Najpiękniejsze zabytki Rawy Mazowieckiej
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika anna michalska

Najpiękniejsze zabytki Rawy Mazowieckiej

11

kilka godzin

łódzkie

Rawa Mazowiecka to miasto o wielowiekowej tradycji. Podaje się, iż pierwsza wzmianka na jej temat pochodzi z r. 1160 a w niektórych źródłach podaje się nawet rok 1100. O bogatych dziejach Rawy przypominają licznie zachowane zabytki. Są to obiekty o różnym charakterze, pochodzące z różnych epok. Odwiedzając miasto, możemy obejrzeć zarówno słynne ruiny gotyckiego zamku, barokowy kościół, przespacerować się po uliczkach pamiętających czasy średniowiecza, zwiedzić Muzeum, czy odpocząć w parku. Dlatego przyjeżdżając do Rawy warto zarezerwować sobie przynajmniej kilka godzin, aby poznać bliżej to miasto. Większość obiektów umiejscowiona jest w centrum Rawy, dlatego najwygodniej jest poruszać się pieszo, ewentualnie korzystać z roweru. Najbardziej oddalone od śródmieścia jest grodzisko, tzw. Anielska Góra.

Zamek Książąt Mazowieckich
Rawa Mazowiecka

godzina

Przykład gotyckiego budownictwa o charakterze obronnym, największego powierzchniowo zamku na terenie województwa mazowieckiego. Siedziba książęca, potem starostwa rawskiego. Miejsce związane z ważnymi i znanymi postaciami historycznymi.

Historia

Data powstania zamku nie jest jednoznacznie ustalona, w literaturze funkcjonują dwie tezy. Pierwsza mówi, iż budowa miała miejsce w latach  1355- 7 r. w czasach panowania Kazimierza Wielkiego. Według drugiej, uznawanej przez większość współczesnych historyków, zamek powstał z fundacji Piastów Mazowieckich w drugiej połowie XIV w. Budowę miał rozpocząć Siemowit III a ukończyć jego syn, Siemowit IV.

Ostatnim prywatnym właścicielem warowni był książę Władysław Mazowiecki. Po jego  śmierci (1462 r.) król Kazimierz Jagiellończyk włączył Ziemię Rawską do Korony. W 1507 r. zamek ucierpiał w czasie pożaru, który spustoszył miasto. Odrestaurowano go wkrótce, stosując przy tym umocnienia przeciwartyleryjskie. W XVI w. przechowywano w podziemiach zachowanej wieży skarb kwarciany ( sumy przeznaczone na opłaty dla wojska). Służył też za więzienie dla osób wyższych stanów. Więzieni byli tu mi. syn króla szwedzkiego Karola IX oraz Jakub de la Gardie, reformator armii szwedzkiej. W związku z tym, w trakcie potopu szwedzkiego, wojska najeźdźców spaliły Rawę i zniszczyły zamek. Mimo prób podjętych w 1776 r. przez starostę rawskiego F. Lanckorońskiego, obiekt nie doczekał się pełnej odbudowy. W skutek rozbiorów Rawa znalazła się pod zaborem pruskim. Władze zadecydowały w 1794 r. o rozbiórce zamku, w celu uzyskania materiału budowlanego do wznoszenia nowych budynków. Pozostawiono wówczas tylko ośmioboczną wieżę. Została ona uszkodzona w 1859 r. na skutek uderzenia pioruna. 

Opiekę z prawdziwego zdarzenie ruiny zamku zyskały dopiero po II wojnie światowej. W latach 1954-1958 przeprowadzono badania archeologiczne i prace konserwatorskie, w czasie których dokonano częściowej rekonstrukcji wieży i fragmentów murów. Badania archeologiczne miały miejsce także w l. 70-tych XX w. Wykonano wówczas rekonstrukcję kamiennych fundamentów murów. 

Po zakończeniu prac obiekt został przekazany Muzeum Ziemi Rawskiej. Zorganizowało w nim wystawę stałą dotyczącą dziejów warowni, na której prezentowana jest mi. część z odnalezionych w trakcie badań artefaktów.

Z dziejami zamku związana jest legenda, którą jako pierwszy przytoczył kronikarz Janko z Czarnkowa. Według jego przekazu książę Siemowit III oskarżył o zdradę swą ciężarną żonę, Ludmiłę. Siemowit kazał ją uwięzić w wieży zamku rawskiego, a po porodzie zamordować. Nowonarodzonego synka oddano  wiejskiej kobiecie. Kiedy Henryk podrósł, odszukała go przyrodnia siostra, księżna Małgorzata i sprowadziła na zamek. Siemowit musiał przyznać, iż dziecko jest do niego bardzo podobne a Ludmiła nie popełniła występku, jaki jej zarzucał. Wg podań duch Ludmiły w postaci szlochającej Białej Damy snuje się do dziś po ruinach zamku. Rawska Legenda zainspirowała szesnastowiecznego angielskiego pisarza do stworzenia powieści opartej na jej kanwie. Na jej podstawie W.  Shakespeare, napisał dramat Zimowa Opowieść.

Opis

Obiekt położony ok. 200 metrów na północ od historycznego centrum Rawy. Umiejscowiony jest na sztucznym wzniesieniu okolonym rzekami Rawką i Rylską. 

Gotycka budowla obronna. Budynek zrealizowano na planie czworoboku ( 66x 64 m.) o kurtynowych murach z ośmioboczną, wzmocnioną szkarpami wieżą (podwyższoną w XVI w.) umiejscowioną w jego południowo-zachodnim narożniku. Drugą wieża, w której mieściła się brama, usytuowana była na południu. Prowadził do niej (biegnący przez fosę okalającą nasyp) most zwodzony. Mury wyposażone były w zadaszone ganki, które spełniały rolę stanowisk strzelniczych, miały zapewne wysokość ok. 10 m. W północnej części dziedzińca, oparty o kurtynę umiejscowiony był piętrowy dom książęcy, tzw. Dom Wielki. W partii parteru posiadał 5 pomieszczeń. W narożniku południowowschodnim znajdował się drugi, mniejszy budynek murowany. 

Fundamenty wykonane z nieobrobionych kamieni, podobnie jak cokoły murów. Mury ceglane, wieży zastosowano wątek gotycki. 

Zachowana do czasów obecnych wieża usytuowana jest na okrągłym kamiennym  cokole, masywna partia ceglana ma ośmioboczny kształt. Pierwotna, gotycka część sięga do wysokości ok. 4 metrów, powyżej znajduje się część szesnastowieczna. Starsza partia nie posiada otworów okiennych, młodsza partia posiada je w każdej elewacji na najwyższej kondygnacji oraz pojedyncze, nieregularnie rozmieszczone otwory na niższych piętrach. Otwór wejściowy 

Baszta udostępniana jest dla zwiedzających w okresie letnim /czerwiec – wrzesień/ w soboty i niedziele w godz.: 11.00 – 15.00; w pozostałe dni tygodnia  dla grup zorganizowanych po wcześniejszym uzgodnieniu z pracownikami muzeum. Teren zamkowy dostępny cały rok.

Oprac. Anna Michalska, OT NID w Łodzi, 30.01.2020 r. 

Bibliografia

  • Augustyniak J., Zamki obronne Polski środkowej
  • Guerquin B., Zamki w Polsce, Warszawa 1984
  • Januszkiewicz J., Rawa Mazowiecka i okolice, Łódź 1956
  • Kajzer L., Kołodziejski S., Salm J., Leksykon zamków w Polsce, Warszawa 2003
  • Katalog zabytków architektury, województwo skierniewickie, Warszawa 1996
  • Katalog zabytków sztuki , woj. łódzkie, Warszawa 1954
  • Kazimierza Stronczyńskiego opisy i widoki zabytków w Królestwie Polskim (1844-1855), T. III Gubernia Warszawska, Warszawa 2011
  • Kieszkowski W., Zabytki sztuki w Polsce, inwentarz topograficzny, powiat rawsko- mazowiecki, Warszawa 1939
  • Kubiak J., Rawa Mazowiecka, program konserwatorski [w:] Ochrona Zabytków, Warszawa 1980, nr 1
  • Lustracja woj. rawskiego 1789, Wrocław 1971
  • Łosowski W., Stan powiatu rawskiego po roku wojny, Warszawa 1915
  • Matuszewski Z., Powiat rawsko- mazowiecki, Rawa 1929
  • Nierychlewska A., Zamki i dwory województwa rawskiego w późnym średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych, Łódź 2013
  • Pazyra S., Geneza i rozwój miast mazowieckich , Warszaw 1959
  • Pazyra S., Najstarszy opis Mazowsza Jędrzeja Święcickiego, Warszawa 1974
  • Plany przeglądowe miast polskich, Warszawa 1929
  • Poradowski R., Rawa Mazowiecka i okolice, Rawa 1997
  • Powiat rawski, zarys dziejów do końca 1973 r., red. S. M. Zajączkowski, Łódź 1975
  • Przewodnik dla podróżujących po Polsce, Warszawa 1821
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1888, t. IX

Zespół klasztorny jezuitów, ob. kościół
Rawa Mazowiecka

30 minut

Przykład barokowego budownictwa sakralnego, tzw. baroku jezuickiego.

Historia

Zespół klasztorny powstał na zlecenie biskupa kujawskiego Piotra Wołuckiego i jego braci w 1613 r. Zbudowano wówczas kościół i klasztor dla ojców jezuitów. Fasada kościoła została dobudowana ok. poł. XVIII w. Dekoracja dzwonnicy pochodzi z k. XVIII lub pocz. XIX w. Zakonnicy utworzyli kolegium, którego wychowankiem był mi. Jan Chryzostom Pasek. Po kasacie zakonu w 1773 r. szkołę prowadzili pijarzy, po nich kanonicy regularni. Od 1846 r. zespół przeszedł w ręce duchowieństwa świeckiego, kościół pełni do dziś funkcję parafialnego.

Opis

Zespół klasztorny o.o. jezuitów położony jest w centrum Rawy Mazowieckiej, przy zachodniej pierzei placu im. Marszałka J. Piłsudskiego. Umiejscowiony został w południowo- wschodnim narożniku działki o kształcie zbliżonym do pięciokąta. Składa się z kościoła usytuowanego fasadą do placu (przez co prezbiterium znajduje od zachodu), dzwonnicy wzniesionej wtopionej w ścianę od stronnym północy a za nią klasztoru. Przykład architektury barokowej, tzw. architektura jezuicka.

Kościół jest trójnawową bazyliką. Wzniesiono go na planie prostokąta, dwuprzęsłowe prezbiterium ma tą samą szerokość, co trójprzęsłowa nawa główna. Od północy przylega do niej zakrystia. Nawy boczne (w formie otwartych kaplic) są węższe. Klasztor umiejscowiony został na planie prostokąta z zachowanym poprzecznym niewielkim fragmentem rozebranego skrzydła klasztornego w części północno- wschodniej, do którego przylega organistówka.

Świątynię i budynek klasztorny zbudowano z cegły ceramicznej, została obustronnie otynkowana. Wnętrza nawy wieńczą sklepienia kolebkowe na gurtach, zakrystię kolebkowe z lunetami, a kaplice boczne- krzyżowe.. Klasztor posiada sklepienia krzyżowe, kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe. Współczesna drewniana więźba dachowa kryta jest blachą.

Fasada kościoła jest dwukondygnacyjna, trójosiowa. W części centralnej w partii parteru znajduje się główne wejście do kościoła zaakcentowane barokowym portalem z umieszczoną w naczółku datą 1613 r. W osiach bocznych zastosowano wnęki, a w nich figury NMP oraz św. Józefa. Nad portalem znajdują się na kolejnych trzech poziomach otwory okienne o różnym kształcie i wielkości. Fasadę wieńczy ozdobny szczyt z trójkątnym tympanonem ujętym w wolutowe spływy i obeliski. Spływy i obeliski zastosowano także bocznych partiach drugiej kondygnacji.

W elewacji tej zastosowano także elementy dekoracyjne w postaci gzymsów, pilastrów oraz profilowanych opasek okiennych. Pozostałe elewacje posiadają znacznie skromniejszą formę, powierzchnie ścian urozmaicają podziały pionowe w postaci lizen oraz blendy.

Fasada klasztoru (elewacja wschodnia) jest dwukondygacyjna. W skrajnej północnej osi parteru znajduje się główne wejście, które zaakcentowane zostało barokowym portalem. Pozostałe elewacje pozbawione są elementów dekoracyjnych poza gzymsami wieńczącymi.

Nawy boczne w postaci utworzonych w poszczególnych przęsłach kaplic są otwarte arkadami do nawy głównej. Nad nimi umieszczono empory w formie galerii. Wnętrze doświetlone zostało przez rzędy otworów okiennych o prostokątnym kształcie zamkniętych łukiem odcinkowym. Ściany zdobią mi. pilastry i bogato profilowany gzyms. Wnętrza klasztoru ulegały wielokrotnym przebudowom.

Opis wyposażenia, tylko najcenniejszego, w pierwszej kolejności integralnie. Wyposażenie wnętrz pochodzi głównie z XVIII w., reprezentuje epokę późnego baroku- np. ołtarze, ambona. Warto zwrócić uwagę na gotycką chrzcielnicę z brązu datowaną na XIV w.

Kościół dostępny jest cały rok, zwiedzanie możliwe przed, po mszy lub po uzgodnieniu z proboszczem.

Oprac. Anna Michalska, NID OT w Łodzi, 25.11.2015 r.

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polce, t. II, woj. łódzkie, z. 9,Warszawa 1952
  • Szablowski J., Zabytki sztuki w Polsce, Inwentarz topograficzny, powiat rawsko- mazowiecki, Warszawa 1938

historyczny układ przestrzenny miasta
Rawa Mazowiecka

godzina

willa
Rawa Mazowiecka

15 minut

Budynek willi przy ul. Miłej 4 wzniesiono w 1910 r. na zlecenie dr Edwarda Otto. Autorem projektu był znany w Rawie architekt i fotograf Konrad Kłos. Budynek od ulicy dzieliło ogrodzenie z bramą wjazdową na podwórko. 

W południowej części działki wzniesiono domek dla ogrodnika opiekującego się ogrodem otaczającym willę i zajmującym znaczną część terenu. W r. 1924 willa została przebudowana. 

Po II wojnie światowej przez środek działki wytyczono alejkę prowadzącą do szkoły sąsiadującej z posesją od wschodu. Tym samym teren został podzielony na dwie niezależne części. Nasadzenia w ogrodzie zredukowano do kilku drzew i krzewów.

W budynku działały różne urzędy i instytucje, obecnie mieści się tu siedziba Fundacji dr. Edwarda Otto, organizująca imprezy kulturalne, szczególnie o charakterze muzycznym. Domek ogrodnika nie ma stałego użytkownika.

Opis

Zespół willowy położony jest w centrum miasta, na wschód od Ratusza. 

Działka, którą zajmuje, ma kształt nieregularnego czworoboku. W jej północnej części umiejscowiony jest budynek główny, w południowej, oddzielony trawnikami ( dawnym ogrodem) oraz przejściem do szkoły znajduje się domek ogrodnika.

Willę zrealizowano na planie prostokąta. Bryła ma wysokość dwóch kondygnacji w części frontowej (zachodniej) oraz jednej kondygnacji w partii ogrodowej (wschodniej), jest w większości podpiwniczona. Wyższa część budynku zwieńczona jest dachem mansardowym, parterowa trójspadowym. Dom ogrodnika zbudowano na planie prostokąta. Jest to obiekt jednokondygnacyjny, podpiwniczony, kryty dachem pulpitowym.

Willa wzniesiona została z cegły pełnej, jest obustronnie otynkowana. Posiada drewnianą więźbę dachową, stropy drewniane i sklepienia odcinkowe na belkach stalowych. Dach pokrywa dachówka. Domek ogrodnika również zbudowano z cegły ceramicznej pełnej, nie został jednak otynkowany. Obramienia otworów i narożników sporządzono z piaskowca. Posiada drewnianą więźbę dachową.

Elewację frontową budynku głównego stanowi elewacja zachodnia. Jest pięcioosiowa, piętrowa, z wysokim mansardowym dachem, zakomponowana symetrycznie. Centralną oś tworzy ganek, na dachu którego umieszczono balkon z kamienną balustradą. Prowadzą do niego drzwi balkonowe na pierwszym piętrze, w osi tej mieszczą się dwa wąskie otwory okienne. Całość wieńczy dekoracyjnie wycięty szczyt z niewielkim półkolistym otworem okiennym poddasza. Wszystkie pozostałe otwory okienne i drzwiowe tej elewacji mają kształt prostokątny. W centralnej części elewacji ogrodowej- południowej umieszczony jest taras z ażurową balustradą oraz schodami ujętymi w dwa kamienne spływy wolutowe, prowadzącymi na teren dawnego ogrodu. Elewacja wschodnia posiada dwa niewielkie otwory okienne. Elewacja północna zakomponowana jest niesymetrycznie, jej zachodnią część tworzy partia dwukondygnacyjna skrzydła frontowego, pozostała część jest jednokondygnacyjna.

W domu ogrodnika rolę fasady pełni elewacja zachodnia. Jest ona jednoosiowa, niesymetryczna a otwór drzwiowy jest nieco przesunięty. Jedyny otwór okienny umieszczony został w elewacji północnej. Narożniki elewacji i otwory zdobią obramienia z piaskowca, Ściany na wysokości 2/3 muru zdobi kamienny gzyms.

Obiekt dostępny od wewnątrz po telefonicznym uzgodnieniu, od zewnątrz dostępny. 

Oprac. Anna Michalska, OT NID w Łodzi, 15-12-2017 r.

Bibliografia

  • Katalog zabytków architektury, województwo skierniewickie, Warszawa 1996

park miejski
Rawa Mazowiecka

30 minut

ratusz
Rawa Mazowiecka

15 minut

Przykład klasycystycznej architektury użyteczności publicznej zrealizowany według projektu B. Witkowskiego w okresie Królestwa Polskiego.

Historia

Centralnym punktem rynku w Rawie Mazowieckiej był do l.20 XIX drewniany ratusz, mieszczący także karczmę i jatki. Nie przeprowadzono dotychczas badań archeologicznych, które umożliwiłyby sprecyzowanie jego lokalizacji oraz określenie wyglądu.  Na początku XIX w. ten drewniany budynek znajdował się w tak złym stanie technicznym, że nie był już użytkowany.

W ramach akcji przeprowadzanej przez władze Królestwa Polskiego, mającej na celu regulację i rozbudowę miast, rezygnowano z zabudowy drewnianej na rzecz murowanej. Był to dla władz Rawy kolejny argument, by zamienić zrujnowany budynek na nowoczesny, przestronny i bardziej reprezentacyjny. Dodatkowo miał on służyć jedynie urzędnikom, zaś dla kramów przewidziano inną lokalizację.

Projekt nowego ratusza autorstwa Bonifacego Witkowskiego powstał w 1820 r. Na wzniesienie budynku przeznaczono zakupioną specjalnie na ten cel działkę w południowej pierzei rynku. Niemały wpływ taką lokalizację miała korzystna cena placów, które w tej partii pozostawały prawie nie zabudowane. Od 1822 r. rozpoczęto a w 1824 r zakończono prace budowlane.  

Dodatkowe inwestycje, jak np. osadzenie na wieży zegara, czy budowa na tyle posesji budynków gospodarczych trwały do l. 30 XIX w.  

Słaba jakość realizacji i użytych materiałów była przyczyną częstych remontów i napraw, jakich obiekt wymagał po oddaniu do użytku. Już w l. 40 XIX w., wymieniono pokrycie dachowe, zlikwidowano część attyki. W latach 1859-1861 w. przeprowadzono rozbudowę budynku w kierunku południowo-zachodnim, łącząc ją z kolejnym remontem istniejącej części.  Powiększenie budynku zapewniło większy komfort pracownikom, gdyż mieścił on także mi. odwach wojskowy, areszt, kasę miejską a nawet mieszkanie burmistrza. Jednym z istotnych elementów ratusza była wieża zegarowa. W czasie jednego z remontów została usunięta, jednak wobec sprzeciwu mieszkańców zbudowano ją ponownie w trakcie rozbudowy obiektu. Przetrwała do II wojny światowej, gdy została zniszczona. W l. 2005-6 miał miejsce remont, w trakcie którego wieżę ponownie zrekonstruowano. 

Budynek do dziś mieści siedzibę władz miejskich. 

Opis

Budynek zajmuje narożną działkę w południowej pierzei rynku, jedno skrzydło położone jest przy wylocie ul. Kopernika. 

Rawski ratusz jest przykładem realizacji zgodnej z wytycznymi ustalonymi przez władze Królestwa Polskiego w procesie regulacji miast. Został usytuowany w pierzei, a nie jak dotychczas miało to miejsce w centrum, rynku. Aby wyróżnić budynek spośród pozostałej zabudowy, zyskał wieżę zegarową, artykulację elewacji oraz portyk wgłębny, stosowany często przy budynkach użyteczności publicznej.  Autor projektu wykorzystał częsty w tym okresie wzorzec klasycystyczny z wykorzystaniem układu wielkiego porządku. 

Budynek jednopiętrowy, umiejscowiony na rzucie litery L. Obiekt jest murowany, wzniesiony z cegły na zaprawie wapiennej. Obustronnie otynkowany. Więźba dachowa drewniana, kryty dachem dwuspadowym.  

Rolę fasady pełni elewacja północna, widoczna od  pl. Piłsudzkiego. Jest ona niesymetryczna, dwukondygnacyjna, siedmioosiowa. Jej centralny element stanowi wgłębny portyk wsparty na dwóch toskańskich kolumnach podtrzymujących pełne belkowanie. Jego skrajne osie flankują zdwojone pilastry. W środkowej części portyku umieszczony jest główny prostokątny otwór wejściowy. Prostokątne są także otwory okienne, umieszczone w płytkich wnękach, na parterze wnęki zamknięte są łukami, tworzącymi rytm arkadowy. W ścianie skrajnej zachodniej osi umieszczona jest tablica upamiętniająca ważne daty z historii miasta. Elewacja wschodnia ( usytuowana wzdłuż ul. Kopernika) jest pięcioosiowa, osie wyznaczają otwory okienne rozwiązane podobnie, jak w fasadzie. Partia południowa skrzydła położonego przy ul. Kopernika jest trójkondygnacyjna, w tym najwyższą kondygnację tworzy użytkowe poddasze doświetlone oknem. Elewacja południowa (podwórzowa) skrzydła położonego przy pl. Piłsudskiego jest pięcioosiowa. W drugiej osi od zachodu umieszczona w wielobocznym ryzalicie klatka schodowa. W narożniku skrzydeł budynku parterowa dobudówka. Elewacje podwórzowe obu skrzydeł posiadają gzyms dzielący obie kondygnacje.  Wszystkie elewacje wieńczy gzyms koronujący. 

Wnętrze przekształcone współcześnie. W części pomieszczeń zachowane dekoracje sztukatorskie ( południowo- wschodnia część obiektu).

Obiekt dostępny w godzinach pracy urzędu.

Oprac. Anna Michalska, OT NID w Łodzi, 14.02.2020 r. 

Bibliografia

  • Kusztelski A., Ratusz w Rawie Mazowieckiej, Łódź 1978, mszps, dokumentacja Historyczno- architektoniczna w użyczeniu NID OT w Łodzi
  • Kalinowski W., Trawkowski St., Przebudowa Rawy Mazowieckiej w okresie konstytucyjnym Królestwa Polskiego (1815-1830) [w:] Studia z historii budowy miast, Warszawa 1955
  • Kubiak J., Rawa Mazowiecka, program konserwatorski [w:] Ochrona Zabytków, Warszawa 1980, nr 1
  • Kubiak J., Studium historyczno-urbanistyczne do planu zagospodarowania przestrzennego miasta, Warszawa 1964, mszps w zb. WUOZ w Łodzi
  • Bartczakowa A., Ratusze klasycystyczne na Mazowszu [w:] Biuletyn Historii Sztuki, 1963 , nr 2
  • Katalog zabytków sztuki , woj. łódzkie, Warszawa 1954
  • Katalog zabytków architektury, województwo skierniewickie, Warszawa 1996
  • Poradowski R., Rawa Mazowiecka i okolice, Rawa 1997
  • Ziemia rawska w fotografii i pocztówce, Rawa 2010
  • Pazyra S., Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszaw 1959
  • Rawa w kolorze sepii, fotografie ze starego albumu, Rawa 1998.
  • Zarys dziejów Rawy do końca 1973 r., red. S. M. Zajączkowski, Łódź 1975

kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Rawa Mazowiecka

30 minut

Przykład barokowego budownictwa sakralnego. 

Historia

Pierwszy istniejący w tym miejscu  kościół był drewniany. Ufundowany został w 1353 r. przez księcia Siemowita III i przekazany zakonowi Augustianów.  Po pożarze w XVIII w., odbudowano go w formie drewniano- murowanej  (z ceglanym prezbiterium).  Obecny, późnobarokowy wygląd nadany został w latach 1790-1973. Kościół całkowicie wówczas przebudowano, a pozostałością po wcześniejszym obiekcie ma być prezbiterium. W niektórych źródłach podaje się, że wzniesiono wówczas całkiem nowy budynek. W 1852 r. przeprowadzono remont. W 1864 Augustianie zostali usunięci z Rawy (kasata zakonu w ramach represji po Powstaniu Styczniowym) a świątynia pozostawała pod nadzorem duchowieństwa diecezjalnego. Od 1938 opiekują się nią ojcowie Pasjoniści. 

Opis

Zespół klasztorny położony jest w północno-wschodniej części Rawy, na skraju starej części miasta.  Kościół orientowany, położony w południowej części działki. Od północy przylega do niego budynek klasztorny.

Kościół wybudowany w stylu późnego baroku. Jest to budynek jednonawowy. Trójprzęsłowa nawa została zrealizowana na planie prostokąta. Jest poprzedzona od zachodu kwadratowym ryzalitem. Dwuprzęsłowe prezbiterium jest od niej nieco niższe i węższe. Zakończone zostało poligonalnie. Od północy przylega do niego kruchta i zakrystia, nad którymi znajduje się oratorium. Budynek przekryto dachami dwuspadowymi. 

Kościół zbudowano z cegły, ściany zostały obustronnie otynkowane. Jest podpiwniczony w partii nawy, wieży i zakrystii. Znajdują się tam dwie krypty. Więźba dachowa drewniana konstrukcji kleszczowo- stolcowej.

Rolę fasady pełni elewacja zachodnia. Jest ona trójosiowa. Centralną oś stanowi ryzalit, będący zredukowaną, trójkondygnacyjną wieżą. Pozostałe osie mają wysokość dwóch kondygnacji. Narożniki brył tworzących fasadę zdobią pilastry podtrzymujące belkowanie. W partii parteru umieszczono trzy otwory drzwiowe z piaskowcowymi opaskami. Nad nimi, na wysokości II kondygnacji znajdują się nisze, w których umiejscowiono rzeźby ukazujące Matkę Boską, św. Grzegorza oraz św. Augustyna. Nad niszą umiejscowioną w ryzalicie umieszczono łaciński napis upamiętniający wzniesienie i renowację kościoła. Całość wieńczy gzyms uskokowy okapowy. Wydziela on III, najniższą kondygnację wieży, w której umieszczone są niewielkie okienka z żaluzjami. 
Elewacja południowa jest sześcioosiowa, osie wydzielają otwory okienne ozdobione opaskami i zwieńczone półkoliście. W dwuosiowej partii prezbiterium zastosowano skarpy. W elewacji północnej, rozwiązanej podobnie w drugiej od wschodu osi znajduje się połączenie kościoła z klasztorem w postaci galerii na wysokości II kondygnacji. Elewacja wschodnia to zamknięte wielobocznie prezbiterium, również oskarpowane. W partii parteru znajduje się niewielka przeszklona wnęka, w której urządzono kapliczkę.

Podziały pionowe podkreślają filary z pilastrami, przechodzące w gurty. Sklepienia kolebkowe z lunetam. Chór muzyczny wsparty jest na arkadach filarowych. Nawa oddzielona jest od prezbiterium łukiem tęczowym.

Większość wyposażenia to obiekty barokowe z XVII i XVIII w. Ołtarz główny z XVIII w. ze słynącym łaskami obrazem MB Pocieszenia. Zazwyczaj jest on zasłonięty przedstawieniem św. Grzegorza. Dwa ołtarze boczne pochodzą z 1 p. XVII w.

Obiekt dostępny dla zwiedzających. 

Oprac. Anna Michalska, OT NID w Łodzi, 14.04.2019 r. 

Bibliografia

  • Kalinowski W., Trawkowski St., Przebudowa Rawy Mazowieckiej w okresie konstytucyjnym Królestwa Polskiego (1815-1830) [w:] Studia  z historii budowy miast, Warszawa 1955
  • Katalog zabytków architektury, województwo skierniewickie, Warszawa 1996
  • Katalog zabytków sztuki, woj. łódzkie, Warszawa 1954
  • Kieszkowski W., Zabytki sztuki w Polsce, inwentarz topograficzny, powiat rawsko- mazowiecki, Warszawa 1939
  • Kubiak J., Rawa Mazowiecka, program konserwatorski [w:] Ochrona Zabytków, Warszawa 1980, nr 1
  • Powiat rawski, zarys dziejów do końca 1973 r., red. S. M. Zajączkowski, Łódź 1975

kościół szpitalny pw. św. Ducha, ob. ewangelicko-aubsburski
Rawa Mazowiecka

15 minut

Obecną formą reprezentuje neogotyk. Jest to jeden z najstarszych zabytków miasta, choć po generalnej przebudowie utracił pierwotne cechy stylistyczne.

Historia

Kościół św. Ducha został wzniesiony ok. 1374 r. Jego fundatorem był mieszczanin rawski Mikołaj Paczotka. Kościół przekazano benedyktynom płockim. Obok wybudowano szpital.


Na początku XIX w. w Rawie i okolicach osiedliła się liczna grupa ludności wyznania luterańskiego (głównie tkaczy). Rada parafialna zwróciła się do władz miasta o przekazanie zrujnowanego budynku kościoła św. Ducha na potrzeby społeczności ewangelickiej. W 1827 r. nastąpiło przekazanie świątyni. Zrujnowany kościół odbudowano w 1829 r.  Obok kościoła wzniesiono drewnianą plebanię. Oba budynki zostały zniszczone w trakcie działań I wojny światowej, remont nastąpił na początku lat 30 XX w. W jego trakcie mi. wybudowano nową wieżę kościelną. Kolejne zniszczenia nastąpiły w skutek bombardowania w r. 1945. Prace remontowe zakończyły się w 1962 r. 

Opis

Obiekt usytuowany jest w północno- wschodniej części Rawy Mazowieckiej. Od zachodu przylega do niego dawny szpital. Od południa działka, na której znajduje się zabytek, ma formę ogrodu. Od ulicy Warszawskiej oddziela go pas trawnika

Obiekt orientowany, zrealizowany na rzucie wydłużonego prostokąta. Wraz z częścią szpitalną tworzą rzut leżącej litery L. 

Kościół zbudowano z cegły na fundamencie z kamienia polnego. Ściany zostały obustronnie otynkowane. Mury przekrywa dach dwuspadowy

Elewacja frontowa to elewacja północna, jest siedmioosiowa. Poprzedza ją czterokondygnacyjna wieża, w której umieszczono wejście główne. Otwory okienne zwieńczone ostrołukami umieszczone są w głębokich glifach. Nad nimi znajduje się dekoracja sztukatorska powtarzająca rytm i kształt otworów i drobne rozety. Okna rozdzielają pilastry o egiptyzujących głowicach, na wysokości których przebiega gzyms. Całość wieńczy gzyms arkadkowy. Elewacja południowa jest pięcioosiowa, w czwartej osi umieszczono niewielką kruchtę. Nie posiada detalu. Okna również w tej elewacji zwieńczone ostrołukowo. Elewacja wschodnia posiada dwie osie. Otwory okienne umieszczono pomiędzy skarpami. Wieńczy ją szczyt z trójkątnym naczółkiem, na którym znajduje się krzyż.

Wnętrze jednosalowe, bez wyodrębnionego prezbiterium. Kruchta umieszczona w wieży.

Dostępny z zewnątrz, wnętrze dostępne  po ustaleniu z duszpasterzem parafii oraz przed i po nabożeństwach, które odbywają się w 1-4 niedziele każdego miesiąca.

Oprac. Anna Michalska, OT NID w Łodzi, 05.03.2019 r. 

Bibliografia

  • Katalog zabytków architektury, województwo skierniewickie, Warszawa 1996
  • Katalog zabytków sztuki , woj. łódzkie, Warszawa 1954
  • Kieszkowski W., Zabytki sztuki w Polsce, inwentarz topograficzny, powiat rawsko- mazowiecki, Warszawa 1939
  • Kubiak J., Rawa Mazowiecka, program konserwatorski [w:] Ochrona Zabytków, Warszawa 1980, nr 1
  • Powiat rawski, zarys dziejów do końca 1973 r., red. S. M. Zajączkowski, Łódź 1975

grodzisko
Rawa Mazowiecka

30 minut

cmentarz żydowski
Rawa Mazowiecka

15 minut

jatki miejskie
Rawa Mazowiecka

30 minut

Przykład małomiasteczkowej zabudowy użyteczności publicznej o cechach skromnego klasycyzmu. Zachowuje skalę właściwą historycznej zabudowie ul. Mickiewicza, stanowi istotny element pierzei.

Historia

Budowa rozpoczęła się na zlecenie władz miejskich w 1859 a zakończyła w 1869 r. Budynek był pierwotnie magazynem na narzędzia pożarnicze- beczki z wodą i sikawki. Nie ustalono, kiedy funkcja ta uległa zmianie, do wybuchu II wojny światowej działały tu jatki. Po zakończeniu działań wojennych znajdowały się w nim sklepy i punkty usługowe. Na potrzeby poszczególnych najemców przekształcono część pierwotnych otworów wejściowych, zaburzając symetrię ich umiejscowienia, przez nieregularne rozmieszczenie witryn sklepowych. Wnętrza wielokrotnie przekształcano.

Obecnie budynek podlega rewitalizacji, po jej zakończeniu ma przejść pod opiekę Muzeum Ziemi Rawskiej i mieścić zarówno ekspozycję jak i zbiory biblioteczne. Oprócz rewitalizacji nastąpiła także rozbudowa budynku w tylnej, podwórzowej partii. 

Opis

Budynek usytuowany jest w centrum miasta, na działce znajdującej się w narożniku ulic Mickiewicza i Kopernika. Tworzy fragment północnej pierzei ul. Mickiewicza.

Styl/cechy stylowe, informacja o proweniencji artystycznej. 
Budynek zrealizowany w stylu skromnego klasycyzmu, wzniesiony przez lokalnego budowniczego. 
Plan i bryła (wraz z określeniem typu: bazylika, hala, itd.), z określeniem funkcji i nazw/wezwań części składowych obiektu np. kaplic 
Budynek zbudowano na rzucie prostokąta. Jest jednokondygnacyjny, część środkowa jest wyższa od skrzydeł bocznych, zaakcentowana została  pseudo ryzalitem od południa i ryzalitem od północy. Wszystkie trzy partie posiadają dachy dwuspadowe, w tym środkowa  położony prostopadle do skrzydeł. 

Materiał, techniki budowlane, konstrukcja, (ogólnie)
Budynek zbudowano z cegły pełniej na zaprawie wapiennej. Ściany zostały obustronnie otynkowane. Stropy wykonano z belek drewnianych. Więźba dachowa drewniana o konstrukcji jętkowej, dach kryty jest papą. 

Opis elewacji.
Rolę fasady pełni elewacja południowa. Jest ona siedmioosiowa, niesymetryczna. W partii środkowej, nieco wysuniętej, zawarto dwie osie. Zostały one zwieńczone trójkątnym szczytem. Osie tworzą dwie wnęki zamknięte półkoliście, w których umieszczono prostokątne otwory drzwiowe. Po zachodniej stronie ryzalitu dwa znajdują się dwa niesymetryczne otwory mieszczące witrynę sklepową i wejście do sklepu, po wschodniej dwa otwory wystawowe i wejściowy między nimi. 
Elewacja północna jest pięcioosiowa , element centralny stanowi ryzalit. Elewację tą deformują współczesne przybudówki. Elewacja wschodnia nie zawiera żadnych otworów, elewacja zachodnia przylega do sąsiedniego budynku. Wszystkie elewacje okala cokół i wieńczy gzyms.

Opis wnętrza 
Wnętrze zostało całkowicie przekształcone współcześnie na potrzeby działających tu sklepów.

Opis wyposażenia.
Nie zachowały się żadne elementy wyposażenia pierwotnego. 

Obiekt dostępny z zewnątrz. Po remoncie i osadzeniu tu Muzeum wnętrza będą dostępne w godzinach pracy placówki. 

Oprac. Anna Michalska, OT NID w Łodzi, 10.02.2020 r. 

Bibliografia

  • Januszkiewicz J., Rawa Mazowiecka i okolice, Łódź 1956 
  • Kalinowski W., Trawkowski St., Przebudowa Rawy Mazowieckiej w okresie konstytucyjnym Królestwa Polskiego (1815-1830) [w:] Studia  z historii budowy miast, Warszawa 1955
  • Katalog zabytków sztuki , woj. łódzkie, Warszawa 1954
  • Katalog zabytków architektury, województwo skierniewickie, Warszawa 1996
  • Poradowski R., Rawa i okolice, Rawa 1997
  • Zarys dziejów Rawy Mazowieckiej do końca 1973 r., red. S. M. Zajączkowski, Łódź 1975
  • Archiwum Państwowe w Łodzi, Anteriora Rządu Gubernialnego Piotrkowskiego, sygn. 1072

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie