Narodowy Instytut Dziedzictwa en
Kościoły Polskiego Spisza

kolekcja

Kościoły Polskiego Spisza

9

Kościoły Polskiego Spisza

W granicach Państwa Polskiego znajduje się nieco mniej niż połowa Zamagurza, zwana potocznie Spiszem Polskim. To obszar malowniczo usytuowany pod Tatrami o indywidualnym wyrazie etnograficznym i ciekawej historii. Ten właśnie obszar, obejmujący 13 wsi, o przytłaczającej większości ludności polskiej, przyznano Polsce w 1920 r. decyzją Rady Ambasadorów, resztę obszaru włączając do Czechosłowacji. Do pierwszej wojny światowej całe terytorium należało do Węgier, wchodząc w skład obwodu sądowego w Starej Wsi. Obszar ten liczy ok. 200 km2 i jest zamieszkały przez kilka tysięcy mieszkańców. Jest to niezwykle interesujący teren zarówno pod względem krajobrazowym, jak i kulturowym.

Obok słynnego zamku w Niedzicy, skupiło się tu w spiskich wsiach kilka kościołów. Niewątpliwie najstarszymi zachowanymi na Spiszu dziełami rąk ludzkich są pozostałości średniowiecznych wsi. Przetrwały przykłady szczególnie interesujące i czytelne, przede wszystkim Nowa Biała, Krempachy i Frydman. Najstarsze zabytki architektury na Polskim Spiszu to budowle sakralne. Są to gotyckie kościoły we Frydmanie, Niedzicy, Kacwinie, Krempachach i Łapszach Niżnych. Wszystkie posiadają proste układy jednonawowe, o prezbiteriach nakrytych sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Architektura późno barokowych kościołów w Nowej Białej i Łapszach Wyżnych jest skromna i powtarza rozpowszechniony w tym okresie na rozległych obszarach cesarstwa typ budowli jednonawowej z wieżą nakrytą baniastym hełmem i z charakterystycznymi wygiętymi gzymsami wieńczącymi obiegającymi tarcze zegarowe. Zachowały się dwa drewniane kościoły - w Trybszu i w Jurgowie. Wg tradycji kościół w Trybszu miał powstać w r. 1568  Niewielka ta świątynia została wzniesiona na nowo lub gruntownie odrestaurowana w drugiej ćwierci XVII w. Kościół w Jurgowie pochodzi z lat 1670-1675.