klasztor, Jabłeczna
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Prawosławny zespół klasztorny, otoczony polami i łąkami nadbużańskimi, jest przykładem założenia przestrzennego o wyjątkowych walorach architektonicznych i krajobrazowych. W jego skład wchodzi klasycystyczna cerkiew, klasztor, brama-dzwonnica i ogrodzenie – wzniesione w l. 1838–40 oraz budowle późniejsze – drewniany dom namiestnika klasztoru z XIX/XX w duchu rosyjskiej architektury ludowej i kaplice z 1908 położone poza klasztorem. Obecnie istniejący zespół powstał w miejscu o tradycji monastycznej sięgającej k. XV w., związanej z kultem św. Onufrego. Nieprzerwanie był ważnym ośrodkiem duchowości i edukacji, jest jednym z siedmiu istniejących do dzisiaj monasterów prawosławnych.

Historia

Wieś Jabłeczna po raz pierwszy odnotowana przed 1428 r. W 1499 r. wzmiankowany monaster pw. św. Onufrego, ufundowany przez Jana Juriewicza Zabrzezińskiego i jego żonę Annę z Nasutów. Powstanie klasztoru wiąże się z podaniem mówiącym o pojawieniu się ikony św. Onufrego przyniesionej wodami Bugu. W 1596 r. klasztor nie przystąpił do unii i pozostał przy prawosławiu, w XVII w. rozwinął się pod patronatem Leszczyńskich. W miejscu wcześniejszej drewnianej zabudowy, w l. 1838-1840 wzniesiono nową murowaną cerkiew pw. . św. Onufrego, klasztor, bramę-dzwonnicę i ogrodzenie, wg proj. arch. Andrzeja Gołońskiego. Po 1875 r. Jabłeczna stała się jednym z głównych centrów prawosławia na Podlasiu i Ziemi Chełmskiej. Znajdowały się tu szkoły: dla psalmistów, nauczycieli szkółek cerkiewnych, rzemieślnicza i rolnicza. Na przełomie XIX i XX w. wzniesiono drewniany dom namiestnika klasztoru, a w 1908 r. kaplice pw. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny i pw. św. Ducha. W 1915 r. zakonnicy zostali ewakuowani w głąb Rosji, a klasztor częściowo zniszczony. W 1919 r. powrócili do Jabłecznej, w 1920 otworzono cerkiew. W 1942 pożar zniszczył klasztor oraz uszkodził cerkiew. W l. 1953-1957 przeprowadzono kapitalny remont całego założenia (m.in. odbudowano zniszczone w czasie wojny kaplice). W l. 70. XX w. nastąpiło odrodzenie życia monastycznego. Od 1974 r. ma tu swoją siedzibę Prawosławne Wyższe Seminarium Duchowne.
Ostatni generalny remont budynków wchodzących w skład zespołu przeprowadzono na pocz. XXI w.

Opis

Klasztor został wzniesiony na planie litery „L”, z płytkim ryzalitem od pn.-zach., dwukondygnacyjny, z mieszkalnym poddaszem. Układ wnętrza dwutraktowy z korytarzem. W jednym ze skrzydeł znajduje się cerkiew domowa. Klasztor murowany z cegły i otynkowany, nakryty dachami czterospadowymi pod blachą; nad parterem sklepienia krzyżowe. Elewacje wieloosiowe, bez podziałów i detalu architektonicznego za wyjątkiem opasek przy części okien i arkadowych blend na elewacji zach.

Zabytek dostępny z zewnątrz. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

opr. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 20-06-2018 r.

Bibliografia

  • Cynalewska-Kuczma P., Architektura cerkiewna Królestwa Polskiego narzędziem integracji z Imperium Rosyjskim, Poznań 2004, s. 17, 61, 70, 137.
  • Jadczak S., Monaster w Jabłecznej. Sanktuarium polskiego prawosławia, Lublin1992.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 2: Powiat Biała Podlaska, Warszawa 2006, s. 70-75.
  • Kuprianowicz G, Leśniewski K., Monaster św. Onufrego w Jabłecznej, Jabłeczna 1995.
  • Maraśkiewicz J. opr., Zabytkowe cmentarze i mogiły w Polsce. Województwo bialskopodlaskie, Warszawa 1995, s. 37.
  • Maraśkiewicz J., Semeniuk A., Drewniane budownictwo sakralne. Powiat Biała Podlaska, Lublin 2001, s.
  • Krasny P., Architektura cerkiewna na ziemiach ruskich Rzeczypospolitej 1596-1914, Kraków 2003, s. 355, 368.
  • Kruk M. P., Ikona Matki Boskiej Hodegetrii w otoczeniu proroków, Joachima i Anny w cerkwi monasteru Św. Onufrego w Jabłecznej, [w:] Do piękna nadprzyrodzonego, red. Mart K., t. 1, Chełm 2003, s. 226-237.
  • Paszkiewicz P., W służbie Imperium Rosyjskiego, 1721-1917: funkcje i treści ideowe rosyjskiej architektury sakralnej na zachodnich rubieżach cesarstwa i poza jego granicami, Warszawa 1999, passim.
  • Wysocki J., Ukraińcy na Lubelszczyźnie w latach 1944-1989, Lublin 2011passim.
  • Zabytki architektury i budownictwa, t. 2 Województwo bialskopodlaskie, Warszawa 1984.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: klasztor
  • Chronologia: 1838 - 1840
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Jabłeczna 69
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. bialski, gmina Sławatycze
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy