Historia

Powstanie zespołu kościelno-klasztornego OO. Kapucynów w Krośnie wiąże się z fundacją sanockiego rejenta Aleksandra Jaworskiego. Ojcowie Kapucyni przybyli do Krosna w 1757 roku, osiedlili się przy dawnym trakcie węgierskim i otrzymali na własność kościół pw. św. Jakuba pochodzący z XVI wieku. Brak jest danych źródłowych dotyczących daty rozpoczęcia budowy nowej świątyni i klasztoru. Prawdopodobnie pod koniec lat 50 lub początkiem lat 60. XVIII wieku wzniesiono niewielką kaplicę dla zakonników (obecny chór zakonny) oraz część istniejącego do dziś budynku klasztornego. W 1771 roku rozpoczęto wznoszenie kościoła z inicjatywy o. Innocentego Bartha. Zgodnie z klasztorną tradycją o. I. Barth miał też być projektantem świątyni. Ze względu na sytuację polityczną prace ciągnęły się bardzo długo.

Równolegle z budową kościoła prowadzono prace przy wznoszeniu klasztoru. Do 1781 roku wzniesiono skrzydło wschodnie i część skrzydła północnego klasztoru. W latach 1853-1854 klasztor rozbudowano o skrzydło północno-zachodnie. Prace prowadzono pod kierunkiem budowniczego Tomasza Jazwickiego. Około 1900 roku klasztor był remontowany. W latach 60. XX wieku w trakcie gruntownego remontu zmieniono rozplanowanie pomieszczeń pierwszego piętra, a w latach 90. XX wieku nastąpiła przebudowa klasztoru w związku z adaptacją poddasza budynku do funkcji mieszkalnych.

Opis    

Stanowiący w panoramie Krosna silny akcent przestrzenny kościół i klasztor Kapucynów położony jest w centrum miasta, w sąsiedztwie zespołu staromiejskiego. Zespół kościelno-klasztorny usytuowany jest na południowy wschód od rynku starego miasta, przy Placu Konstytucji 3 Maja, u zbiegu ulic Kapucyńskiej i Staszica. Klasztor przylega do kościoła od północnego wschodu.

Klasztor złożony jest z trzech skrzydeł zgrupowanych wokół prostokątnego wirydarza, z jednym traktem cel usytuowanych wzdłuż korytarzy. Wirydarz od strony kościoła jest przedłużony, tworząc rodzaj sieni przelotowej z furtą od frontu. Wirydarz połączony jest komunikacyjnie z nawą i prezbiterium kościoła oraz z chórem zakonnym i klatką schodową Skrzydła są dwukondygnacyjne, z użytkowym poddaszem, częściowo podpiwniczone. Jest to budowla murowana z kamienia i cegły, z zewnątrz częściowo otynkowana, częściowo o elewacjach z ciosów kamiennych. Klasztor charakteryzuje się zwartą bryłą o dwuspadowych dachach. Mansardy nakryte są daszkami trójspadowymi. Pokrycie dachów stanowi blacha miedziana. Elewacja frontowa, północno-zachodnia, licowana kamieniem jest sześcioosiowa o regularnej kompozycji otworów okiennych, które ujęte są w szerokie proste opaski. Elewacja południowo wschodnia jest tynkowana, przepruta otworami okiennymi i drzwiowymi o nieregularnym układzie. Elewacje wirydarza są tynkowane, osłonięte wydatnym okapem dachu. Elewacje wieńczy profilowany gzyms koronujący.

W części pomieszczeń klasztornych, m.in. w refektarzu zachowały się zabytkowe polichromie.

Zabytek niedostępny.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 21.01.2026 r.

Bibliografia    

• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta biała, Krosno, Klasztor OO. Kapucynów przy kościele par. rzym.-kat. pw. Podwyższenia Św. Krzyża, oprac. A. Bosak, 1994, (Archiwum NID).
• Czuba M., Kościół i klasztor OO. Kapucynów w Krośnie, „Biblioteka Krośnieńska”, seria: zabytki, z.11, (1996), Krosno 1996.
• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 13, Województwo krośnieńskie, Krosno, Dukla i okolice, red. Ewa Śnieżyńska-Stolotowa i Franciszek Stolot, Warszawa 1977.
• Kronika klasztoru Kapucynów w Krośnie, T.1 1753-1828, oprac. J. Marecki OFMCap., Krosno 2003.
• Ross J., Przeszłość artystyczna i zabytki sztuki Krosna i okolicy, [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, pod red. J. Garbacika, t.1, Kraków 1972.
• Sarna W., Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl 1898.