Historia obiektu

Brama wzniesiona została w 1755 r. przed uroczystościami koronacji jarosławskiej Piety, „na wieczną pamiątkę Aktu tego, piękną i poważną strukturą, z pobocznemi także fortami i gankami muzecznemi dla przestrzennego wyjścia nieogarnionego gminu ludzi…”. Była to szósta spośród bram ufundowanych na drodze z jarosławskiej fary na rynku, skąd przeniesiono cudowną Pietę, do kościoła jezuitów „w polu”. Ozdobiona była wówczas licznymi herbami dobrodziejów, którzy przyczynili się do koronacji, m.in. papieża Benedykta XIV, kardynała Henryka Stuarta, księżnej Anny Ostrogskiej i księżnej Anny Alojzy Chodkiewiczowej oraz kapituły watykańskiej i przemyskiej. Dekoracjom sztukatorskim w zwieńczeniu bramy z wizerunkiem Matki Bożej Ukoronowanej oraz Serca z siedmioma mieczami boleści towarzyszyły pamiątkowe napisy.

Zapewne w trakcie prac remontowych prowadzonych przez klasztor Dominikanów w końcu XIX w. część dekoracji została usunięta, a ganki muzyczne oraz zwieńczenie bramy ozdobiono nowymi rzeźbami – popiersiami i figurami świętych dominikańskich prawdopodobnie z warsztatu kamieniarsko-rzeźbiarskiego Józefa Kuleszy z Krakowa. Podczas prac remontowych w latach 1991-1994 zbito część tynków, wykonano izolację pionową, cokół obłożono lastrykiem. W 2017 r. wykonano remont konserwatorski bramy poprzedzony badaniami nawarstwień ściennych. Odkryto wówczas oryginalne fragmenty dekoracji malarskich w podniebiu wejścia głównego, które poddano pełnej konserwacji. Bramie przywrócono oryginalną, barokową kolorystykę.

Opis obiektu

Brama usytuowana we wschodnim obwodzie murów obronnych, na zamknięciu osi widokowej z ul. Dominikańskiej. Wzniesiona została z cegły, jako trójosiowa, na kształt łuku triumfalnego, otynkowana i ozdobiona dekoracjami sztukatorskimi i malarskimi. Nad wejściami bocznymi urządzono balkony, dawniej zwane „gankami muzycznemi”.

Elewacja frontowa rozczłonkowana jest czterema boniowanymi pilastrami flankującymi środkową bramę przejazdową oraz boczne otwory wejściowe. Główny wjazd zamknięty półkoliście, z opaską, zwornikiem i kwiatonem pośrodku, zamykają dwuskrzydłowe wrota klepkowe, a jednocześnie otwierają widok na okazałą, dwuwieżową, wschodnią fasadę kościoła. Zwieńczenie bramy stanowi trójkątny szczyt z wyobrażeniem cudownej Piety (miedziany odlew) w owalnej ramie ujętej dołem trzema główkami anielskimi. Szczyt flankowany jest wolutami i całopostaciowymi figurami świętych na cokołach. Boczne wejścia w profilowanych opaskach z kluczem zamykane są drzwiami jednoskrzydłowymi, klepkowymi. Na osiach pilastrów bocznych ustawione są również rzeźby świętych w całej postaci. Szczyt elewacji tylnej, od strony kościoła, ozdobiono płaskorzeźbionym wyobrażeniem Serca Matki Bożej z siedmioma mieczami boleści w owalnej ramie. Po jego bokach, a także w zwieńczeniach osi bocznych bramy umieszczono rzeźbione popiersia świętych. W podniebiu środkowej arkady dekoracja malarska z motywem monogramu maryjnego z koroną w ujęciu główek anielskich oraz detali ornamentalnych. Barokowy wystrój dopełnia intensywna kolorystyka elewacji w tonacji złotego ugru.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek dostępny. https://jaroslaw.dominikanie.pl/sanktuarium/

Autor noty: opr. dr Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 25-06-2024 r.