Historia

Posesja przy ulicy Warszawskiej 30 do końca XVIII wieku była fragmentem majątku należącego do Branickich, dzierżawionym przez Zcherniga (Czernicha), architekta Izabeli Branickiej. Po 1802 roku miasto zostało wykupione przez króla pruskiego od spadkobierców Jana Klemensa Branickiego. Rozpoczęła się wtedy zabudowa parceli przejętych przez wysokich rangą urzędników. Pierwszym, potwierdzonym źródłowo właścicielem nowo wydzielonej nieruchomości był w 1810 roku Antoni Gelmicht (lub Helmicht), prawdopodobnie osadnik pruski. Około 1816 roku nieruchomość z murowanym domem nabyli Antoni Wróbel (Wrubell) wraz z żoną Anną z Chrząstowskich. Antoni Wróbel pełnił funkcję fiskała Kamery Wojny i Domen przed 1807 rokiem, a po pokoju tylżyckim prokurenta przy Rządzie Obwodowym Białostockim. Po ich śmierci dom odziedziczyła czwórka dzieci: Michał, Marceli, Eufrozyna i Flora. Trójka rodzeństwa przekazała siostrze Florze otrzymane w spadku prawa własności. Na podstawie akt darowizny z lat 1822, 1828 i 1829 Flora Skribicka wraz z mężem stała się wyłączną posiadaczką nieruchomości przy ulicy Warszawskiej 30.

Około połowy XIX wieku Skribicccy, rozbudowali dom i nadali mu zachowaną do dziś neorenesansową szatę architektoniczną. Prace objęły rozszerzenie budynku o dwie skrajne oficyny. W oficynie wschodniej ulokowano dodatkowe wejście do budynku. Elewacja frontowa uzyskała centralny fronton wsparty na dwóch pilastrach flankujących główne wejście oraz nowe wykroje okien z obramieniami i gzymsami nadokiennymi. Wjazd na teren posesji ujęto w murowaną bramę, która łączyła budynek mieszkalny z dużą podpiwniczoną oficyną mieszczącą lokale handlowe. W 1888 roku, po śmierci Flory Skibickiej nieruchomość w równych częściach stała się własnością jej córek: Zofii Bubnowej i Anny Prorwicz. Niedługo jedyną właścicielką został Zofia Bubnowa i była nią w okresie międzywojennym. W 1913 roku w oficynie bocznej działała apteka Gabrieli Jacynicz. W latach 1919-1939 mieścił się gabinet dentystyczny Antoniny Szymborskiej-Rybołowicz, siostry znanego fotografa Józefa Szymborskiego i żony inżyniera Jana Bolesława Rybołowicza. Przez jakiś czas mieszkał tu też sam Rybołowicz, pełniący funkcję ławnika i szefa wydziału technicznego magistratu.

Przed II wojną światową pod tym adresem działały: Związek Rewizyjny Spółdzielni Rolniczej Okręgu Białostockiego oraz kilka sklepów spożywczych, oferujących m.in. artykuły kolonialne. W 1944 roku w budynku mieścił się sztab 9 Drezdeńskiej Dywizji Piechoty sformułowanej w składzie 3. Armii Wojska Polskiego. Po wojnie budynek przeszedł na własność miasta Białystok. Dnia 10 października 1968 roku z inicjatywy Zarządu Okręgowego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację odsłonięto tablicę pamiątkową. Wg informacji zawartej w karcie ewidencyjnej zabytku do lat 80. XX wieku użytkowany był przez Polski Czerwony Krzyż. W tym samym czasie zgodnie z projektem realizowanego wówczas hotelu „Orbis” (obecnie Hotel Gołębiewski), były plany wyburzenia domu. W 1979 roku dokonano interwencyjnego wpisu do rejestru zabytków. Przez 10 lat budynek był nieużytkowany. Na początku lat 90. XX wieku przeszedł w ręce prywatne. Budynek był remontowany sposobem gospodarczym. W 1991 roku miał miejsce pożar poddasza, po remoncie został przeznaczony na cele gastronomiczne. Na początku XXI wieku mieściła się tu restauracja „Ananda”, następnie „Restauracja Peper’s”, na poddaszu klub muzyczny „Pub Sześcian Rock&Roll” (do 2024 roku). W latach 2016-2017 w budynku działała galeria sztuki Antart. Obecnie mieści się restauracja Atmosfera Resto Bar.

Opis    

Budynek usytuowany kalenicowo w południowej pierzei ulicy Warszawskiej. To obiekt murowany z cegły, tynkowany, częściowo podpiwniczony, na planie wydłużonego prostokąta, na niewielkim cokole, parterowy z użytkowym poddaszem. Bryła złożona z części środkowej - głównej przykrytej dachem naczółkowym i dwóch bocznych oficyn przykrytych dachem pulpitowym. Elewacja frontowa północno wschodnia jest dziewięcioosiowa, na osi środkowej drzwi drewniane płycinowe, dwuskrzydłowe, z dwukwaterowym nadświetlem, nad którym profilowany gzyms odcinkowy ze zwornikiem. Wejście główne ujęte pilastrami, na których oparte belowanie, złożone z architrawu, fryzu belkowego z trzema żłobkowanymi konsolkami (bocznych i środkowej) pomiędzy którymi gładkie płyciny, powyżej ornament - kimation. Nad wejściem wydatny, trójkątny naczółek, obramiony profilowanym gzymsem, z gładkim polem tympanonu, u góry zaakcentowanym jońskim kimationem. Naczółek przykryty daszkiem dwuspadowym. Na pozostałych osiach prostokątne otwory okienne ujęte profilowaną opaską, z profilowanym gzymsem podokiennym, zwieńczone gzymsem naokiennym uskokowo występującym z listwowego gzymsu, wspartego na żłobkowanych konsolach, pomiędzy którymi płycina. Oficyny boczne: flanowane pilastrami, na których belkowanie złożone z architrawu, fryzu belkowego z trzema żłobkowanymi konsolkami pomiędzy którymi gładkie płyciny, powyżej profilowany gzyms z kimationem. Zwieńczone pełnym murkiem attykowym, zasłaniających dach. W oficynie południowo wschodniej drewniane drzwi, w północno zachodniej okno. Elewacja frontowa zwieńczona profilowanym gzymsem, pod którym ciągły ornament – joński kimation. Na fasadzie między oknami umieszczona marmurowa tablica. Po jej lewej stronie Odznaka Grunwaldzka po prawej inskrypcja: W TYM BUDYNKU / W 1944 ROKU / MIEŚCIŁO SIĘ / DOWÓDZTWO I SZTAB / 9 DYWIZJI PIECHOTY / BIAŁYSTOK DNIA 10 X 1968 R. Elewacja tylna południowo zachodnia: ośmioosiowa, na osiach prostokątne otwory okienne, okna dwuskrzydłowe z nadślemieniem. W przybudówce zachodniej małe, prostokątne, trójkwaterkowe okno i drzwi. W przyziemiu okna prostokątne i wejście do piwnicy. W centralnej części połaci dachowej współczesna, duża lukarna, w której dwa okna. Do elewacji bocznej południowo wschodniej przylega nowy piętrowy budynek. Elewacja boczna północno zachodnia: w szczycie trzy okna, w narożniku murowany przejazd bramny. 

Budynek przy ulicy Warszawskiej 30 jest nośnikiem wartości urbanistycznych, historycznych i artystycznych. To przykład architektury eklektycznej z przewagą elementów renesansowych, do których należy zaliczyć: profilowane opaski okienne, pilasty, kimation joński, gzymsy, belkowania oraz trójkątny szczyt. Elementy te skupiają się na fasadzie budynku, co jest typowe dla zabudowy wielkomiejskiej. Jednocześnie fasada poprzez swoją symetryczność i rytmiczność, zaakcentowana portykiem jest harmonijna, zaprojektowana zgodnie z zasadami architektury klasycznej. Mimo jego późniejszej przebudowy, budynek zachował wiele cech stylowych, typowych dla białostockiego budownictwa z początku XIX wieku: dach naczółkowy, siedmioosiową elewację z wejściem głównym na osi środkowej. 

Zabytek jest dostępny z zewnątrz. Możliwość wejścia do środka w godzinach otwarcia restauracji. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 04.02.2026 r.

Bibliografia    

• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 12, województwo podlaskie (białostockie), z. 2, Miasto Białystok, pod red. M. Zglińskiego i K. Kolendo-Korczak, Warszawa 2015, s. 221.
• Katalog białostockich pomników, tablic pamiątkowych i miejsc pamięci narodowej, Białystok 2015, s. 192. 
• Lechowski A., Białystok. Przewodnik historyczny. Ulica Warszawska cz. 2, Białystok 2006, s. 11.
• Wróbel W., Apteka Gabrieli Jacynicz i gabinet Szymborskiej, 2 stycznia 2017.,  https://plus.poranny.pl/apteka-gabrieli-jacynicz-i-gabinet-szymborskiej/ar/11664912 (dostęp: 20.10.2025)
• Wróbel W., Warszawska 30. Dom Gelmichta i Wróbla, 3 stycznia 2017 r., https://plus.poranny.pl/warszawska-30-dom-gelmichta-i-wrobla/ar/11642699 (20.10.2025)