Historia

Kamienica została zbudowana przed 1506 roku przez złotnika Teofila. Przez cały XVI i XVII wiek była rozbudowywana przez kolejnych właścicieli: Sobolów, aptekarza królewskiego Klemensa z Radziwia (miała wtedy już trzykondygnacje) i jego syna, lekarza i burmistrza Jana, poczmistrza królewskiego Karola Montelupiego właściciela kamienicy nr 42 (nadał budynkowi nr 40 układ trzytraktowy oraz dobudową pod nr 40 i 42 drugą kondygnację piwnic) i bankiera Piotra Riaucourta. Zasadniczej przebudowy dokonał w 1790 roku słynny lekarz króla Stanisława Augusta, społecznik, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauki i współzałożyciel szkoły chirurgicznej przy szpitalu św. Łazarza - Walenty Gagatkiewicz (sklepienia parteru, połączenie gankiem z kuchnią na podwórzu). Następnie należała do drukarza Rakoczego, od 1865 roku do rodziny Weinertów, a później do kupców Białowąsów i ich spadkobierców. W 1928 roku polichromie na fasadzie wykonał Tadeusz Gronowski.

Zniszczenia II wojny światowej przetrwała fasada (w 1946 roku zawaliła się do drugiego piętra), mury i sklepienia parteru w pierwszym i drugim trakcie. Kamienicę odbudowano w latach 1952-53 na potrzeby Muzeum Historycznego m.st. Warszawy według projektu Stanisława Żaryna. Odtworzono fasadę i układ wnętrz z klatka schodowa w środkowym trakcie. W trakcie odbudowy odkryto w sieni gotycka wnękę. Odnaleziono również ślady gniazd późnogotyckiego stropu co zadecydowało o jego rekonstrukcji. W wyniku realizacji projektu otwartego dziedzińca – Lapidarium nie odbudowano oficyn kamienicy.

2 września 1980 roku Stare Miasto w Warszawie zostało umieszczone na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

W 2014 roku rozpoczęto projekt Modernizacja, konserwacja oraz digitalizacja zabytkowej siedziby głównej Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta w Warszawie, realizowany w ramach programu Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, przy wsparciu udzielonym z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Lichtensteinu i Norwegii oraz środków krajowych. W ramach projektu wykonano prace budowlane i konserwatorskie w jedenastu kamienicach siedziby Muzeum Warszawy z zewnątrz i wewnątrz. Punktem odniesienia przy konserwacji elewacji była odbudowa kamienic z lat 50. XX wieku. Projekt kolorystyki został oparty o badania przeprowadzone przez głównego wykonawcę prac i uzgodniony ze stołecznym konserwatorem zabytków.

Opis

Kamienica Gagatkiewicza jest budynkiem murowanym czterokondygnacyjnym, trzytraktowym. Ściany wykonane są z cegły ceramicznej pełnej. Od strony rynku elewacja jest trzyosiowa. W przyziemiu z lewej kamienny portal z boniowanymi węgarami (boczna belka) z pierwszej połowy XVII wieku obok niego wejście do piwnicy w piaskowcowej oprawie. Okna na wszystkich kondygnacjach nie posiadają obramień. Elewację zdobią dekoracje autorstwa Jana Zamoyskiego przedstawiające emblematy medycyny, putta, motywy kwiatowe i zwierzęce.

W sieni zachowały się pozostałości portalu z ociosanych bloków kamiennych oraz wnęka późnogotycka z XVI wieku zamknięta łukiem pod nią zaś dwa rzędy ślepych arkad wspartych na wspornikach. W ścianę naprzeciw wmontowano fragment muru gotyckiego z resztkami fresku przedstawiającego Madonnę z Dzieciątkiem przeniesionego z kamienicy przy Rynku nr 17. W sieni i izbie obok odtworzono strop belkowy.

Obiekt dostępny w godzinach pracy muzeum - https://muzeumwarszawy.pl/wizyta/.

Oprac. Ewa Perlińska-Kobierzyńska, Muzeum Warszawy, 2025 r.