kościół parafialny pw. śś. Wojciecha i Marcina Biskupów, Lewiczyn
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół parafialny pw. śś. Wojciecha i Marcina Biskupów

Lewiczyn

photo

Kościół parafialny w Lewiczynie jest jedną z najstarszych i najcenniejszych drewnianych świątyń na Mazowszu. Świątynia jest Sanktuarium Matki Bożej Pocieszycielki Strapionych, Pani Ziemi Grójeckiej z cudownym obrazem sprowadzonym do Lewiczyna przez rodzinę Oborskich i w 1604 r. podarowany kościołowi przez ks. Jana Opalińskiego, opata z Rokitna, który otrzymał obraz w spadku po matce. Według legendy wizerunek Matki Boskiej Pocieszycielki Strapionych jest jednym z 13 obrazów namalowanych przez św. Łukasza. Historycy sztuki datują go na XVII w. Historia kościoła wiąże się też z wielkimi nazwiskami dwóch naszych władców: król Zygmunt III ofiarował do kościoła monstrancję, Jan III Sobieski po Wiktorii Wiedeńskiej tkaninę z namiotu tureckiego wezyra, którego fragment jest wszyty do jednego z ornatów.

Historia

Nazwa wsi, wg miejscowej tradycji, upamiętnia zwycięską potyczkę wojsk książęcych nad wrogiem (XIII w.). Wielka waleczność i odwaga wojska zostały nazwane "lwim czynem" i stąd ma pochodzić nazwa miejscowości Lewiczyn. W podzięce za zwycięstwo nad wrogiem wojsko usypało czapkami wzgórze, na którym wybudowano kościół pod wezwaniem św. Wojciecha.

Parafia we wsi erygowana była w 1310 r. W XIII w. wzniesiono na jej terenie drewnianą świątynię, która przetrwała 300 lat. Jej fundatorami byli Lewiccy z Lewiczyna herbu Prawda. 

W XVI w. wieś Lewiczyn należała do Prokopa Oborskiego i poborcy w ziemi czerskiej, Piotra Odrzywolskiego.

W roku 1603 odbyła się wizytacja biskupa poznańskiego Wawrzyńca Groślickiego, który stwierdził zły stan świątyni. (Była ona dość obszerna, mieściła w sobie kilka ołtarzy, z czego trzy znajdowały się w dobrym stanie.) Od tego momentu zaczęto gromadzić drewno z czerwonego modrzewia na budowę nowego kościoła. W latach 1606-1608 na miejscu starego kościoła powstał drugi, bardziej okazały, pod wezwaniem Św. Wojciecha Biskupa i Męczennika, istniejący do dziś. Został on ufundowany przez podstolego czerskiego Prokopa Oborskiego. Konsekracja kościoła nastąpiła 27 kwietnia 1608 r. W protokole wizytacyjnym z 1616 r. wysoko oceniono walory architektoniczne świątyni. W połowie XVII w. staraniem miejscowego proboszcza, Andrzeja Gałokowskiego, dobudowano do niej dwuwieżową fasadę.

W 1730 r. po silnej burzy świątynia mocno ucierpiała. Uszkodzony kościół odbudowano, ale już jako jednowieżowy. O sławie sanktuarium świadczą dary i wota. Król Zygmunt III Waza ofiarował monstrancję (a drugą przekazał na Jasną Górę). Jan III Sobieski po wiktorii wiedeńskiej podarował materiał z namiotu tureckiego wezyra, fragment tego materiału jest wszyty do jednego z ornatów. Do historii Lewiczyna wpisał się też Tadeusz Kościuszko, który 27 czerwca 1794 r. tutaj przygotowywał plan obrony Warszawy przed Moskalami.

Najcenniejszym i najstarszym skarbem kościoła jest Cudowny Obraz Matki Bożej, Pocieszycielki Strapionych, Pani Ziemi Grójeckiej.

Opis

Kościół zlokalizowany w centralnej części wsi, na wzgórzu (sztucznie usypanym?), otoczony został kamiennym murem. Wokół świątyni wykonano wybrukowane kostką Bauma procesyjne obejście. Dzwonnica usytuowana jest na przykościelnym cmentarzu, na południowy - wschód od kościoła. Teren przykościelny z okazami starodrzewa (od strony południowej i wschodniej) oraz młodych nasadzeń drzew iglastych (od strony zachodniej).

Świątynia jest orientowana, wykonana z drewna modrzewiowego, o konstrukcji zrębowej, obustronnie ozdobnie oszalowanej deskami, ze ścianami wzmocnionymi lisicami, posadowiona na kamiennym fundamencie. 

Kościół jest orientowany, jednonawowy, krótka nawa rozplanowana jest na rzucie prostokąta, poprzedzona jest główną kruchtą o szerokości nawy z wyodrębnioną w górnej kondygnacji czworoboczną wieżą nakrytą klasycznym hełmem obeliskowym zwieńczonym krzyżem na kuli. W kruchcie, po bokach, znajdują się dwa pomieszczenia, które są pozostałością dolnych części rozebranych w 1738 r. wież. Do kruchty głównej od strony południowej dostawiona została dodatkowa kruchta rozplanowaną na rzucie kwadratu. Prezbiterium jest węższe, zamknięte trójbocznie, z dostawioną od strony północnej zakrystią na planie wydłużonego prostokąta, z mała kruchtą od strony północnej. Dachy krokwiowe kryte blachą, oddzielne nad każdą z części bryły, dwuspadowe i pulpitowe oraz trójspadowy nad prezbiterium zwieńczony metalowym krzyżem. Wejście od strony zachodniej osłonięte zostało okapem gontowym wspartym na sześciu słupach.

Wnętrze jest jednonawowe, W zachodniej części nawy znajduje się chór muzyczny wsparty na czterech słupach, z wysuniętą częścią środkową. Nawa nakryta została pozornym sklepieniem kolebkowym, ze ścianami wzmocnionymi lisicami opracowanymi w formie pilastrów toskańskich dźwigających profilowane belkowanie. Belka tęczowa zwieńczona późnogotycką rzeźbą drewnianą z  1 poł. XVI w. przedstawiającą  Matkę Boską Bolesną.

Kościół posiada bogate barokowe wyposażenie wnętrza. Wyróżniają się w nim: ołtarz główny z ok. 1750 r. fundowany przez Jakuba Błędowskiego starostę zbuczyńskiego z centralnie umieszczonym cudownym obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem zwanej Lewiczyńską malowanym w 3 ćw. XVII w., trzy ołtarze boczne z 1742 r., ambona z 1753 r. oraz późnogotycka piaskowcowa kropielnica.

Obiekt dostępny podczas mszy oraz po uprzednim umówieniu się z proboszczem parafii w Chynowie.

Oprac. Jerzy Szałygin, OT NID w Warszawie, 18.01.2019 r.

Bibliografia

  • Lewiczyn – kościół p.w. Św. Wojciecha Biskupa i Męczennika, za: http://www.drewnianemazowsze.pl/lewiczyn-kosciol/
  • Lewiczyn. Pani Ziemi Grójeckiej, za: http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/17952,lewiczyn-pani-ziemi-grojeckiej.html
  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. biała: Kościół parafialny p.w. Św. Wojciecha i Marcina Biskupów, oprac. Maria Rejmer-Szalla, Radom 1993, tzw. zielone: Kościół parafialny p.w. Św. Wojciecha, oprac. Kaczmarczyk 1955, Kościół parafialny p.w. Św. Wojciecha, oprac. Daszewska, 1959.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, T. X, woj. warszawskie, Pow. grójecki, Warszawa 1971, s. 31-34.
  • Kościół p.w. św. Wojciecha i św. Marcina, za: http://skarbiecmazowiecki.pl/obiekty/kosciol-pw-sw-wojciecha-i-sw-marcina-grojecki-belsk-duzy-lewiczyn-1-87,1.html
  • Mazowieckie kościoły drewniane, red. B. Jezierska, R. Nadolny, Warszawa 2009, s. 58.
  • Sanktuarium Matki Bożej Lewiczyńskiej Pocieszycielki Strapionych Pani Ziemi Grójeckiej. Historia kościoła, za: http://sanktuarium-lewiczyn.pl/index.php/historia/historia-kosciol
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1884, t. 5, s. 185-186.
  • J. Szałygin, J. Wiśniewski, Materiały do katalogu drewnianego budownictwa sakralnego na Mazowszu, Mazowsze nr 3 (4), Warszawa 1994, s. 47.
     

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Lewiczyn 1
  • Lokalizacja: woj. mazowieckie, pow. grójecki, gmina Belsk Duży
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy