Historia

Autorem mozaiki jest białostocki artysta plastyk Antoni Szymaniuk (1921-1994). Należał on do najważniejszych twórców działającym w środowisku artystycznym Białegostoku w 2. poł. XX wieku. Mozaika jego autorstwa powstała przy wejściu głównym, do pawilonu handlowego zbudowanego dla Zakładu Usług Radiowych i Telewizyjnych przy Alei Józefa Piłsudskiego w Białymstoku. Sam budynek, projektu inż. arch. Michała Bałasza, pochodzi z 1964 roku. Pawilon „ZURiT” jest przykładem architektury późnego modernizmu. Jego czysta, lekka, zwarta bryła stanowi akcent urbanistyczny usytuowany w jednym z najważniejszych punktów miasta. W budynku zastosowano jako ozdobnik, kompozycję A. Szymaniuka. Jej obecność wpisuje się w swoisty fenomen ówczesnej polskiej sztuki użytkowej, jakim była szeroko stosowana plastyka architektoniczna. Dekoracje, przeważnie ceramiczne, były nie tylko efektownym dopełnieniem architektury oraz wnętrz gmachów publicznych, domów towarowych, kin czy kawiarni, lecz także sposobem angażowania rodzimego rzemiosła. W latach 80. XX wieku w wyniku powiększenia powierzchni pawilonu handlowego o wiatrołap, do dziś zachowała się tylko część mozaiki na południowo wschodniej ścianie.

Opis

Mozaika posiada kształt wertykalnego prostokąta o wymiarach 300 x 206 cm. To wielobarwna kompozycja składająca się z płytek ceramicznych, kamieni o różnej wielkości i bryłowatości. Przeważają ciemne, drobne kamienie polne o obłych kształtach oraz kamienie o ostrych krawędziach. Nieliczne z nich są szare o zabarwieniu różu, brązu, fioletu i grafitu. Między nimi ułożone są glazurowane płytki ceramiczne o różnej wielkości, kształcie i kolorach: zieleni turkusowej i szmaragdowej, żółci, ugru, niebieskiego, czerni, brązu. Kompozycję akcentują trzy pionowe pasy z jasnych glazurowanych, w większości białych płytek o nieregularnej formie i strzępiastych brzegach. Mozaika swoją stylistyką nawiązuje do założeń nurtu abstrakcyjnego w sztuce. Cechuje ją wysoki poziom artystyczny dostrzegalny w kompozycji opartej na zestawieniu wielobarwnych płaszczyzn skomponowanych z płytek ceramicznych i kamieni. Wszystkie elementy są precyzyjnie dobrane pod względem faktury, kształtu, koloru i ułożone w spójną abstrakcyjną kompozycję. Poprzez zestawienie swobodnie płynących form i kolorów mozaika niesie ze sobą ładunek osobistej ekspresji. Antoni Szymaniuk był autorem wielu monumentalnych realizacji na terenie miasta. Mozaiki i sgraffita z lat 60. i 70. XX wieku, które zdobią elewacje budynków m. in. przy ul. Sienkiewicza 24 („Sowy”), Alei Józefa Piłsudskiego 28, 30 (sgraffito reklamowe Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Tekstylno – Odzieżowego, ul. Wesołej 18 (restauracji „Kaunas”) na trwałe wpisały się w architektoniczny pejzaż Białegostoku.

Zabytek jest ogólnodostępny. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 10.03.2025 r.