Willa Pod Bogarodzicą, Szczawnica
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Willa Pod Bogarodzicą

Szczawnica

photo

Willa została wybudowana w 1853 r. jako pensjonat. W kolejnych latach mieściły się tu zakłady lecznicze. Związana jest z uzdrowiskiem w Szczawnicy. Stanowi element zabudowy starego uzdrowiska przy pl. Dietla.

Historia

Pierwsze informacje o leczniczych własnościach szczawnickich źródeł pochodzą z początku XIX w. W 1810 r. dokonano pierwszej wstępnej analizy wody szczawnickiej. Willa „Pod Bogarodzicą” (zwana też Stare Łazienki lub restauracja „Zdrojowa”) została wybudowana w 1853 r. jako pensjonat będący własnością Józefa Szalay’a. Znajdowało się w niej 5 mieszkań. Poniżej znajdowały się magazyny na wodę zdrojową we flaszkach przeznaczoną na sprzedaż. W 1890 r. część I piętra budynku została zaadaptowana na Zakład Inhalacyjny, prowadzony przez dra Michała Janochę z Rzeszowa. Placówka mieściła: wziewalnię powietrza nasyconego wyziewami balsamicznymi z igieł świerkowych, wdychanie wody zgęszczonej miejscowej oraz leków rozpylanych za pomocą właściwych przyrządów w osobnych 12 gabinetach. W 1922 r. Adam Stadnicki, który był właścicielem budynku jako części zakupionego w 1909 r. tzw. Górnego Zakładu, zlecił wybudowanie w podziemiach willi elektrowni parowej, zasilającej w prąd budynki przy placu Dietla oraz Dworzec Gościnny, a sam plac Dietla rozświetliły latarnie. Na wyższych piętrach uruchomiono Zakład Hydropatyczny. Od końca lat 20. XX w. dom nazywany był „Łazienkami” ze względu na to, że urządzono w nim łazienki, w których oferowano kuracjuszom kąpiele mineralne ze źródła „Jan”, wzbogacane dodatkami soli i wyciągami z igliwia. Zmieniono oficjalną nazwę na Zakład Zdrojowo-Kąpielowy. W l. 1936-1952 mieszkał w willi Artur Werner, kierownik zakładu. Zakład wodoleczniczy działał „Pod Bogarodzicą” do 1975 r. W salach na I piętrze uruchomiono restaurację „Zdrojową”. Na poddaszu znajdowały się pokoje sanatoryjne. W przyziemiu i piwnicy uruchomiono kawiarnię „Zbójnicką”. W 2000 r. przeprowadzono remont i modernizację obiektu. Obecnie w budynku tym mieszczą się biura Przedsiębiorstwa „Uzdrowisko Szczawnica”. Po wybudowaniu, w znajdującej się centralnie na frontowej ścianie pierwszego piętra wnęce umieszczono figurę Bożej Rodzicielki. Po jednym z remontów wnęka z figurą została przesunięta ku południowemu narożnikowi, a po kolejnym remoncie figura i wnęka zostały usunięte.

Opis

Willa usytuowana jest w północnej pierzei pl. Dietla, na stoku. Stanowi eksponowane zamknięcie placu. Wybudowana została w stylu alpejskim. Willa założona na rzucie prostokąta, piętrowa, posadowiona na wysokim podmurowaniu wyrównawczym. Wewnątrz układ pomieszczeń dwutraktowy, z między traktowym korytarzem. Nakryta jest dachem dwuspadowym z silnie wysuniętymi okapami. Willa murowano-drewniana, na piętrze konstrukcji zrębowej, oszalowana, wzmocniona lisicami. Dach kryty blachą. W partii parteru budynek otacza oszklona weranda nakryta tarasem dostępnym z piętra. Balustrada werandy dekorowana jest wnękami arkadowymi. W szczycie wsch. loggia wgłębna z balkonem o drewnianej, ażurowej balustradzie. Szczyty dachu deskowane, z ozdobną koronką.

Obiekt dostępny z zewnątrz.

Oprac. Olga Dyba, NID OT w Krakowie, 10.06.2015r.

Bibliografia

  • Węglarz B. A, Spacerkiem po starej Szczawnicy i Rusi Szlachtowskiej. Pruszków, 2011.
  • Krasnowolski B., Powstanie i rozwój uzdrowiska w Szczawnicy. „Materiały i Sprawozdania Konserwatorskie Województwa Krakowskiego”. Kraków 1971.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: willa
  • Chronologia: 2 poł. XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Pl. Dietla 4, Szczawnica
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. nowotarski, gmina Szczawnica - miasto
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Mapa Google

Geoportal

Zobacz także w najbliższej okolicy