Historia obiektu

Kościół Jezuitów pw. Najświętszej Marii Panny „w polu” za miastem z uwagi na swoje położenie był szczególnie narażony na ataki najeźdźców, dlatego system obronny odgrywał duże znaczenie. Wiadomo, że w 1644 r. kościół i klasztor był już otoczony murem. Z 1674 r. pochodzi wzmianka potwierdzająca, że Jezuici rozpoczęli starania o rozbudowę obwarowań, a z 1686 r., że rozpoczęli budowę fortyfikacji po stronie południowo-wschodniej. Niewątpliwie do tych najstarszych, a zachowanych reliktów XVII. wiecznego systemu obronnego należy mur po południowej stronie klasztoru, pomiędzy drogą biegnącą wzdłuż elewacji budynku a ogrodem. Obecnie pełni on rolę muru oporowego. W jego sąsiedztwie znajduje się basteja, odbudowana z końcem XX w.

Od 1696 r. do 1713 r. trwały prace przy budowie nowego kościoła, a następnie dwuwieżowej fasady wschodniej, ukończonej dopiero w 1768 r. W międzyczasie rozbudowano znacznie gmach kolegium. W 1727 r. prowadzono budowę muru oporowego od północy, przy fosie od strony traktu krakowskiego. W latach 1752-1755 wzniesiono istniejący mur w systemie kleszczowym zamykający założenie od północy i zachodu. W 1755 r. wzniesiono również na okoliczność koronacji figury Matki Bożej bramę wjazdową na kształt łuku triumfalnego. Została ona usytuowana w linii murów obronnych od wschodu. Mury zostały częściowo przekształcone w trakcie remontów o czym świadczą m. in. furta i brama gospodarcza we froncie zachodnim (obydwie wtórne), ślady po gankach strzelniczych od wnętrza murów, czy zamurowany otwór we froncie północnym (prawdopodobnie przejście do kładki, która przebiegała nad fosą).

W poł. XIX w. system fortyfikacyjny połączono z murem ogrodzeniowym od południa, otaczającym klasztorne ogrody. Należy jednak zauważyć, że temat fortyfikacji jarosławskiego założenia nie został dotychczas w pełni rozpoznany. Generalny remont murów został wykonany w latach 80. XX w., natomiast bramy wjazdowej i odcinka muru łączącego ją z bramą gospodarczą w ostatniej dekadzie.

Opis obiektu

Mury obronne otaczają założenie jezuickie od strony północnej i zachodniej, łącząc się z zabudową gospodarczą od południowego zachodu oraz z bramą wjazdową i gospodarczą od wschodu.

Murowane są z cegły, na zaprawie wapiennej, o wątku nieregularnym i zwieńczone koroną krytą dachówką ceramiczną. Od strony dziedzińca, prawie na całym obwodzie, są rozczłonkowane arkadowaniem i tynkowane. Północny i zachodni front w systemie kleszczowym wsparty jest przyporami, a od strony drogi wiodącej  ku miastu poprzedzony fosą. We froncie zachodnim znajduje się przejście z dziedzińca kościelnego ku kaplicy zw. Studzienką oraz brama prowadząca na zaplecze klasztoru. W obwodzie od wschodu pomiędzy główną bramą wjazdową oraz bramą gospodarczą mur jest wzmocniony przyporami i z obydwu stron otynkowany.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Dostęp do zabytku bez ograniczeń.

https://jaroslaw.dominikanie.pl/sanktuarium/ (dostęp: 10.07.2024)

Autor noty: opr. dr Jadwiga Stęchły, 25-06-2024 r.