elektrownia, Leśna Podlaska
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Zespół szkolny został założony na przełomie XIX i XX w. przy barokowym kościele i klasztorze Paulinów, który po kasacie zakonu przejęły mniszki prawosławne. W skład zespołu wchodzą okazałe budynki dydaktyczne, mieszkalne i gospodarcze, które wraz z założeniem klasztornym i ogrodem tworzą wspólną kompozycję o ciekawych walorach architektoniczno-przestrzennych, wyraźnie dominującą w miejscowym krajobrazie.

Historia

Zespół szkolny prowadzony przez mniszki prawosławne powstał przy d. klasztorze Paulinów, po którego kasacie kościół przebudowano na cerkiew (por. Zespół klasztorny Paulinów). W 1884  cerkiew i klasztor przekazano mniszkom prawosławnym. Założycielką monasteru Narodzenia Matki Bożej w Leśnej była ihumenia Katarzyna Jefimowska. Zgromadzenie realizowało model czynnego życia zakonnego – mniszki prowadziły seminarium nauczycielskie, szkołę rolniczą, sierociniec, szpital. Przy prawosławnym sanktuarium i monasterze w Leśnej powstał znaczący ośrodek gospodarczy i oświatowy. Obok rozbudowanego klasztoru wzniesiono kompleks szkolny składający się z kilku okazałych obiektów dydaktycznych i mieszkalnych oraz szeregu budynków gospodarczych: po 1890 wzniesiono szkołę, w 1900 r. tzw. szkołę ćwiczeń, ok. 1901 internat „duży” i internat „mały”, w k. XIX w. zbudowano drewniany dom „ksieni” (ihumenii Katarzyny) i budynek elektrowni, przebudowany w l. 70. XX w (pierwotnie kuźnia, magazyn i elektrownia). Przy klasztorze i zespole szkolnym znajdował się ogród spacerowy i botaniczny, w którym uprawiano zioła na potrzeby miejscowego szpitala i apteki. W 1915 r. mniszki zostały ewakuowane w głąb Rosji. W budynkach zespołu szkolnego umieszczono Państwowe Seminarium Nauczycielskie, a po II wojnie światowej Liceum Pedagogiczne, a następnie Zespół Szkół Rolniczych; internaty nadal pełniły swoją pierwotną funkcję. Obecnie większość budynków (poza szkołą) jest nieużytkowana.

Opis

Elektrownia. Położona na pn. krańcu zespół, w zakolu kanału. Wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta, z niewielkim ryzalitem od pn.-zach. Parterowa, nakryta dachem dwuspadowym pod blachą. Murowana z cegły, nieotynkowana. Elewacje i szczyty zakończone szerokim, uskokowym gzymsem i fryzem kostkowym. Otwory okienne prostokątne o zróżnicowanej wielkości, zamknięte odcinkowo. W części zach. (d. kuźnia) otwór wejściowy w formie szerokiej arkady; w elewacji zach. ślady po zamurowanych podobnych otworach. Przed elewacją zach. ujęcie wody (studnia) w formie neorenesansowej aediculi.

Zabytek dostępny z zewnątrz
opr. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 27-04-2018 r.

Bibliografia

  • Demidowicz T., Leśna Podlaska – zarys dziejów, Biała Podlaska 2010.
  • Karwacki R., Sanktuarium maryjne w Leśnej Podlaskiej: historia i teraźniejszość, „Salvatoris Mater”, 2009 (11), nr 1. s. 206-235.
  • Dmitruk S., Żeńskie monastery prawosławne na terenie Królestwa Polskiego na przełomie XIX i XX w., „Teka Komisji Historycznej“. Polska Akademia Nauk. Oddział w Lublinie, t. 6, 2009, s. 73.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. VIII: Województwo lubelskie, z. 2: Powiat Biała Podlaska, Warszawa 2006, s. 69-75.
  • Niesteruk P., Szkoła ihumenii Katarzyny, „Przegląd Prawosławny” 2004, nr 5.
  • Troc-Sosna A., Monaster w Leśnej i cudowna Ikona, „Przegląd Prawosławny” 2006, nr 9.
  • Tyburczy J., Sanktuarium Matki Bożej w Leśnej Podlaskiej, Warszawa 2013.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 2, cz. 1: Województwo bialskopodlaskie, Warszawa 1984, s. 88.
  • https://pl.aleteia.org/2016/12/05/prawoslawne-laski-niezwykle-dzielo-matki-katarzyny-jefimowskiej/

Informacje ogólne

  • Rodzaj: architektura przemysłowa
  • Chronologia: XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Bialska 7E, Leśna Podlaska
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. bialski, gmina Leśna Podlaska
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy