Historia

Pierwsza wzmianka o zespole dworskim w Kleczy Górnej, własności Przecława ze Sławna i Zofii ze Stawickich, pochodzi z końca XVII wieku. To opis zabudowy po pożarze, który wybuchł w kompleksie budynków: „ Inwentarz części Kleczy Górną nazwanej do Przecława ze Sławna Sławińskiego i Zofii Sławińskiej należącej, … naprzód od przyjazdu odrzwia i wrzeciądza ogorzałe... od tych wrót ku placu... dworu kawałek murościanego płociny starego, plan dworu częścią murowanego... innych budynków... gołe po ogniu y gumna zgorzały, w podwórcu stajnia mała z desek,... dalej w zrąb drzewa ułożony w tyle za stajnią, założono tam w zrąb poczęty, pokrokwiony i pokryty sianem, po części nakryty powałą... za piekarnią plac nieogrodzony, goły, wrociska drugie w pole z podwórza pogniłe...i dany płat, na miejscu stodół jest szopka nowa... brogów nowych trzy” .

Wydaje się, że lokalizacja zespołu pokrywa się z obecną, przede wszystkim ze względu na następującą później ciągłość dziedziczenia majątku przez rodzinę Sławińskich, mimo dalej istniejącego rozdrobnienia własności szlacheckiej, którego śladem jest folwark Wiktówka w północnej części wsi, funkcjonujący jeszcze w XIX wieku. W latach 1737-1741 właścicielem części Kleczy Górnej, obok Józefa i Jana Sławińskich, byli Stanisław i Franciszek Zakrzewscy, Franciszek Wilczogórski oraz Barbara Pijarska i Teresa Ossowska. W tym okresie nastąpiło też oddzielenie części gruntów, które nazywane Kleczą Średnią, stanowiły własność Jana Hebdy z Tropia. Klecza Dolna w okresie XVII i XVIII wieku znajduje się w posiadaniu Rottermundów. W 1781 roku Klecza Górna była własnością Jana Nepomucena i Barbary Sławińskich. Jan Nepomucen Sławiński wymieniany był jako właściciel Kleczy Górnej w spisach legitymowanej szlachty oraz w wykazie właścicieli ziemskich Królestwa Galicji i Lodomerii. W 1818 roku kolejnym odnotowanym dziedzicznym właścicielem był Feliks Sławiński. Około 1840 roku Feliks Sławiński założył plantację roślin oraz Zakład Nasion Pastewnych na terenie Kleczy Górnej i zakupionego Barwałdu Dolnego. Plan katastralny z 1844 roku przedstawia ówczesny stan zabudowy zespołu dworskiego oraz układu drożnego. Kolejnym właścicielem został syn Feliksa – Henryk Sławiński. Przed 1860 rokiem wzniesiono budynki związane z produkcją i handlem nasionami; bróg i spichlerz są widoczne na winiecie papieru firmowego. Z 1879 roku pochodzi wzmianka o kolejnym właścicielu, synu Henryka, Przecławie Sławińskim. Przecław Sławiński dokonał zasadniczego przekształcenia układu wewnętrznego zespołu.

Budynek nowego dworu został wzniesiony w stylu eklektycznym przez ówczesnego Przecława Sławińskiego. Budowę ukończono w 1883 roku o czym świadczy modelowany w tynku napis na elewacji baszty, złożony z daty, inicjałów właściciela wraz z herbem Leliwa. W księdze parafialnej znajdujemy też zapis z 1 grudnia 1885 roku, którego fragment brzmi: „Stanisław Skolnicki cementarius i majster mularski co dwór w Kleczy Górnej murował”. Równocześnie z dworem wzniesiono zespół zabudowań gospodarczych i założono park. W 1912 roku spadkobierczynią Przecława zostaał jedna z jego córek – Wiktoria Ogniewska-Konopkowa, która w 1934 roku zdecydowała się sprzedać majątek Stefanowi Czaplickiemu – przemysłowcowi z Katowic. Ten, w 1939 roku przekazał dwór w części Marii z Czaplickich- Kwapniewskiej. W czasie II wojny światowej dwór z otoczeniem został przejęty przez Niemców.

Po 1945 roku majątek został rozparcelowany, a dwór z parkiem przeszedł (ok.1950 roku) w ręce Władysława Ulmana, zięcia Stefana Czaplickiego. Posiadał dwór do 1956 roku, kiedy resztówkę podzielono: dwór i zabudowa gospodarcza pozostała własnością Ulmana, a pas terenów południowo-zachodnich ze stodołą – S. Kwapniewskiego. Po śmierci Ulmana w 1958 roku użytkowaną przez niego część parku z dworem przejęła Spółdzielnia Rolnicza z Inwałdu, a po niej Spółdzielnia Rolnicza z Rokowa. W 1963 roku dwór z parkiem kupiło WSS "Społem" z Krakowa, które w latach 1964-66 wyremontowało obiekt i urządziło w nim ośrodek szkoleniowy, kolonijny i wczasowy. W 1974 roku dwór otynkowano, a w parku ustawiono domki kempingowe. W 1991 roku park z dworem kupili od Spółdzielni Spożywców „Zgoda”(d. PSS "Społem”) inwestorzy ze Śląska. W kolejnych latach w budynku przeprowadzono generalny remont, przystosowując go do funkcji mieszkalnej.

Opis

Jest to obiekt murowany w stylu eklektycznym, tynkowany i podpiwniczony. Zaprojektowano go na rzucie prostokąta z ryzalitem środkowym, bocznymi ryzalitami od strony parku, wieżą prostokątną przylegającą od strony zachodniej oraz wieżyczką w narożniku południowo-zachodnim. Układ pomieszczeń jest dwutraktowy. Dwór nakrywa czterospadowy dach z lukarnami po południowej stornie. Z kolei wieże zwieńcza attyka. Dwór otacza park oraz zabudowania gospodarcze. Wraz z budową dworu wzniesiono pozostałe zabudowania i zagospodarowano otaczający park. Zwrócony frontem ku północy budynek dworu stanowi centrum układu dawnego zespołu dworsko-parkowego położonego we wschodniej części wsi, na północnym stoku Jaroszowickiej Góry (541 m n.p.m.), około 500 m na południe od szosy i linii kolejowej Kalwaria Zebrzydowska-Wadowice. W zachodniej części zespołu znajdują się budynki gospodarcze: stajnia, dawna winiarnia, a już za ogrodzeniem zespołu, stodoła dworska. Przy głównej, północnej bramie wjazdowej, zachował się podworski „czworak” połączony z budynkiem gospodarczym. Kilkanaście metrów od elewacji tylnej usytuowana jest murowana kapliczka. Rośnie też potężna, 300-400 letnia lipa.

Dwór jest szerokofrontowy, wzniesiony na rzucie nieregularnego wieloboku. Murowany z cegły pełnej ceramicznej na zaprawie wapiennej, wtórnie, w latach 70. XX wieku tynkowany. Posadowiony jest na fundamentach z kamienia łamanego na zaprawie cementowej. Sklepienia suteren wykonano z cegły pełnej ceramicznej na zaprawie wapiennej. W trakcie frontowym od północy znajdują się sklepienia odcinkowe z lunetami zaostrzonymi i o wykroju pięciokątnym nad otworami okiennymi od północy. W trakcie południowym – sklepienia odcinkowe z lunetami o wykroju pięciokątnym nad oknami.

Obiekt posiada masywną, prostopadłościenną bryłę zmiękczoną przy południowo-wschodnim narożniku ryzalitem i sześcioboczną basztą w narożniku północno-zachodnim. Dodatkowego charakteru nadają mu prostokątne ryzality przy narożniku południowo-wschodnim, w elewacji tylnej i bocznej i fasadzie. Trójspadowy dach pokryto dachówką ceramiczną zakładkową. Więźba dachowa jest drewniana o konstrukcji kleszczowo-płatwiowej. Otwory okienne są prostokątne – w ryzalitach szersze, między ryzalitami węższe i analogiczne do fasady. Elewacja boczna wschodnia jest trójosiowa, z ryzalitem z loggią arkadową, nad którą znajduje się niewielki taras z tralkową balustradą, zamkniętą od południa ścianką działową z dwoma oknami, wyprowadzoną ponad połać dachu. W ścianie szczytowej znajduje się zamknięte półkoliście okno i wejście na taras. Detal architektoniczno-plastyczny elewacji jest identyczny jak w fasadzie. Elewacja boczna zachodnia pięcioosiowa z trójosiowym ryzalitem pośrodku zwieńczonym blankami. W kondygnacji wyższej od północy – blenda okienna.

Pomieszczenia w układzie dwutraktowym, w strefie suteren są rozdzielone korytarzem. Główne wejście od strony północnej poprzedza otwarta loggia nakryta trzyprzęsłowym sklepieniem krzyżowym, prowadząca wprost na parter. Reprezentacyjne schody przy podjeździe od frontu ujęto w murowaną, wygiętą łukowato balustradę w formie murku, z ustawionymi na niej kamiennymi wazonami. Jednobiegowe schody do holu w elewacji tylnej, prowadzą przez taras wsparty na betonowych filarach niwelujący nierówności terenu. Na tarasie dwie żelazne, ozdobnie kute balustrady. Dwuskrzydłowe drzwi zewnętrzne są ozdobione profilowanymi płycinami i nadświetlami. W trakcie północnym znajduje się hol z jednobiegową klatką schodową na poddasze i zejściem do suteren. Wewnętrzna klatka schodowa również ozdobiona jest żelazną balustradą. Za holem, w trakcie południowym, znajduje się duże pomieszczenie dostępne od strony parku. W trakcie południowym od zachodu, w ryzalicie loggii, jest trzecie wejście na parter budynku dostępne pierwotnie po drewnianych schodach. W wyremontowanych pomieszczeniach od strony wschodniej posadzki i ściany wyłożone są w suterenach płytkami ceramicznymi i nowym parkietem. W niektórych pomieszczeniach parteru zachowano oryginalne parkiety taflowe. W suterenach zachowały się płycinowe drzwi jednoskrzydłowe ze żłobionymi opaskami. Na parterze komplet drzwi płycinowych, dwuskrzydłowych, z supraportami. Na poddaszu zmieniono stolarkę na współczesną. Okna w wieży i ryzalicie od zachodu mają formę wydłużonych, zamkniętych półkoliście prostokątów, dwukwaterowe, z wielopolową górną kwaterą. Zachowały się też trzy piece kaflowe: secesyjny z blado-zielonych kafli, eklektyczny z elementami baroku z białych kafli z wyobrażeniem figuralnym na kaflu środkowym i eklektyczny z elementami gotyku i baroku z koroną z białych kafli.

Oprac. Roman Marcinek, NID, grudzień 2025