Historia

Zbudowana przed 1440 roku dla Jana Bujno. Następni właściciele to: Małodobrzy, Landekerowie a od 1504 do 1622 roku Filipowiczowie. Dokonywane przez nich przebudowy doprowadziły do powstania trzykondygnacyjnej, dwu traktowej, podpiwniczonej późnogotyckiej kamienicy. W latach 1655-73 należała do poczmistrza Karola Montelupiego, który przed 1659 rokiem przebudował ją i nadał obecny kształt (mieścił się tu zarząd poczty). Od 1682 roku własność rodziny Makinich, później Lingau, Piotrowskich i Stalskich. W 1928 roku w trakcie prac remontowych pozostawiono nieotynkowany fragment murów gotyckich oraz wnękę koło portalu od strony Nowomiejskiej, polichromie elewacji wykonał Wacław Borowski.

Po zniszczeniach 1944 roku zachowały się elewacje od strony rynku i ul. Nowomiejskiej, sklepienia do wysokości parteru. Kamienicę odbudowano w latach 1950-53 na potrzeby Muzeum Historycznego m.st. Warszawy według projektu Stanisława Żaryna przy współpracy Jerzego Majdeckiego. Zachowano wygląd zewnętrzny, natomiast we wnętrzu usunięto klatkę schodową i zrobiono szacht na windę. Parter kamienicy to główny hol wejściowy do Muzeum Warszawy, w głębi zaś znajduje się sala kinowa.

2 września 1980 roku Stare Miasto w Warszawie zostało umieszczone na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego.

W 2014 roku rozpoczęto projekt Modernizacja, konserwacja oraz digitalizacja zabytkowej siedziby głównej Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta w Warszawie, realizowany w ramach programu Konserwacja i rewitalizacja dziedzictwa kulturowego, przy wsparciu udzielonym z funduszy norweskich i funduszy EOG, pochodzących z Islandii, Lichtensteinu i Norwegii oraz środków krajowych. W ramach projektu wykonano prace budowlane i konserwatorskie w jedenastu kamienicach siedziby Muzeum Warszawy z zewnątrz i wewnątrz. Punktem odniesienia przy konserwacji elewacji była odbudowa kamienic z lat 50. XX wieku. Projekt kolorystyki został oparty o badania przeprowadzone przez głównego wykonawcę prac i uzgodniony ze stołecznym konserwatorem zabytków.

Opis

Kamienica Montelupich jest budynkiem murowanym czterokondygnacyjnym, trzytraktowym. Ściany wykonane są z cegły ceramicznej pełnej. Od strony rynku elewacja jest trzyosiowa, od strony ulicy Nowomiejskiej pięcioosiowa. Kamienica ma późnorenesansową fasadę zwieńczoną asymetrycznym szczytem. Elewacja frotowa w parterze posiada trzy skarpy, natomiast na poziomie pięter jest boniowana. W przyziemiu po prawej kamienny portal (przed 1659) zamknięty półkoliście, zwieńczony cokolikiem kulą na tle niszy z muszlą. Z tego samego czasu co portal pochodzi krata w nadświetlu i drzwi. Okna na piętrach posiadają wczesnobarokowe obramienia z uszakami (poszerzenie obramienia). Zrekonstruowany powojnie szczyt dzielą na pola trzy pilastry, na dwoma po lewej naczółek trójkątny przerywany w jego środku na cokole szyszka. Od strony ulicy Nowomiejskiej szczyt zakończony jest spływem ze ślimacznica, na której znajduje się obelisk. Elewacja od strony ulicy Nowomiejskiej podzielona jest na dwie części bliżej rynku mamy jeden pion okien (jedynie na parterze dodatkowe okno od strony Rynku w kamiennej opasce bez uszaków) z opaskami analogicznymi do tych od strony Rynku. W drugiej części mamy trzy piętra z na każdym cztery okna. W części lewej znajduje się kamienny portal boniowany, półkoliście zamknięty, ponad nim zaś gotycka blenda z XVI wieku w obramieniu z fazowanej cegły. Od strony kamienicy Nowomiejska 4 zachowano odsłonięty fragment gotyckiego muru zapewne również z XVI wieku. Od pierwszego piętra do zwieńczenia elewacja pokryta jest sgraffitem wykonanym w 1953 roku przez Zofię i Romana Artmowskich. Całość wieńczy dach pulpitowy z trzema wystawkami od podwórza.

Obiekt dostępny w godzinach pracy muzeum - https://muzeumwarszawy.pl/wizyta/.

Oprac. Ewa Perlińska-Kobierzyńska, Muzeum Warszawy, 2025 r.