Historia

Prawdopodobnie pierwszy dwór w Kleczy Górnej powstał na początku XVII stulecia i był siedzibą rodziny Rottemundów. Znajdziemy go m.in. na mapie katastralnej z 1845 roku. Była to dość duża budowla o konstrukcji drewnianej. Przed obiektem znajdował się podjazd, na prawo od niego ustawione w czworobok stajnie i wozownia, a za nim park. Na terenie parku znajdował się kopiec widokowy, kaplica oraz wodotrysk. W latach 1833 – 1834 gościem dworu był powstaniec listopadowy, poeta i geograf – Wincenty Pol. Ukrywał się tam, poszukiwany przez austriacką policję za działalność spiskową i udział w organizacjach wyzwoleńczych. W 1883 nowy właściciel Kleczy Górnej, Przecław Sławiński wybudował w miejscu istniejącego obiektu, nowy murowany budynek.

Budynek dworu umieszczony jest w południowej części Kleczy Górnej, na północnym stoku Jaroszowickiej Góry. Jest to obiekt murowany w stylu eklektycznym, tynkowany i podpiwniczony. Wraz z budową dworu wzniesiono pozostałe zabudowania i zagospodarowano otaczający park. W 1912 roku spadkobierczynią Przecława została jedna z jego córek – Wiktoria Ogniewska-Konopkowa, która zdecydowała się sprzedać majątek Stefanowi Czaplickiemu – przemysłowcowi z Katowic. Następnie posiadłość odziedziczyli jego krewni. W czasie II wojny światowej dwór z otoczeniem został przejęty przez Niemców. Natomiast po wojnie został on przekazany Władysławowi Ulmanowi – zięciowi Czaplińskiego. Po śmierci Ulmana w 1958 roku majątek był własnością dwóch Spółdzielni Rolniczych, najpierw z Inwałdu, a potem z Rokowa. Od 1963 roku dworem zarządzała WSS „Społem” z Krakowa, która urządziła w nim ośrodek szkoleniowy, kolonijny i wczasowy.

Obecne granice zespołu wyznaczone w latach 1934, 1955 oraz w 1956 obejmują dwór wraz z otaczającym go parkiem, część podwórza gospodarczego z budynkiem stajni po stronie zachodniej oraz na południu –  sad. Sad położony jest najwyżej – ku północy zaznacza się lekki spadek terenu. Od północy znaczną część dawnego parku odcina granica przeprowadzona wzdłuż drogi do Barwałdu, od północnego-zachodu wzdłuż drogi dojazdowej do dworu, dalej częściowo przez teren parku (wzdłuż nieistniejącej drogi wyznaczonej w 1883 roku). Następnie biegnie w kierunku zachodnim, obejmuje część podwórza gospodarczego i skręca ku wschodowi na teren parku, zakłócając tym samym jego pierwotny układ kompozycyjny. W części południowej granica wyznaczona liniami prostymi odpowiadającymi podziałowi parcel gruntowych otacza z trzech stron sad i na niewielkim odcinku skrajną część parku. W ten sposób poza obrębem zespołu po stronie zachodniej znajduje się pas terenu z dawnym dworskim budynkiem mieszkalnym, droga gospodarcza ze stojącym przy nim kiedyś budynkiem leżakowni win, a także stodoła –  stanowiące dawniej istotne elementy zespołu. Od 1991 roku dwór wraz z parkiem stanowi własność prywatną i nie jest udostępniony do zwiedzania.

Opis

Klecza Górna w pobliżu Wadowic na północy graniczy z Wysoką, na wschodzie z Barwałdem Dolnym, w części południowej z Łękawicą, od zachodu natomiast na całej długości z Kleczą Dolną. W południowej części wsi przepływa rzeka Kleczanka (Potok Barwałdzki), prawy dopływ Skawy, przecina ją droga Kalwaria-Wadowice oraz biegnąca równolegle po stronie południowej trakcja kolejowa. Założenie dworskie o wydłużonym w kierunku południkowym, nieregularnym planie usytuowane jest bezpośrednio przy wschodniej granicy z Barwałdem, na południe od szosy wyznaczającej do 1888 roku jego zasięg na północ. Główna droga dojazdowa wiedzie od szosy na południe, przecina linię kolejową, mostek na Klęczance, dochodzi do rozwidlenia, skąd jej odnoga skręca ku zachodowi i otaczając założenie z pewnej odległości od obecnych granic, łączy się z drogą wiejską, biegnącą przez wieś od północnego-zachodu w kierunku Kalwarii. Na dalszym odcinku droga dojazdowa przechodzi w modrzewiowo-brzozową aleję i wzdłuż ogrodzenia dochodzi do bramy dworskiej. Za bramą droga zatacza szeroki luk i doprowadza do podjazdu przed fasadą. W przedłużeniu linii podjazdu po stronie zachodniej znajduje się brama wyjazdowa na drogę gospodarczą, której widoczny ślad wskazuje na przebieg wzdłuż muru otaczającego podwórze gospodarcze z bezpośrednim wjazdem i dalej wprost ku omówionej drodze wiejskiej, przechodzącej na zachód od założenia dworskiego.

Obecne granice zespołu wyznaczone w latach 1934, 1955 oraz w 1956 obejmują dwór wraz z otaczającym go parkiem, część podwórza gospodarczego z budynkiem stajni po stronie zachodniej oraz sad na południu. Sad położony jest najwyżej; ku północy zaznacza się lekki spadek terenu. Od północy znaczną część dawnego parku odcina granica przeprowadzona wzdłuż drogi do Barwałdu, od północnego zachodu wzdłuż drogi dojazdowej do dworu, dalej częściowo przez teren parku (wzdłuż nieistniejącej drogi wyznaczonej w 1883 roku). Następnie biegnie w kierunku zachodnim obejmuje część podwórza gospodarczego i skręca ku wschodowi na teren parku, zakłócając tym samym jego pierwotny układ kompozycyjny. W części południowej granica wyznaczona liniami prostymi, odpowiadającymi podziałowi parcel gruntowych, otacza z trzech stron sad i na niewielkim odcinku skrajną część parku. W ten sposób, poza obrębem zespołu po stronie zachodniej, znajduje się pas terenu z dawnym dworskim budynkiem mieszkalnym, droga gospodarcza ze stojącym przy nim kiedyś budynkiem leżakowni win, a także stodoła –  stanowiące dawniej istotne elementy zespołu.

Główny wjazd na teren parku od północy zamknięty jest okazałą, eklektyczną bramą wzniesioną przez obecnych właścicieli w 1993 roku. W części południowej zespołu, na niewielkim wzniesieniu znajdują się pozostałości dawnego sadu dworskiego. Wszystkie zabudowania zespołu położone są na terenie parku krajobrazowego o dyspozycji przestrzennej z lat 80. XX wieku, opartej na pozostałościach dawnego parku romantycznego, ze swobodnie kształtowanymi wnętrzami parkowymi, ujętymi siecią krętych ścieżek z wykorzystaniem naturalnych warunków topograficznych. 

Drzewostan parku jest bardzo urozmaicony pod względem składu gatunkowego. Najwięcej krzewiastych roślin ozdobnych pochodzi z okresu po 1945 roku. Druga, mniej liczna grupa drzew, sadzona była w okresie międzywojennym; najstarsze drzewa mają od 80-200 lat. Pojedyncze lipy są jeszcze starsze, a najstarsza, rosnąca przy dworze liczy ok. 300-400 lat. W parku występują: 24 gatunki drzew liściastych (m.in. jesiony, dęby szypułkowe, lipy drobno listne, jawory, kasztanowce), 12 gatunków drzew iglastych (m.in. cyprysiki groszkowe, modrzewie, świerki, żywotniki, wejmutki), 16 gatunków krzewów (m.in. derenie, leszczyny, głogi, bzy, jałowiec sabiński i cis). Wśród drzew i krzewów znajdują się 23 gatunki szczególnie cenne, uznane za okazy pomnikowe (m.in. lipa drobnolistna o obwodzie pnia 5,90 m, katalpa, graby, dęby, żywotniki).

W centralnej części parku znajduje się niewielkie wnętrze krajobrazowe z budynkiem dworu, jako dominantą i rosnącą lipą samotnikiem. Na skraju wnętrza stoi kapliczka murowana z początku lat 80. XIX wieku, wzniesiona na rzucie ośmiokąta, nakryta wielospadowym daszkiem z blachy, ze ścianami przeprutymi ostrołukowymi otworami okiennymi przeszklonymi witrażami, z których jeden z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Na południe od kapliczki kopiec kamienno-ziemny, prawdopodobnie relikt starszej kompozycji parkowej. Poniżej niego, w południowo-wschodniej części parku, wyschnięty obecnie staw z wyspą. Od północy przedłużenie stawu stanowi wybetonowany basen. Poniżej stawu i basenu, między drzewami wzdłuż wschodniej granicy założenia płynie potok. Powyżej stawu na terenie dawnego sadu ustawiono w 1993 roku murowaną altanę, a obok niej wykopano niewielki wymurowany basen. Koło wschodniej elewacji bocznej dworu znajduje się kamienny, ludowy posąg na kolumnie (prawdopodobnie z XVIII wieku), wyobrażający niezidentyfikowaną świętą. Na bocznej osi dworu w zachodniej części parku znajduje się zespół zabudowań gospodarczych z okresu po 1880 roku. Drzewostan parku wskazuje w wielu przypadkach na wypróchnienie drzew, obumarcie konarów, uszkodzenia biologiczne i zagęszczenia poprzez samosiewy.

Oprac. Roman Marcinek, NID, grudzień 2025