Historia

Dom zbudowany został w okresie rozwoju tej części Krosna w wyniku przeprowadzenia przez miasto linii kolejowej i wybudowania dworca kolejowego. Nie jest znana dokładna data jego budowy. Dom wzniesiony został w okresie pomiędzy rokiem 1894 (wytyczenie działki budowlanej) a 1913 rokiem (dom zaznaczony na mapie katastralnej), przy czym wydaje się, że czas budowy domu należy lokować bliżej daty wcześniejszej. Nie jest znana data przebudowy budynku, w trakcie której dom został zmniejszony do stanu obecnego. Na pewno nastąpiło to przed 1936 rokiem Obecnie istniejące użytkowe poddasze jest zapewne wynikiem przebudowy dokonanej w 1936 roku. 

Nie jest również znana pierwotna funkcja obiektu – można jedynie domniemywać, że od początku była to – tak jak i obecnie – funkcja mieszkalna połączona z nieznaną bliżej funkcją handlową lub usługową. Znana jest częściowo funkcja jaką pełnił w latach 20. XX wieku, w okresie gdy właścicielem obiektu była Składnica Kółek Rolniczych w Krośnie. Wiadomo, że w części budynku znajdował się wówczas sklep oraz pokój i kuchnia zajmowane przez kierownika Kółka. W okresie od 1927 roku do 1956 roku w budynku znajdowała się restauracja i mieszkanie właścicieli; natomiast po 1956 roku w pomieszczeniach od frontu znajdowały się sklepy i punkty usługowe, natomiast pomieszczenia od podwórza użytkowane były jako mieszkanie. Pomieszczenia mieszkalne znajdowały się także na poddaszu. 

Opis

Dom zlokalizowany jest na północny-zachód od Rynku Starego Miasta, przy skrzyżowaniu obecnych ulic Krakowskiej, Piłsudskiego, Łukasiewicza i Lewakowskiego. Usytuowany jest kalenicowo, frontem do skrzyżowania, niemal naprzeciwko Starego Cmentarza. Budynek gospodarczy położony jest na zapleczu działki, równolegle do domu. 

Dom jest budynkiem murowanym z cegły, otynkowanym, niepodpiwniczonym, parterowym z użytkowym poddaszem, o prostej, nierozczłonkowanej bryle z dwuspadowym dachem krytym blachą. Budynek elewacją frontową zwrócony jest na północny-wschód; do ul. Lewakowskiego skierowana jest elewacja boczna (szczytowa) północno-zachodnia. Elewacje poza profilowanym gzymsem wieńczącym pozbawione są jakiegokolwiek detalu architektonicznego. Elewacja frontowa z trzema współczesnymi witrynami sklepowymi z PCV. Poza tym w budynku w większości zachowana jest stara (lecz nie wiadomo czy pierwotna) drewniana stolarka okienna i drzwiowa (okna ościeżnicowe, drzwi płycinowe). Układ wnętrza z trzema pomieszczeniami sklepowymi od frontu nie skomunikowanymi między sobą.. Na poddaszu pomieszczenia mieszkalne, obecnie nieużytkowane. Strop jest drewniany, więźba dachowa stolcowo-płatwiowa. Z historycznego wyposażenia wnętrza zachowały się trzy piece kaflowe (dwa w mieszkaniu na parterze, jeden na poddaszu). Na parterze sygnowane, w pokoju w narożu pn.-zach.: KTM KERA GORLICE, w pokoju na wsch. od niego: KERA KADŁUBOWSKI GORLICE, w pomieszczeniu także dekoracyjny parkiet. W jednym oknie w elewacji północno-zachodniej zachowała się prosta w formie drewniana okiennica.

Dostęp do zabytku ograniczony. Brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami. Obecnie pełni funkcję handlową, usługowa i mieszkalną.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 03.01.2025 r.