Historia

Pierwsza wzmianka o kamienicy pochodzi z 1449 roku. W kolejnych latach budynek zmieniał często właścicieli, byli to m.in.: Skoczybłotowie, Szeligowie, Baryczkowie, Fierlagowie, Himaldowie. Od 1613 roku kamienica należała do snycerza królewskiego Jana Kluga, który zawarł umowę na przebudowę kamienicy z budowniczym królewskim Gerardem Kleinpoldtem. Przebudowę ukończył już kolejny właściciel eksporter win, serwitor królewski Jakub Gianotti (kamienicę otrzymał jako kaduk). Po przebudowie była to kamienica czterokondygnacyjna zwieńczona attyką i ozdobiona sgraffitem (technika dekorowania polegająca na wydrapywaniu wzorów na różnych powierzchniach) oraz połączona gankiem z oficyną. Około 1670 roku wykonano kolejną przebudowę na zlecenie rajcy i burmistrza Juliusza Gintera. Z tego czasu prawdopodobnie pochodzi nadbudowa czwartego piętra oraz budowa latarni. W XVIII wieku budynek należał do rodziny Jędrzejewiczów, później jubilerów Martina i Leobisza. Od 1922 roku był własnością Towarzystwa Dziennikarzy i Literatów Polskich. W 1938 roku kamienicę odkupiła Gmina m.st. Warszawy z przeznaczeniem na Muzeum Dawnej Warszawy.

W 1938 roku rozpoczęto adaptację i konserwację wnętrz według projektu architektonicznego Jana Zachwatowicza przerwaną przez działania wojenne. Dzięki nowatorskiej technice zaprojektowanej przez konstruktora Stanisława Hempla wzmocniono konstrukcję stropów – w stropie umieszczono płytę żelbetową, którą podtrzymywały stalowe wsporniki zamontowane w ścianach nośnych. Dzięki zastosowaniu tej konstrukcji straty w kamienicy w trakcie działań wojennych były znacznie mniejsze (uszkodzeniu uległo jedynie pokrycie dachu i latarnia). Kamienicę odbudowano w latach 1948-49 na potrzeby Muzeum Historycznego m.st. Warszawy według projektu Stanisława Żaryna. Była to pierwsza po wojnie oddana do użytku kamienica. W trakcie odbudowy zrezygnowano z rekonstrukcji sgraffita na elewacji powyżej okien trzeciego piętra, w latarni zmieniono wysokość okien oraz kształt balustrady balkonu.

2 września 1980 roku Stare Miasto w Warszawie zostało umieszczone na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

W 2014 roku rozpoczęto projekt Modernizacja, konserwacja oraz digitalizacja zabytkowej siedziby głównej Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta w Warszawie, realizowany w ramach programu Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, przy wsparciu udzielonym z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Lichtensteinu i Norwegii oraz środków krajowych. W ramach projektu wykonano prace budowlane i konserwatorskie w jedenastu kamienicach siedziby Muzeum Warszawy z zewnątrz i wewnątrz. Punktem odniesienia przy konserwacji elewacji była odbudowa kamienic z lat 50. XX wieku. Projekt kolorystyki został oparty o badania przeprowadzone przez głównego wykonawcę prac i uzgodniony ze stołecznym konserwatorem zabytków. Parter elewacji obecnie pomalowany jest na czarno, w II połowie XX wieku pomalowany był na kolor ugrowy (odcienie od żółtej do złocistobrunatnej) identyczny z wierzchnią warstwą sgraffita. Podobnie zmiany nastąpiły w kolorystyce elewacji powyżej okien trzeciego piętra i latarni, które przed remontem były w kolorze pomarańczowym, obecnie w ujednoliconym ugrowym.

Opis

Kamienica Pod Murzynkiem jest budynkiem murowanym pięciokondygnacyjnym, trzytraktowym. Ściany wykonane są z cegły ceramicznej pełnej. Od strony rynku elewacja jest trzyosiowa. Kamienica ma manierystyczną fasadę, od pierwszego do trzeciego piętra pokrytą dekoracją sgraffitową o geometrycznych wzorach. W przyziemiu po lewej znajduje się piaskowcowy portal – dzieło twórców z kręgu Santi Gucciego. Węgary (pionowy element konstrukcyjny w formie słupa drewnianego lub kamiennego) portalu są boniowane. Półkolista archiwolta portalu dekorowana jest rozetami, w przyłuczach znajdują się uskrzydlone głowy aniołów, całość zaś ujęta jest jońskimi pilastrami dekorowanymi na trzonach rozetami i od zewnątrz domknięta esownicami spiętymi centralnie palmetami. Portal zwieńczony jest belkowaniem na którym znajduje się kartusz z gmerkiem Gianottich i literami IG (Jakub Gianotti) flankowany przez esownice z chrząstkami i liśćmi akantu, po bokach szyszki na postumentach, nad gmerkiem obelisk. Po prawej od portalu znajduje się prostokątne okno w kamiennej opasce wraz z mniejszym ponad nim. Ponad oknami po lewej głowa czarnoskórego w okrągłej niszy (jest to wykonana po wojnie rekonstrukcja, oryginał znajduje się na dziedzińcu kamienicy nr 36, obecnie jest to Gabinet Detali Architektonicznych – część ekspozycji stałej Muzeum Warszawy). Po prawej stronie od rzeźby na elewacji umiejscowiony jest kartusz z literami IG i znakiem przekreślonego Z w oprawie powtarzającej dekoracje ze zwieńczenia portalu. Obramienia okien trzech pięter kamienicy, podobnie jak pozostałe detale wykonane są w manierystycznym stylu. Kamienne obramienia okien są profilowane z uszkami na wysokości parapetów zakończone ślimacznicami, pasy nadokienne dekorowane są po zewnętrznej wazonami, w punkcie centralnym zaś uskrzydlone głowy aniołów flankowane rozetami, całość zwieńczona jest belkowaniem. Obramienia okien ostatniej kondygnacji są proste, profilowane z gzymsami podokiennymi. Na dachu znajduje się odbudowana latarnia z nową balustradą biegnącą wzdłuż elewacji. Portal wejściowy prowadzi do długiej sieni ze sklepieniem kolebkowo-krzyżowym dekorowanym listwami. W sieni zachowały się dwa portale kamienne z drugiej połowy XVII wieku z uszakami z łezkami, zwieńczone esownicami spiętymi palmetą (dekoracyjny motyw w kształcie stylizowanego liścia palmy) po bokach z półrozetami. Wzdłuż boku wschodniego podwórza dwupiętrowy ganek łączy kamienicę z oficyną, w przyziemiu są to trzy arkady wsparte na dwóch kamiennych kolumnach. Otwarte arkady łączą podwórza kamienicy nr 36 i 34 tworząc wspólną przestrzeń zaplecza muzeum. W lewym narożniku podwórza zachowała się wędzarnia.

Obiekt dostępny w godzinach pracy muzeum: https://muzeumwarszawy.pl/historia-muzeum/.

Oprac. Ewa Perlińska-Kobierzyńska, Muzeum Warszawy, 2025 r.