia kościół Św. Bartłomieja i kościół Św. Walentego, Bieruń 1991, s. 11-27.
  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa. Kościół cmentarny pod wezwaniem świętego Walentego, oprac. Ryszarda Rajnich-Walawender, Katowice 1997.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, red. Sławomir Brzezicki, Christine Nielsen, Grzegorz Grajewski, Dietmar Popp, Warszawa 2009, s. 122-123.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1 poł. XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Krakowska 39, Bieruń
  • Lokalizacja: woj. śląskie, pow. bieruńsko-lędziński, gmina Bieruń
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy