Gdynia - perła modernizmu
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

wycieczka użytkownika Jakub Ojcieszak

Gdynia - perła modernizmu

8

kilka godzin

pomorskie

„I od tej pory będziecie dla siebie mężem i żoną „- tak możemy opisać wydarzenia z 1926 roku, kiedy to Gdynia uzyskała prawa miejskie a tym samym pełny dostęp do morza, co dało impuls do rozbudowy jednego z największych portów w Europie. Okres powstania miasta zbiegł się z szybko rozwijającym się modernizmem, co wpłynęło na unikatowość przestrzenną miasta. Modernizm niósł ze sobą oszczędność, prostolinijność oraz funkcjonalizm lecz architekci i artyści projektujący gdyńskie obiekty poszli stylowi na przekór i stworzyli awangardowy styl modernizmu zwany Art-déco, który możemy podziwiać w wielu dzielnicach miasta Gdynia.

Cel główny wycieczki: Poznanie historii miasta Gdyni przez zwiedzanie budynków związanych ze stylem modernistycznym.
Cele szczegółowe wycieczki:
1. Zwiedzanie budynków użyteczności publicznej.
2.Zwiedzanie budowli sakralnych.
3. Zwiedzanie kamienic reprezentujących styl modernistyczny.

zespół dworca kolejowego
Gdynia

30 minut

Zespół Hali Targowej (hala główna i hala rybna)
Gdynia

15 minut

Zwraca uwagę unikalna konstrukcja głównej hali łukowej, która uważana jest za jeden z ciekawszych budynków architektury polskiej okresu międzywojennego.Obiekt to jeden z wielu zabytków Gdyni, który do dzisiaj pełni swą pierwotną funkcję. Halę łukową można bez problemu nie tylko zwiedzać, ale także korzystać z bogatej oferty handlowej. W okresie PRL hale stanowiły jedną z głównych atrakcji turystycznych Gdyni, choć głównie dzięki dostępności wielu artykułów niedostępnych na co dzień w większości sklepów spożywczych czy domów towarowych.

Zakład Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych, obecnie Urząd Miasta
Gdynia

15 minut

Zakład ubezpieczeń pracowników umysłowych, obecnie urząd miejski w którym znajduję się miejska informacja turystyczna z której mogą państwo skorzystać. Budynek ten jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych z Gdyni, przypomina płynący po lądzie statek z betonu i cegły. Od 1951 roku budynek Polskich Linii Oceanicznych. W przyziemiu budynku mieściły się sklepy i jedna z najsłynniejszych gdyńskich kawiarni tamtych lat - „Cafe Bałtyk”. Posiada dwie dynamicznie zestawione ze sobą bryły: wyższą, o kształcie stojącego prostopadłościanu i prostokąta oraz niższą wydłużoną część zakończoną cylindrycznym narożnikiem wysuniętym do przodu. Obiekt dostępny przez cały rok, możliwość zwiedzania w godzinach urzędowania w dni powszednie.

Dom mieszkalny Banku Gospodarstwa Krajowego
Gdynia

15 minut

Jest to największy kubaturowo budynek mieszkalny międzywojennej Gdyni, a jego długość wzdłuż ul. 3 Maja wynosi ponad 90 metrów. Gmach wzniesiono w trzech odrębnych etapach w latach 1935-1939 i w zasadzie są to trzy oddzielne budynki z niezależną konstrukcją, od zewnątrz znakomicie ze sobą zespolone.

kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
Gdynia

30 minut

Zespół budynków Kościóła Parafialnego PW. Najświętszego Serca Pana Jezusa mieści się w kwartale ulic: 3 Maja, Stefana Batorego, Księdza Prałata Hilarego Jastaka i Armii Krajowej. Zaprojektowany przez Jana Borowskiego i Leopolda Taraszkiewicza. Pozwolenie na budowę wydano w 1957 roku, konsekracja w 1966 roku, a oddanie do użytku wieży kościelnej w 1981 roku. Na zespół budynków składają się trzy główne części: główna bryła kościoła z wejściem do górnej części od strony ulicy 3 Maja (wejście do niższej części ulokowano od strony ulicy Stefana Batorego) i tzw. latarnią umieszczoną od strony ulicy Kiędza Prałata Hilarego Jastaka. Druga bryła to dwa niskie budynki tworzące narożnik ulicy Księdza Prałata Hilarego Jastaka i Armii Krajowej, scalone ze sobą i główną bryłą łącznikiem. Mieszczą one oddział Gdańskiego Archidiecezjalnego Kolegium Technicznego. Trzecia bryła to strzelista wieża kościelna stojąca na skrzyżowaniu ulicy Armii Krajowej i 3 Maja. Złączona jest wizualnie z główną bryłą kościoła zadaszeniem, które pełni jednocześnie funkcję bramy prowadzącej na dziedziniec kościelny.

Do kościoła prowadzi trójdzielne, symetryczne wejście. Znajduje się ono na wysokim postumencie, na który prowadzą schody od strony północnej i południowej. Wykończony jest kamieniami otoczakami o zróżnicowanych wymiarach i kolorystyce. W ten sam sposób wykonano partie cokołowe całego budynku. Od strony północnej ulokowano podcień wsparty na czterech słupach. Ponadto narożnik północno-wschodni ozdobiony został mozaiką o tematyce morskiej. Kolorowe mozaiki wykonano również w bramie prowadzącej na kościelny dziedziniec od strony ulicy Księdza Prałata Hilarego Jastaka, ale tym razem nie w formie płyciny, ale ozdobnych filarów/słupów. Elewacje zdominowane są jasnoszarą kolorystyką, z niektórymi detalami (np. gzymsem partii cokołowej i koronującym) w ciemnym odcieniu. Niektóre elementy architektury posiadają rudawą kolorystykę. Elewacja zachodnia (główna) ozdobiona jest ośmioma mocno zarysowanymi lizenami. Najwyższa kondygnacja attykowa umieszczona symetrycznie na środku wykończona została lekką balustradą z motywem przypominającym literę "X". Elewacja północna to m.in. sześć osi niesymetrycznie ułożonych wertykalnych okien, z dodatkową w części narożnej, której okna są większe od pozostałych. Każda oś liczy po trzy okna. Urozmaicenie stanowią trzy wykusze, z zagłębionymi oknami, ulokowane ponad zadaszeniem podcienia. Elewacja wschodnia jest również niesymetryczna i posiada siedem mocno wysuniętych przed lico budynku lizen. W narożniku umieszczone zostały trzy wąskie okna w formie wertykalnej, po drugiej stronie natomiast trzy szerokie okna. Najwyższą kondygnację od strony zarówno północnej, jak i południowej zdobią rzędy dziesięciu okien zwieńczonych w formie odwróconej litery "V". Latarnia doświetlająca prezbiterium stanowi drugi ważny (obok wieży) akcent architektoniczny całości założenia. Ozdobiona została w stylu Art-Deco koronką opasającą przeszklenie z każdej z czterech stron. Wnętrza kościoła kryją m.in. kolorowe mozaiki wielkoformatowe autorstwa artysty plastyka Bogumiła Marszala. Poza tym znajduje się tam m.in. kaplica Portowców, Stoczniowców i Ludzi Morza.

Budynki narożnika południowo-wschodniego są wykończone ascetycznie. Wyróżniają je proste, zgeometryzowane obramowania okienne oraz uskokowa bryła i dwa niewielkie wykusze.

Wieża kościelna składa się z trzech głównych elementów konstrukcyjnych, którymi są prowadzące od podstawy aż do zadaszenia trzy pionowe słupy, tworzące kształt trójkąta, pomiędzy którymi umieszczone zostało po sześć wąskich słupów, które to przedzielone są trzema horyzontalnie ułożonymi belkami. Pośród konstrukcji biegną spiralnie schody, prowadzące na taras, na którym został umieszczony dzwon. Powyżej znajduje się strzelista iglica zwieńczona krzyżem. W podobny sposób zwieńczone są także każdy z trzech wertykalnych słupów tworzących konstrukcję wieży.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Gdyni został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków 14 stycznia 2016 roku (nr A-1927).

Kamienica Antoniego Ogończyka-Blocha i Leona Mazalona
Gdynia

15 minut

Wybitna realizacja w stylu funkcjonalizmu, wyraźne inspiracje ekspresjonizmu holenderskiego. Wyjątkowa wartość ponadregionalna.

Historia

Budynek został zbudowany w latach 1936-1937 r. dla mecenasa Antoniego Ogończyka-Blocha i architekta Leona Mazalona, który zaprojektował tę kamienicę wraz ze Stefanem Kozińskim. Widoczny wpływ ekspresjonizmu architektów szkoły amsterdamskiej.

Opis

Luksusowa kamienica narożna znajduje się w centrum Gdyni przy ul. Świętojańskiej (elewacja wschodnia), na przecięciu z ul. Piłsudskiego (elewacja południowa). Budynek wzniesiono na rzucie litery L, od strony ul. Świętojańskiej posiada krótsze, pięciopiętrowe skrzydło o prostokątnym narysie, natomiast od ul. Piłsudskiego jest to większe, sześciokondygnacyjne, dłuższe skrzydło z bramą przejazdową w przyziemiu. Piąte piętro skrzydła od strony świętojańskiej zostało cofnięte tak, by powstał obszerny taras. Każde skrzydło ma własną klatkę schodową oraz windę, w przeszklonym zaokrąglonym narożniku budynku na wszystkich kondygnacjach urządzono na werandach ogrody zimowe co było znakiem nowoczesności i prestiżu. Elewacje były tu jasne, pomalowane na „kolor gdyński”, odbijający światło z mocnym wzorem faktury tynku. Wyrazista linia budynku podkreślona dominującą tu esowatą falą szklanego narożnika, który płynnie przenika w elewację wschodnią oraz szeroka południowa elewacja z rzędami jakby „falujących” balkoników pełna jest ruchu i światłocienia. Przyziemie ma charakter handlowo-usługowy, zostało celowo przeszklone tak, by wyeksponować konstrukcję słupową. Budynek posiadał instalację centralnego ogrzewania i gaz. Ponadto jako pierwszy w Gdyni miał schron obrony przeciwlotniczej i gazowej (O.P.L.G.).

Dostępny z zewnątrz i przyziemie usługowe.

Oprac. Dorota Hryszkiewicz-Kahlau, OT NID w Gdańsku, 14.11.2014 r.

Bibliografia

  • Sołtysik M., Modernistyczna Gdynia-dziedzictwo lat międzywojennych [w:] Renowacje i zabytki 2010, nr 4 (36), s.61-73
  • Sołtysik M.J., Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego, urbanistyka i architektura, Warszawa 1993;
  • http://pomorskie.travel/Odkrywaj-Dziedzictwo_kulturowe-Zabytki_architektury-Domy_i_Kamienice/4807/Kamienica_A_Ogo_czyka_Blocha_i_L_Mazalona
  • http://www.gdynia.pl/wszystko/o/gdyni/historia/5637_37.html

Dom mieszkalny wielorodzinny
Gdynia

15 minut

Oryginalna architektura modernistyczna lat trzydziestych o nowoczesnej żelbetowej konstrukcji i ceglanym wypełnieniu. W prostej bryle wyróżniają się wąskie, pionowe lizeny oraz "falujące" balkony od strony ul. Żwirki i Wigury.

Historia

Budynek został zbudowany w 1939 r. dla firmy Zakłady przemysłowe M. Krenski. Projekt autorstwa gdyńskich architektów: Z. Kupca oraz T. Kossaka. Pracami budowlanymi kierował Zbigniew Kupiec, mistrzem murarskim i ciesielskim był Jan Czajka. Prace wykończeniowe przy budynku przerwała II wojna światowa i ukończono je dopiero po 1945 r. (tynkowanie elewacji i wykończenie parteru oraz montaż windy).

Opis

Budynek stoi w eksponowanym narożu ścisłej zabudowy pierzejowej dwóch głównych gdyńskich ulic: Świętojańskiej (elewacja zachodnia) oraz Żwirki i Wigury (elewacja południowa). Budynek wzniesiono na rzucie prostokąta z bramą przejazdową w przyziemiu. Umiarkowany modernizm połączony z późnym funkcjonalizmem. Bryła złożona z trzech elementów: sześciokondygnacyjnego trzonu głównego w narożu oraz dwóch pięciokondygnacyjnych skrzydeł bocznych. Wyższa o jedną kondygnację część narożna budynku stanowi akcent kwartału, a niższe boczne fragmenty łączą budynek z sąsiednimi. Od strony podwórka umieszczono przeszkloną klatkę schodową. Elewacje części narożnej są opracowane analogicznie. Są obydwie czteroosiowe, przy czym poszczególne osie oddzielone są od siebie wąskimi liniami filarów międzyokiennych nakładających się wertykalnie na horyzontalny układ pasowy okien. Łącznik pomiędzy korpusem i skrzydłem od strony ulicy Żwirki i Wigury posiada „falujące” balkony pełne ruchu i światłocienia, dalej przechodzą w okna ustawione wstęgowo. Przyziemie ma charakter handlowo-usługowy, zostało celowo przeszklone tak, by wyeksponować konstrukcję słupową. Budynek posiadał instalację centralnego ogrzewania, wod.-kan. i gaz. Pierwotnie miał być w całości obłożony płytami z piaskowca szydłowieckiego, niestety w skutek wybuchu wojny nie dokończone prace nie zostały nigdy ponownie podjęte, a część okładzin piaskowcowych po wojnie zbito i zastąpiono zwykłym tynkiem. Budynek miał luksusowo wyposażone mieszkania - na I i II kondygnacji znajdowały się mieszkania o powierzchni 200 m2. Oprócz dobrze wyposażonych łazienek (np. bidety) mieszkania miały dębowe parkiety, terakotę, w łazienkach i kuchniach glazurę na ścianach. Jako pierwszy budynek w Gdyni miał już przed wojną stolarkę typu „okno szwedzkie” - podciągane do góry i uchylane do wewnątrz z mechanizmem ukrytym we framudze.

Dostępny z zewnątrz i przyziemie usługowe.

Oprac. Dorota Hryszkiewicz-Kahlau, OT NID w Gdańsku, 01.06.2015 r.

Bibliografia

  • Sołtysik M., Modernistyczna Gdynia-dziedzictwo lat międzywojennych [w:] Renowacje i zabytki 2010, nr 4 (36), s.61-73
  • Sołtysik M.J., Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego, urbanistyka i architektura, Warszawa 1993;
  • Karta ewidencyjna zabytków, Dom mieszkalny wielorodzinny, Gdynia, ul. Świętojańska 55, T. Kiernicki, M. WIelebski, 1982;
  • http://pomorskie.travel/Odkrywaj-Dziedzictwo_kulturowe-Zabytki_architektury-Domy_i_Kamienice/4801/Kamienica_firmy_Krenski
  • http://www.gdynia.pl/wszystko/o/gdyni/historia/5637_37.html

 

Dom mieszkalny wielorodzinny
Gdynia

15 minut

Oryginalna architektura modernistyczna lat trzydziestych o nowoczesnej żelbetowej konstrukcji i ceglanym wypełnieniu. Jako pierwsza z szeregu charakterystycznych dla Gdyni kamienic została zaprojektowana z zaokrąglonym, asymetrycznym narożnikiem, przekroczyła też dopuszczalny wówczas poziom pięciu pięter. Połączenie strukturalnej plastyki z wysokim standardem wykończenia elewacji i wnętrz. Przykład harmonijnej zabudowy wielorodzinnej z handlowym przyziemiem.

Historia

Budynek został zbudowany w 1936 r. dla Albina i Marii Orłowskich. Byli oni obywatelami Stanów Zjednoczonych i w związku z tym musieli uzyskać specjalną zgodę Rady Ministrów na zakup działki pod budowę kamienicy. Na parterze i piętrze znajdował się luksusowy dom towarowy „Bon Marche”. W czasie wojny poważnemu uszkodzeniu uległ dach, VI piętro i klatka schodowa. Uszkodzona była także okładzina elewacji. Całość naprawiono w 1950 r. W 1955 r. nastąpiła przebudowa dawnych pomieszczeń sklepowych. Od czasów powojennych do współczesnych nastąpił remont elewacji oraz drobne zmiany w układach ścian wewnętrznych lokali mieszkalnych.

Opis

Budynek stoi w eksponowanym narożu ścisłej zabudowy pierzejowej ulicy Świętojańskiej (elewacja zachodnia) oraz Żwirki i Wigury (elewacja południowa). Góruje zarówno kubaturą jak i wysokością nad sąsiednimi kamienicami głównego handlowego ciągu w mieście. Bryła rozczłonkowana, złożona z dwóch elementów ustawiony w kształcie litery L: sześciokondygnacyjnego członu od wschodu i siedmiokondygnacyjnego od południa. Wyższa o kondygnację część budynku stanowi akcent kwartału, znajduje się wzdłuż ul. Żwirki i Wigury, natomiast niższa zajmuje miejsce od ul. Świętojańskiej. Zaokrąglony narożnik tej części przenika graniastą wyższą część wysuniętą dodatkowa ryzalitowo przed lico narożnika. Parter opracowany w formie ciągłego pasa, przeszklony, bez uskoków, zaokrąglony w narożu, odcięty od reszty zdwojonym silnie wyładowanym gzymsem. Obie elewacje tworzą cofnięte nieco poziome pasy, po jednym na każdej kondygnacji, w których umieszczono rzędy dużych otworów okiennych. W zaokrąglonym narożniku okna te są znacznie większe, uformowane w szklane wstęgi opasujące naroże (okna sześcioskrzydłowe). Całość obłożona płytami z jasnego piaskowca szydłowieckiego, w przyziemiu - tynk szlachetny, szlifowany. Budynek zaopatrzono w trzy klatki schodowe, które dostępne są od frontu i od stronny bramy wjazdowej na podwórze. Zachowana częściowo stolarka okienna i drzwiowa. Trzecia klatka schodowa - wewnętrzna znajduje się w EMPiK-u. We wnętrzach klatek schodowych na schodach i ścianach czarne płyty lastrico oraz okładzina ceramiczna, na posadzkach terakota. W wewnętrznej klatce schodowej (EMPiK) zachowała się mosiężna poręcz.

Obiekt dostępny dla zwiedzających z zewnątrz.

Oprac. Dorota Hryszkiewicz-Kahlau, OT NID w Gdańsku. 01-10-2015 r.

Bibliografia

  • Sołtysik M., Modernistyczna Gdynia-dziedzictwo lat międzywojennych, [w:] Renowacje i zabytki 2010, nr 4 (36), s. 61-73.
  • Sołtysik M.J., Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego, urbanistyka i architektura, Warszawa 1993.
  • Studium architektoniczno-urbanistycznej waloryzacji Gdyni do roku 1939 w granicach administracyjnych miasta z roku 1970, cz. II, Osadnictwo przedmiejskie i miasto, t. 2, waloryzacja śródmieścia,  M. Sołtyski, pod kier. R. Massalskiego, ODZ Gdańsk, 1986.
  • Karta ewidencyjna zabytków, Dom wielorodzinny, Gdynia, ul. Świętojańska 68, T. Kiernicki, M. Wielebski, 1982.
  • http://pomorskie.travel/Odkrywaj-Dziedzictwo_kulturowe-Zabytki_architektury-Domy_i_Kamienice/4802/Kamienica_Albina_i_Marianny_Or_owskich
  • http://www.gdynia.pl/wszystko/o/gdyni/historia/5637_37.html
  • http://modernizmgdyni.pl/?p=351

Wydrukuj stronę wycieczki

To jest wycieczka użytkownika. Zgłoś naruszenie zasad.

Obiekty z trasy wycieczki

zgłoś naruszenie