Wędrówka po Chęcinach
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Łukasz Młynarski NID OT Kielce

Wędrówka po Chęcinach

34

jeden dzień

świętokrzyskie

Chęciny należą do najcenniejszy miast zabytkowych województwa świętokrzyskiego. Są świadectwem wspaniałej, wielowiekowej historii naszego regionu czego wyrazem jest obecność wielu zabytkowych obiektów (powstałych od k. XIII-pocz. XX w.) ulokowanych w historycznym układzie urbanistycznym oraz znakomicie wkomponowanych w malowniczy krajobraz zbocza chęcińskiej Góry Zamkowej. Wśród nich znajdują się zabytki o pierwszorzędnym znaczeniu dla dziejów sztuki polskiej na czele z: średniowiecznymi – zamkiem i obiektami sakralnymi oraz nowożytnymi - synagogą i cmentarzem żydowskim. Niemniej bogatą przeszłość posiadają liczne chęcińskie kamienice i domy z XVI-XIX w., której nie zdradza ich obecny wygląd. Naszą wędrówkę zaczniemy od klasztoru Franciszkanów, przemierzając kolejne uliczki i place będziemy podziwiać okazałe obiekty sakralne, kamienice, domy i niewielkie drewniane chałupy, a zakończymy ją zwiedzaniem ruin średniowiecznego zamku, położonego na szczycie – dominującej na okolicą- Góry Zamkowej.

układ urbanistyczno-krajobrazowy miasta
Chęciny

Układ urbanistyczno-krajobrazowy Chęcin zaliczany jest do najważniejszych w Małopolsce. Swą historią sięgający czasów lokacji początków czternastego wieku. Najstarszą jego częścią są: Rynek (ob. plac 2 Czerwca) wraz z wychodzącymi zeń ulicami i Dolny Rynek ( ob. plac Żeromskiego). Dynamiczny rozwój przestrzenny miasta nastąpił wraz odkryciem w jego okolicy rud miedzi i ołowiu w k. XIV wieku. Szczytowym okres był XVI-1 poł. XVII w., kiedy w mieście pojawiły się liczne kamienice. Impulsem rozwojowym były zyski płynące do mieszczan chęcińskich z wydobycia miejscowych „marmurów” i handlu, który stopniowo przejmowali przedstawiciele społeczności szkockiej i żydowskiej (stale notowani w Chęcinach od 2 poł. XVI w.). Ludność ta i okoliczni chłopi zaczęli stopniowa intensyfikować zabudowę, zwłaszcza na przedmieściach. Wspaniały rozwój urbanistyczny miejscowości został przerwany w okresie potopu szwedzkiego; w 1657 r. została podpalona przez koalicję wojsk na czele z oddziałami księcia siedmiogrodzkiego Jerzego Rakoczego. Wkrótce potem ocalałą z wojen ludność przetrzebiła zaraza i miasta nie miał kto odbudować. W kolejnych dziesięcioleciach, mimo przywilejów królewskich, nastąpiła stagnacja, niewiele budowano, a powstające obiekty były wznoszone - głównie- z drewna. Ponowny dynamiczny rozwój przestrzenny nastąpił dopiero w XIX w. - wówczas uregulowano siatkę ulic, a także rozpoczęto ich brukowanie i budowę nowych budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej. Kolejne zmiany zasadnicze urbanistyczne i architektoniczne nastąpiły po 1945 r.; ich zakres został ograniczony wskutek stałej pieczy konserwatorskiej. Współcześnie następują przekształcenia dawnej tkanki budowlanej zubożające niepowtarzalne, wysokie walory zabytkowe miejscowości.

Zespół klasztorny franciszkanów
Chęciny

30 minut

Zespół klasztoru franciszkanów jest znakomitym przykładem architektury franciszkańskiej, dostosowanej do wymogów wskazanych przez reguły zakonne, a jednocześnie doświadczonej przez różnorakie użytkowanie i przywróconej do statusu pierwotnego. Prace przy budowie prowadziły miejscowe warsztaty budowlane, w tym znanego muratora Kacpra Fodygi.

Historia

Klasztor franciszkanów powstał po 1368 roku z fundacji króla Kazimierza Wielkiego. Najstarszą częścią zespołu jest gotycki kościół wzniesiony w 2. połowie XIV wieku i odbudowany po pożarze w 1465 roku. Pod koniec XVI wieku był czasowo użytkowany przez protestantów, którzy dopuścili się znacznych zniszczeń w świątyni. Wizytacja z 1598 roku opisuje tu: drewniany krużganek procesyjny zabudowany w czworobok, od zachodu dostawiony parterowy, murowany ciąg budynków i drewniane dormitorium na piętrze; klasztor nie miał nowicjatu, studium, infirmerii. W latach 1612-1620, staraniem starosty chęcińskiego Stanisława Branickiego kościół i klasztor uległy przebudowie. Zasklepiono wtedy nawę i prezbiterium kościoła, wykonano nowe dachy i szczyt zachodni oraz przebudowano budynki klasztorne; wzniesiono też budynki gospodarcze z bramą wjazdową. Przypuszcza się, że przy pracach tych zatrudnieni byli miejscowi muratorzy, kamieniarze i rzeźbiarze. W północno-wschodnim narożniku klasztoru powstała późnorenesansowa kaplica św. Leonarda (Branickich), wykończona wnętrzarsko w 1641 roku. Odnowiony i rozbudowany obiekt uległ ponownej dewastacji w 1656-1657 roku, a odbudowany został w 2. połowie XVII wieku przez starostę Stefana Bidzińskiego. Uwieczniono to na skromnej tablicy z herbem starosty (Janina), umieszczonej przed wejściem do klauzury. Jak się wydaje prace skoncentrowały się wokół zabudowań klasztoru; przebudowano skrzydło zachodnie i nadbudowano pozostałe; powstał czworobok zabudowań klasztornych zachowany do chwili obecnej. W okresie Królestwa Kongresowego zabudowania, po kasacji klasztoru przeszły na Skarb Państwa z przeznaczeniem na więzienie. Po pewnych przystosowanych użytkowych więzienie użytkowało budynki klasztorne do 1928 roku; potem był tu sąd grodzki i szkoła. W czasie II wojny światowej klasztor zajmowało wojsko niemieckie. Restaurację zespołu przeprowadzono w latach 1946-1948. Mieściła się tu po wojnie szkoła kamieniarska, zakłady mięsne, Spółdzielnia Pracy, łaźnia miejska i Hotel Łysogóry (w latach 60. i 70. XX wieku adaptacja na Dom Turysty z restauracją w kościele, połączona z usunięciem wtórnych podziałów i pracami konserwatorskimi, ale też z ogołoceniem z wyposażenia sakralnego). Obecnie stanowi własność konwentu franciszkanów, którym zwrócono zespół w 1991 roku. Przeprowadzono prace remontowe i głównie porządkowe, związane z przywróceniem obiektu do kultu religijnego. W 1997 roku nastąpiło ponowne poświęcenie kościoła. Obecnie w odzyskanym klasztorze mieści się też Ośrodek Leczenia Uzależnień.

Opis

Teren klasztorny zajmuje narożną działkę położoną w północno-zachodniej części miasta. W jej części środkowej znajduje się kościół i przylegający do niego od północy czworobok zabudowań klasztornych. Od północy i zachodu teren ograniczają ukształtowane obwodowo budynki administracyjne i gospodarcze; brama wjazdowa usytuowana została od strony zachodniej, a z pozostałych stron teren wygradza wysoki mur. Kościół klasztorny (pw. Wniebowzięcia NMP) jest orientowany, wzniesiony z kamienia wapiennego łamanego, otwory okienne i drzwiowe ujęte są w kamienny detal. Składa się z dwuprzęsłowej nawy oraz węższego, trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego wielobocznie. Sklepienia w świątyni są kolebkowo-krzyżowe z nakładanymi dekoracyjnymi żebrami; dachy dwuspadowe (nad prezbiterium wtórnie obniżony). W 1947 roku odkryto fragmenty polichromii na ścianie tęczowej z 2. połowy XV wieku, z podpisem brata Anioła z Sącza. Ściany skrzydeł klasztoru tworzą wewnętrzny, prawie kwadratowy wirydarz. Elewacje ścian są skromne, okna ujęte w obramienia okienne z piaskowca; ściany te w przyziemiu podparte są szkarpami. Elewacje zewnętrzne są tynkowane (do połowy XX wieku były pozbawione tynku, kamienne); dachy są niskie, dwuspadowe. W południowo-wschodnim narożniku zespołu znajduje się kaplica św. Leonarda, nazywana Kaplicą Branickich. Jest ona orientowana, zbudowana na planie kwadratu z absydą od wschodu, nakryta kopułą. Wnętrze absydy otwarte jest do wnętrza łukiem tęczowym. Na żagielkach umieszczone są późnorenesansowe stiukowe kartusze z herbami. Przy murze północnym znajdują się wydłużone, jednotraktowe zbudowane z kamienia budynki - dawny dom gościnny oraz dawny szpital więzienny. Elewacje budynków są bezstylowe zwieńczone skromnym gzymsem. Przy murze zachodnim stoi piętrowy budynek bramny z przejazdem otwartym na dziedziniec szerokimi półkolistymi arkadami. Zespół klasztorny użytkowany jest obecnie zgodnie z przeznaczaniem. Pozostały jeszcze elementy z poprzedniej epoki, ale podwórze jest zadbane, a obiekty są sukcesywnie remontowane.

Zabytek tylko częściowo dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Dariusz Kalina, 15.12.2014 r.

Bibliografia

  • Karty ewidencyjna architektury i budownictwa,: „d. Klasztor oo. Franciszkanów”, „Kaplica św. Leonarda”, „Kościół franciszkanów pw. Wniebowzięcia NMP, „Zabudowania gospodarcze klasztoru oo. franciszkanów pw. Wniebowzięcia NMP”, oprac. S. Parafianowicz 1983, mps, archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. III: Województwo kieleckie, z. 4: Powiat kielecki, oprac. zbiorowe, Warszawa 1959.
  • Barbasiewicz M, Kubiak J., Chęciny Studium historyczno-urbanistyczne, Warszawa 1981, archiwum WKZ w Kielcach.
  • Hałambiec M. J., Franciszkański klasztor w Chęcinach (Historia od fundacji -1368, poprzez zabór -1817, do odzyskania 1991), Chęciny 2003.
  • Kalina D., Dzieje Chęcin, Chęciny 2007.
  • Kalina D., Klasztor franciszkanów, [w:] Chęciny na starej fotografii. Szkice z dziejów miasta, Kielce 2008, s. 199-212.
  • Palewicz M., Kościoły i kaplice Chęcin, „Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i Kultury Katolickiej w Polsce”, R. 57, Kraków 1982, s. 225-226.
  • Rawita-Witanowski R., Dawny powiat chęciński. Z ilustracjami prof. Jana Olszewskiego, oprac. D. Kalina, Kielce 2001.

dom
Chęciny

Budynek przy pl. Żeromskiego 8 swą historią sięga – co najmniej - 1 ćw. XIX w.; wówczas znajdowały się w nim stajnie. W 1847 r. został przebudowany z inicjatywy Józefa Sokołowskiego na zajazd z szynkiem, pokojami dla gości i stajnią. Współcześnie swą architekturą nawiązuje do wyglądu z dziewiętnastego wieku.

zajazd, ob. dom mieszkalny
Chęciny

Budynek ten powstał w 1826 r. z inicjatywy Wincentego Sokołowskiego jako dom zajezdny. W 1847 r. uległ pożarowi, po czym w niedługim czasie został odbudowany. Krótko był siedzibą Sądu Policji Poprawczej. Od końcu XIX w. na parterze funkcjonowała apteka. Obecnie pełni funkcję mieszkalną. Zewnętrzna architektura w dużej mierze zachowała zbliżony do pierwotnego wygląd

dom
Chęciny

Najstarszy murowany obiekt w tym miejscu wzniesiono w siedemnastym stuleciu. Później był kilka razy przebudowany. W 1853 r. zniszczył go pożar, po czym został odbudowany w kształcie zachowanym do dziś. W latach 80. XX w. rozebrano niezwykle malownicze schody drewniane prowadzące na piętro. Obecnie mieści się tu gastronomia, co ma nawiązywać do dawnej funkcji.

chałupa
Chęciny

Przykład dziewiętnastowiecznej zabudowy drewnianej, charakterystycznej dla chęcińskich przedmieść.

chałupa
Chęciny

Chałupa położona przy ul. Małogoskiej 50 wystawiona została w 1795 r., później była wielokrotnie remontowana, m.in. po 1945 r. kiedy dobudowano do niej werandę i zmieniono wygląd jej dachu z czterospadowego na dwuspadowy. Współcześnie zaliczana jest do najstarszych zachowanych in situ drewnianych budynków mieszkalnych w województwie świętokrzyskim.

dom
Chęciny

Parterowy dom przy ul. Małogoskiej 17-21 został wystawiony w pocz. XIX w.; był kilka razy przebudowany m.in. w latach 1949-1950. Mimo przekształceń stanowi cenny przykład budownictwa mieszkalno-zagrodowego charakterystycznego dla zabudowy chęcińskich przedmieść tego czasu. Dziś dawny odbiór estetyczny budynku zaburza współczesna stolarka drzwiowa i okienna.

d. kościół pw. Świętego Ducha i przytułek, ob. dom
Chęciny

Pierwsza, murowana świątynia szpitalna w Chęcinach powstała latach 80. XV wieku. W końcu XVI w. była zaniedbana i wymagała pilnych remontów. Obecny kształt uzyskała najpewniej ok. poł. XVII w., po czym kilka razy ją przekształcono. W 1787 r. na skutek połączenia uposażenia kościoła szpitalnego z funduszem parafialnym wszedł on w posiadanie miasta. W 1817 r. usytuowano w nim Fabrykę Marmurów, co wiązało się z jego przebudową. Podobnie najpewniej uczyniono w związku z umieszczeniem w nim około 1829 r. Sądu Policji Poprawczej, a także szpitala wojskowego, funkcjonującego tu w latach 1847-49. Po 1861 r. został zamieniony na budynek mieszkalny. Później był wielokrotnie remontowy, w tym w latach 60. XX w., kiedy odsłonięto w jego sieni łuk tęczowy d. świątyni.

Zespół klasztorny klarysek
Chęciny

Zespół klasztorny klarysek (franciszkanek), a obecnie bernardynek stanowi przykład lokalnej, narastającej w czasie, architektury wykształconej w XVII wieku. Niezwykle cenny jest, prawie niezmieniony, barokowy wystrój wnętrza kościoła, utrzymany w jednym stylu i tonie, w niewielkim stopniu uzupełniony w XVIII wieku.

Historia

Zespól klasztorny klarysek (obecnie bernardynek) powstał samorzutnie z natchnienia kilku bogobojnych tercjanek żyjących w 1. połowie XVII wieku, funkcjonujących początkowo przy klasztorze męskim. Sytuacja zmieniła się, gdy przed 1634 rokiem otrzymały od zamożnego mieszczanina Sebastiana Fodygi dom murowany w mieście a w 1643 roku fundacja klasztoru została zatwierdzona przez prymasa M. Łubieńskiego. W roku następnym nastąpiło uroczyste wprowadzenie sióstr i poświęcenie klasztoru. Użytkowany był już zapewne wówczas stojący nieopodal kościół szpitalny, przekazany oficjalnie klasztorowi przez miasto w 1673 roku. Wtedy też, po zniszczeniach potopem szwedzkim, z inicjatywy Stefana Bidzińskiego starosty chęcińskiego, ufundowana została zasadnicza budowa klasztoru - który wchłonął dawną kamienicę i połączony został z dawnym kościołem szpitalnym oraz powiększony o zakupiony sad. Kościół ten (pierwotnie zbudowany w 1569 roku i zachowany wewnątrz w zachodniej części budowli w postaci niewielkiego prezbiterium i kwadratowej w rzucie nawy) został wówczas rozbudowany,  zasadniczo przebudowany i konsekrowany w 1685 roku pw. św. Marii Magdaleny. Do 1673 roku powstał też drugi, zasadniczy budynek klasztorny, mieszczący cele zakonne; w starszym budynku ulokowano pomieszczenia ogólne i pomocnicze. W XVIII wieku rozpoczęło się ubożenie klasztoru, miały miejsce dwa pożary, a w XIX wieku nastąpił jego upadek - zakończony opuszczeniem obiektu przez ostatnie zakonnice w 1902 roku Popadające w ruinę budynki klasztorne dopiero objęło w latach 30. XX wieku zgromadzenie sióstr bernardynek. W czasie II wojny światowej część klasztoru zajęła żandarmeria niemiecka, a po wojnie zakonnice zostały zmuszone do opuszczenia swoich budynków, gdzie zainstalowano internat i lokatorów (częściowo przekształcając piętro).  Odzyskiwanie klasztoru trwało aż do lat 90. XX wieku i obecnie całość  zabudowań zajęta jest przez zakon ss. bernardynek. W ostatnich latach klasztor rozbudowano o część wschodnią i wraz ze stosunkowo niewiele przekształconym kościołem gruntownie odnowiono, w tym dachy, elewacje i mury ogrodzeniowe.

Opis

Zespół położony jest w południowo-zachodniej części miasteczka; składa się kościoła, budynku klasztornego i wygrodzonego terenu. Główne zabudowania ustawione są wzdłuż ulicy Małogoskiej. W narożniku obszernej klasztornej posesji znajduje się, ustawiony kalenicowo kościół (pw. św. Marii Magdaleny). Zwrócony jest ślepą fasadą ku zachodowi, dostępny jest od ulicy przez kruchtę oraz od ogrodu klasztornego. Kościół w zewnętrznym obrysie zbudowano na planie prostokąta, z dostawionymi od strony południowej i północnej kruchtami oraz dzwonnicą od strony południowej, u południowo-wschodniego narożnika. Rozbudowano go pod koniec XVII wieku o część zachodnią z chórem muzycznym, zasklepiono nawę i prezbiterium; otwory drzwiowe wewnętrzne opatrzono w kamienne obramienia z piaskowca. Powstała obecna dwupiętrowa budowla, nakryta dachem dwuspadowym, dwuczęściowym z sygnaturką. Budynek jest murowany z kamienia łamanego i częściowo z cegły, posiada sklepienia kolebkowe i kolebkowo-krzyżowe z nałożoną dekoracją stiukową; więźba jest storczykowa. Zachowany w dużej mierze barokowy wystrój świątyni pochodzi z 2 połowy XVII wieku. Do budynku kościoła dostawiony jest klasztor - od strony wschodniej, wzdłuż ulicy. Stanowią go dwa historyczne, piętrowe prostokątne budynki: część środkowa jest dwu i półtaktowa, część zachodnia to dawna przebudowana kamienica (zapewne pierwszy dom klasztorny) oraz, od wschodu, nowy obiekt mieszczący obecnie wejście. W części zachodniej znajduje się korytarz, klatka schodowa, sionki, kuchnia i refektarz; z refektarza jest wejście do zakrystii w korpusie kościoła. Ta część jest podpiwniczona i oszkarpowana. W piwnicach i w części przyziemia występują sklepienia kolebkowe, powyżej stropy belkowe; całość nakryta jest dachem dwuspadowym. Budynki wykonano z kamienia i cegły, ściany są tynkowane (z widocznym lokalnie detalem architektonicznym z piaskowca). Nie zachował się nowicjat stojący od strony południowej, jako skrzydło boczne, zburzony w latach 60. XX wieku. Zabudowania klasztorne, niedawno wyremontowane i odnowione wraz z budynkiem kościoła, znajdują się teraz w dobrym stanie. Cennym elementem wyposażenia klasztoru są dwie XV-wieczne figury Madonny z Dzieciątkiem.

Zabytek częściowo dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Dariusz Kalina, 20.12.2014 r.

Bibliografia

  • Karty ewidencyjne zabytków architektury i budownictwa, „Klasztor ss. Bernardynek (d. ss. Klarysek)” i „Kościół ss. Bernardynek (d. ss. Klarysek) pw. św. Józefa”, oprac. S. Parafianowicz 1983, mps, archiwum Wojewódzkiego urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. III: Województwo kieleckie, z. 4: Powiat kielecki, oprac. zbiorowe, Warszawa 1959.
  • Barbasiewicz M, Kubiak J., Chęciny Studium historyczno-urbanistyczne, Warszawa 1981, archiwum WKZ w Kielcach.
  • Hałambiec M. J., Franciszkański klasztor w Chęcinach (Historia od fundacji -1368, poprzez zabór -1817, do odzyskania 1991), Chęciny 2003.
  • Kalina D., Dzieje Chęcin, Chęciny 2007.
  • Rawita-Witanowski M., Dawny powiat chęciński. Z ilustracjami prof. Jana Olszewskiego, oprac. D. Kalina, Kielce 2001, s. 61.
  • Kalina D., Dawny kościół i klasztor zakonu św. Klary w Chęcinach, [w:] Chęciny na starej fotografii. Szkice z dziejów miasta, Kielce 2008, s. 27-42.
  • Palewicz M., Kościoły i kaplice Chęcin, „Nasza Przeszłość. Studia z dziejów Kościoła i Kultury Katolickiej w Polsce”, R. 57, Kraków 1982, s. 225-226.

Zespół domu Niemczówka
Chęciny

Jest to jedna z najcenniejszych nowożytnych kamienic na terenie województwa świętokrzyskiego. Obecnie znajduję się w niej Punkt Informacji Turystycznej, w którym zasięgnąć można wielu pożytecznych informacji dotyczących dziejów miasta i jego zabytków.

Kamienica Fotydzińska
Chęciny

Niepozorna kamienica przy placu 2 Czerwca 24-26 sięga swą historią XVI wieku. W 1 tercji kolejnego stulecia była ona własnością słynnego włoskiego muratora i rajcy chęcińskiego Sebastiana Fotygi, dlatego też źródłach z XVII-XVIII w. określano ją jako "Fotydzińską". W 2 poł. XVIII w. znajdowała się w posiadaniu starostów chęcińskich. W 1814 r. została nabyta przez Lejzora Zająca, który umieścił w niej dom zajezdny i wyszynk. Po w 1850 r. stała się własnością jego licznych spadkobierców, w wyniku czego przekształcono architekturę budynku, z przynależną do niego zabudową pomocniczą, a także podzielono posesję na trzy części. Administracyjnie rozgraniczenie potwierdzono dopiero w 1932 roku. Po 1949 r. rozbudowano część środkową kamienicy.

dom zajezdny Pod Srebrną Górą
Chęciny

Dawny zajazd "Pod Srebrną Górą" został wystawiony w latach 1819-1821 przez Lejzora Szmerkowicza Silberberga. W okresie międzywojennym jego część frontową najmowano dla celów handlowych. Obecnie należy on do najcenniejszych chęcińskich zabytków nieruchomych, gdyż pomimo szeregu przekształceń jego architektura zachowała pierwotny wyraz stylowy.

oficyna
Chęciny

Budynek przy ul. Jędrzejowskiej 2 powstał najpewniej w 1 ćw. XIX jako oficyna zajazdu "Pod Srebrną Górą". W 2 poł. XIX-XX w. była kilka razy przekształcana w związku z zajęciem jej na mieszkania prywatne.

dom
Chęciny

Budynek przy ul. Jędrzejowskiej 3 został wystawiony najpewniej w 1 ćw. XIX w., później był kilka razy gruntownie remontowany. Zachował niemal niezmienioną formę architektoniczną, doskonale ukazującą stylistykę zabudowy małomiasteczkowej 1 poł. XIX wieku.

kamienica
Chęciny

Kamienica przy placu 2 Czerwca 2 została wzniesiona po 1866 r. przez Izraela Giertlera, który od 1863 r. był właścicielem sąsiadującego z nią domu nr 1. W 1897 r. budynki te połączono wspólnym numerem policyjnym i najpewniej również wówczas nadano im wspólna neorenesansową szatę architektoniczną.

kamienica
Chęciny

Kamienica przy placu 2 Czerwca 1 wystawiono została w 1826 r. dla Stanisława Dmochowskiego według proj. Kazimierza Dunina Wąsowicza, architekta guberni kieleckiej. Obecną neorenesansową szatę architektoniczną otrzymała ok. 1897 roku. Należy do najlepiej zachowanych kamienic chęcińskich. Warto zwrócić uwagę na żeliwny balkon z przeł. XIX/XX wieku znajdujący się na piętrze

ratusz
Chęciny

15 minut

Pierwotny chęciński ratusz był notowany w źródłach już od 1436 roku. Najpewniej znajdował się on pośrodku placu rynkowego. Na skutek zubożenia mieszczan po potopie szwedzkim był jedynie doraźnie remontowany, co spowodowało jego ruinację. Dlatego też w 1737 r. starostwa chęciński Józef Szaniawski postanowił przenieś z niego urząd miejski do zakupionej wówczas kamienicy przy narożu Rynku i ulicy Radkowskiej. W 1804 r. spłonęła i mimo szybkiego remontu, wkrótce jej stan techniczny stopniowo zaczął się pogarszać. Dlatego też w latach 20. XIX w. zapadała decyzja o rozbiórce tego budynku. Obecny ratusz został wzniesiony 1837 roku. W 1856 r. gruntownie go przekształcono. Podobny charakter miały prace z ok. 1988 r., kiedy dobudowano do niego od strony południowej dwa skrzydła.

dom
Chęciny

Już w XVII wieku na tym miejscu istniała kamienica, której relikty znajdują się w narożniku pd. obecnego obiektu. W pocz. XIX na działce tej stały dwa domy, które przebudowano w latach 1830-1850. Po pożarze w 1905 r. redukowano w niej ilość pomieszczeń. Kolejne przekształcenia przyniósł ze sobą generalny remont z lat 70. XX w., m.in. wówczas w elewacji przepruto nowy otwór wejściowy i zmieniono pokrycie dachowe z gontu na blachę.

kamienica
Chęciny

Kamienica przy placu 2 Czerwca 6 została wniesiona w XVI w. w typowym układzie dla kamienic chęcińskich. W XIX-XX w. była znacznie przekształcana. Do dziś ma zachowaną pierwotną, sklepioną kolebką z lunetami izbę frontową.

kamienica
Chęciny

Kamienica przy placu 2 Czerwca 9 kryje w sobie relikty obiektu z XVII w. w postaci izby frontowej oraz pomieszczenia za nią. W 1 tercji XIX kiedy powiększono budynek o zabudowę sąsiedniej działki przekształcono izbę wielką (w której utworzono kilka lokali) oraz dawną sień. Do 1862 r. poprzedzony był murowanymi podcieniami. W pocz. XX w. nadbudowany został o piętro. Po 1945 r. remontowano go kilka razy.

kamienica
Chęciny

Kamienica przy ul. Władysława Łokietka 2 stanowi pd. część budowli powstałej w XVI wieku. Z tego czasu jest parterowa jej część i dawna sień, która obecnie jest przejściem do drugiej części pierwotnego budynku (ob. oznaczonego numerem 4). W k. XIX i XX w. została znacznie rozbudowana w głąb, o oficyny mieszkalne i część gospodarczą.

kamienica
Chęciny

Kamienica przy placu 2 Czerwca 17 została wystawiona najpewniej w XVI/ XVII w. Przebudowana była kilka razy w XIX i XX wieku. Z dawnego budynku zachował się trakt zachodni i leżąca na jego przedłużeniu oficyna.

kamienica
Chęciny

Kamienicę przy placu 2 Czerwca 18 wybudowano w XVI w. (piwnice i izba frontowa). W 1 poł. XVII w. została znacząco powiększona (sklepiona sień, podcienia, izba wielka). W XIX w. zniesiono podcienia, a w sieni umieszczono pasmo zabudowy. Mimo tych zmian nadal widoczny jest pierwotny układ przestrzenny z reliktami dawnej kamieniarki (portale w sieni i piwnicach), co wyróżnia ją na tle innych nowożytnych kamienic chęcińskich.

kamienica
Chęciny

Oznaczona dawniej numerami 18-19 kamienica powstała najpewniej w XVI wieku. Z tego czasu zachowały się w pasie frontowym: sklep, sień przejazdowa, ciemna kuchnia oraz izba wielka od północy. Posiadała już wówczas także podcienia. Ok. 1732 r. została powiększona ku zach. zajmując część sąsiadującej z nią działki. Przed 1820 r. dawną izbę wielką rozbudowano w piętrową oficynę, a ok. 1866 r. nadbudowano część przednią. W XX w. dobudowano od północy do oficyny jeszcze jeden pas zabudowań.

kamienica
Chęciny

Kamienicę przy placu 2 Czerwca 21 wybudowano w XVI w. (piwnice, izba frontowa), po czym 1 poł. XVII w. rozbudowano (podcienia i izba tylna). W czasie obu wojen szwedzkich była niszczona. Najpewniej w 1 pół. XIX w. została gruntownie przekształcona, m.in.: wówczas zlikwidowano jej podcienia, nadbudowo piętro, a także w przestrzeń d. sieni przejazdowej wstawiono izbę sklepową . W 1836 r. nastąpiło wyłączenie części wsch. kamienicy, która została odrębnym domem.

kamienica
Chęciny

Kamienica powstała najpewniej w pocz. XVII w. i nadal ma dobrze czytelny pierwotny układ przestrzenny ze sklepioną izbą frontową, szeroką sienią i wielką izbą, swoisty dla typowej chęcińskiej kamienicy z tego okresu. Obecnie na skutek remontów jest pozbawiona wyraźnych cech stylowych.

kamienica
Chęciny

Niepozornie wyglądając kamienica położona przy ul. Długiej 3 ma bogatą historię - sięgającą najpewniej siedemnastego wieku. Źródła dziewiętnastowieczne wskazują, iż był to wówczas okazały budynek złożony z dwóch części połączonych bramą. Obecny jej wygląd stanowi efekt odbudowy, wykonanej po zniszczeniach z okresu II wojny światowej.

kamienica
Chęciny

Podobnie ciekawą historią ma kamienica stojąca przy ul. Długiej 6. Przypuszcza się, iż wniesiono ją w szesnastym stuleciu, po czym w kolejnym wieku została rozbudowana. Późniejsze źródła wskazują, iż była to budowla niezwykle okazała. Obecnie zachowały się z niej relikty w postaci izby frontowej z fragmentami siedemnastowiecznej kamieniarki i sklepione kolebkowo piwnice.

Synagoga
Chęciny

15 minut

Społeczność żydowska do 1939 r. stanowiła znaczącą część mieszkańców Chęcin. Niemym świadkiem jej wspaniałej, wielowiekowej historii jest okazała synagoga z ok. 1638 r., jeden z najcenniejszych zachowanych nowożytnych obiektów tego typu w Polsce.

dom
Chęciny

Jest to jeden z najbardziej „tajemniczych” obiektów na trasie naszej wycieczki, ponieważ do końca nie wiemy jaką pełnił pierwotnie funkcję i kiedy powstał. Przez lata przypuszczano, iż – zgodnie z miejscową tradycją- miał to być silnie przekształcony kościół św. Mikołaja. Obecnie wskazuje się, iż najpewniej jest to kamienica wystawiona w siedemnastym stuleciu na miejscu murowanego domu, wzniesionego w k. XV wieku. W 1 poł. XVII w. miał w niej mieszkać Augustin van Oyen, wybitny rzeźbiarz działający przy miejscowych kamieniołomach. W kolejnych stuleciach budynek ten pełnił role gospodarcze, a w okresie międzywojennym znajdował się w nim przytułek dla społeczności żydowskiej. Obecnie jest opuszczony i stanowi własność prywatną. W jego bryle dostrzec można relikty nowożytnego detalu.

Cmentarz żydowski
Chęciny

15 minut

Jest to jeden z najcenniejszych nowożytnych żydowskich cmentarzy na ziemiach polskich. Znajdujące się na jego terenie macewy stanowią wyjątkowy zespół plastyki, na którego podstawie możemy prześledzić twórczość miejscowych kamieniarzy od XVII do XIX wieku.

zespół kościoła parafialnego pw. św. Bartłomieja
Chęciny

30 minut

Wielokrotnie przekształcany czternastowieczny kościół z grobową kaplicą kopułową Fodygów należy do cennych architektonicznie zabytków woj. świętokrzyskiego. W kaplicy ufundowanej w 1614 r., co nie miało precedensu w I Rzeczypospolitej, przez artystę - włoskiego muratora Kacpra Fodygę, podziwiać możemy wybitny przykład manierystycznej kamieniarki- ołtarz z ok. 1625 roku. Twórcą tej nastawy był warsztat Flamanda Augustina van Oyen z Chęcin, jednego z najciekawszych rzeźbiarzy działających w 1. poł. XVII w. na ziemiach polskich.

Ruiny zamku
Chęciny

godzina

Warownia chęcińska powstała na przełomie XIII/XIV w., później kilka razy rozbudowana, należy do najcenniejszych średniowiecznych zamków wyżynnych w Polsce. Usytuowana na Górze Zamkowej jej bryła stanowi jeden z symboli województwa świętokrzyskiego. Pełni ona również rolę ważnego punktu widokowego; z jej wieży przy dobrej pogodzie można podziwiać panoramę Krakowa. Współcześnie na jej terenie i Podzamczu znajdują się liczne atrakcje turystyczne związane średniowieczem.

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie