Historia

Miasto Tarnowskie Góry jako ośrodek górnictwa kruszcowego kształtowało się od początku XIV w. Powstanie zabudowy ul. Gliwickiej przypada na okres szybkiego rozwoju miasta w latach 1550-1582 i związane jest z przekształceniami w obrębie układu urbanistycznego i wytyczeniem nowego rynku. Dom przy ul. Gliwickiej 2, zwany „domem Gwarka”, został wzniesiony w 1598 roku. Początkowo właścicielami obiektu byli gwarkowie oraz mieszczanie tarnogórscy. Po pożarach miasta budynek był restaurowany w 1717 oraz 1785 roku. Od 1754 roku budynek był siedzibą szkoły ewangelickiej. W 1854 roku, po przeniesieniu szkoły do nowo wybudowanego budynku, obiekt został sprzedany. Nowym nabywcą był Joseph Lukaschik, właściciel fabryki mydła, mieszczącej się w sąsiedniej nieruchomości przy ul. Gliwickiej 4. Fabryka funkcjonowała do początku lat 40. XX wieku, a obiekt pełnił wówczas funkcję mieszkalno-magazynową. W trakcie II wojny światowej budynek został częściowo zniszczony. W okresie powojennym znajdujący się w złym stanie technicznym dom nabyło Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Od tego czasu budynek jest siedzibą stowarzyszenia. W latach 1963-1965 w budynku przeprowadzono remont, polegający m.in. na wymianie konstrukcji dachu wraz ze zmianą materiału poszycia z gontowego na dachówkę ceramiczną. Zakres prac objął także adaptację wnętrz na potrzeby siedziby SMZT, co wiązało się z wymianą części stropów na parterze i całkowitej ich wymianie na wyższej kondygnacji, modernizacją klatki schodowej oraz poszczególnych instalacji. W latach 1971-1975 budynek połączono na poziomie piętra z budynkiem przy ul. Gliwickiej 4. W 1975 roku Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej za zrealizowane prace remontowe domów mieszczańskich przy ul. Gliwickiej 2 i 4 zostało wyróżnione w konkursie Zabytek Zadbany.  

Opis

Narożny dom przy ul. Gliwickiej 2 usytuowany jest u zbiegu ulic Gliwickiej i Zamkowej, w zwartej zabudowie południowej pierzei ul. Gliwickiej. Od strony zachodniej przylega do domu przy ul. Gliwickiej 4, od strony południowej sąsiaduje z niewielkim podwórzem z bramą wjazdową od strony ul. Zamkowej. Jest to budynek murowany z kamienia i cegły, otynkowany, założony na rzucie zbliżonym do kwadratu. Cechuje się parterową, częściowo podpiwniczoną bryłą, nakrytą dachem naczółkowym, mieszczącym użytkowe, dwukondygnacyjne poddasze. W połaciach dachu od strony wschodniej, południowej i północnej mieszczą się niewielkie lukarny nakryte daszkami trójspadowymi. Poszycie dachu wykonane jest z dachówki ceramicznej i betonowej. Szczytowa elewacja frontowa jest niesymetryczna, dwukondygnacyjna, na poziomie parteru sześcioosiowa, powyżej – pięcioosiowa, dzielona kompozycyjnie prostym gzymsem kordonowym i wieńczącym. Niesymetrycznie usytuowane wejście główne ma prostokątny wykrój. W pozostałych osiach elewację artykułują prostokątne otwory okienne. Poniżej gzymsu kordonowego wmurowana jest inskrypcja z datą budowy domu – 1598 r., a w rejonie wejścia wmurowana jest tablica upamiętniająca 200-lecie pobytu J. W. Goethego w Tarnowskich Górach. Boczna elewacja (wschodnia) jest niesymetryczna, pięcioosiowa, zwieńczona gzymsem koronującym. Elewacja tylna jest niesymetryczna, na poziomie parteru sześcioosiowa, powyżej czteroosiowa, cofnięta w osi wschodniej. W osiach skrajnych ryzalitu mieszczą się dwa prostokątne otwory drzwiowe. Układ wnętrz składa się trzech traktów pomieszczeń oraz z sieni przelotowej połączonej ze współczesną klatką schodową, usytuowaną w trakcie tylnym. W obrębie piwnic zachowały się sklepienia kolebkowe oraz kolebkowe z lunetami, a na poziomie parteru w części pomieszczeń oryginalne sklepienia kolebkowe z lunetami, kolebkowe na gurtach i krzyżowo-kolebkowe.

Oprac. Dorota Folan, OT NID w Katowicach, 06.2025 r.

Bibliografia: 

• Broniec M. i in., Tarnowskie Góry - przewodnik, Tarnowskie Góry 2009
• Historia Tarnowskich Gór, red. J. Drabina, Tarnowskie Góry 2000 Tarnowskie Góry, 2000
• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Budynek mieszkalny, oprac. C. Maryńczuk, listopad 1999, Archiwum NID w Warszawie
• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 6: woj. katowickie, z. 12: pow. tarnogórski, red. J. Rejduch-Samkowej, J. Samka, Warszawa, 1957 
• Piernikarczyk J., Historia miasta Tarnowskich Gór 1526-1926, Tarnowskie Góry, 1926
• Tarnowskie góry. Architektura, oprac. S. Rosenbaum, Tarnowskie Góry 2014