Historia obiektu

Przy pierwszym murowanym gotyckim kościele wzniesionym w miejscu objawienia figury Matki Bożej był dom z ogrodem należący do kapelana świątyni. W 1629 r. księżna Anna Ostrogska ofiarowała zakonowi jezuitów kościół Najświętszej Maryi Panny oraz 7000 florenów na budowę kolegium. Pierwsza drewniana rezydencja jezuitów zapewne nie była okazałą budowlą, gdyż jezuici skarżyli się na niewygodę. Z pomocą przyszła Anna Alojza – córka księżnej Ostrogskiej, która wraz z przekazaniem kilku wsi ofiarowała także wójtostwo na poczet murowanego domu klasztornego. W latach 1936-39 r. jezuici zbudowali klasztor. W 1662 r. podniesiono rezydencję do rangi kolegium, a siedem lat później utworzono przy nim bursę muzyczną. W 1674 r. jezuici rozpoczęli starania o rozbudowę kolegium i wzniesienie nowych obwarowań. Rok później wybudowali drewniany ganek łączący klasztor z kościołem. W latach 1677-1680 rozbudowali budynek klasztorny. Wraz z budową nowego kościoła w 1696 r. przystąpili do kolejnej rozbudowy klasztoru. Wówczas został on połączony z kościołem. Prace budowlane zostały zakończone w roku konsekracji świątyni, tj. w 1713 r. Po trzech latach przerwy nastąpił ostatni etap rozbudowy, trwający od 1716 r. do 1726 r. Po kasacie zakonu jezuickiego w 1773 r. klasztor przez cztery lata nie był użytkowany. Dopiero w 1777 r. zamieszkali w nim dominikanie przybyli z klasztoru w Bochni. W 1812 r. zajęły go wojska austriackie. W XIX w. i na pocz. XX w. był remontowany i przebudowywany. Krótko po likwidacji zniszczeń 1. wojny światowej klasztor zajęli Niemcy (już z końcem września 1939 r. zakonnicy zostali aresztowani). W latach 50. XX w. klasztor był gruntownie remontowany i w części przeznaczony czasowo na szkołę specjalną. Kolejne bieżące remonty wiązały się z niewielkimi przekształceniami we wnętrzach. W 1981 r. odsłonięto i poddano konserwacji malowidła w skrzydle południowym, a w 2017 r. odkryto polichromowany strop belkowy. Dwa lata później przeprowadzono jego pełną konserwację.

Opis obiektu

Budynek klasztorny usytuowany jest na południe od kościoła, na wysokim wzniesieniu wzmocnionym ceglanym murem oporowym, poniżej drogi biegnącej ku budynkom gospodarczym wzdłuż południowej elewacji gmachu.

Klasztor murowany jest z cegły, tynkowany, założony na rzucie zbliżonym do litery L i złożony z dwóch skrzydeł, wschodniego dwukondygnacyjnego i południowego, trójkondygnacyjnego, zryzalitowanego w osiach bocznych (ryzality czterpiętrowe). Wąskim łącznikiem skomunikowany jest z kościołem. Bryła budynku jest dość zróżnicowana z uwagi na wysokości, trzon główny stanowi monumentalne skrzydło południowe, z dachem  dwuspadowym krytym blachą. Elewacje rozczłonkowane są gzymsami międzykondygnacyjnymi, pilastrami gładkimi i boniowanymi. Wokół okien występują opaski z wysuniętym gzymsem w nadprożu. Zasadniczo układ wnętrz w obydwu skrzydłach jest dwutraktowy, łącznik jedynie jednotraktowy. W korytarzach występują sklepienia kolebkowe z lunetami, w większych pomieszczeniach krzyżowe, w celach stropy płaskie. W skrzydle południowym dawny refektarz (obecnie zw. Białą Kaplicą) przykrywa polichromowany strop belkowy podbudowany malowidłami o motywach festonów kwiatowo-owocowych na ścianach. We wnętrzu skrzydła południowego uwagę zwracają malowidła Adama Swacha z 1731 r. z scenami z dziejów cudownej figury i kościoła oraz portretami benefektorów założenia: Zofii z Odrowążów Tarnowskiej, księżnej Anny Ostrogskiej, księżnej Anny Aloyzy Chodkiewiczowej, bpa Aleksandra Fredry, Jakuba Sobieskiego a także monarchów Jana Kazimierza i Jakuba III Sobieskiego.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Dostęp do zabytku ograniczony. Możliwość zwiedzania korytarza z malowidłami po wcześniejszym kontakcie telefonicznym. https://jaroslaw.dominikanie.pl/sanktuarium/ (dostęp: 10.07.2024)

Autor noty: opr. dr Jadwiga Stęchły, 01-07-2024 r.