Historia

W latach 1545–1547, z inicjatywy królowej Bony, kaplica św. Katarzyny została przekształcona w mauzoleum Piotra Gamrata (1487-1545). Biskup kamieniecki (1531), przemyski (1535), płocki (1537), krakowski (1538), arcybiskup metropolita gnieźnieński (1541), prymas Polski był sojusznikiem politycznym królowej Bony. Niechętny kontaktom z Habsburgami, przeciwnik reformacji, reformator administracji dóbr kościelnych, znany był z hojnego mecenatu i rozrzutnego trybu życia. Fundacja królewska podkreślała rangę zmarłego hierarchy i zarazem wzmacniała prestiż artystyczny katedry, otwartej na wzory włoskie. Archiwalne zapisy pozwalają łączyć nagrobek bp Gamrata w katedrze na Wawelu (1547) z osobą Jana Marii Padovano (1493–1574), rzeźbiarza, muratora i medaliera działającego w Polsce, przedstawiciela północnowłoskiej szkoły późnego renesansu. Od połowy XVI wieku kaplica funkcjonuje jako miejsce pamięci biskupiej, pozostając jednocześnie przestrzenią liturgii i nabożeństw związanych z patronką – św. Katarzyną.

Opis

Kompozycja przestrzeni kaplicy o przekształconej, renesansowej formie, podporządkowana jest miejscu pomnika i ołtarza. Najważniejszym dziełem rzeźbiarskim jest tu pomnik nagrobny Piotra Gamrata wykonany przez Jana Marię Padovana. Oprawa pomnika wskazuje na świadomą recepcję wzorów włoskich i wysoką kulturę artystyczną fundacji. Uzupełnieniem są elementy wyposażenia liturgicznego, które tworzą wraz z nagrobkiem spójną narrację o władzy kościelnej i pamięci w przestrzeni katedralnej. Na zlecenie bp. Piotra Tomickiego, Padovano wykonał także katedralne tabernakulum. Z dzieła tego zachowały się jedynie dwie płyciny z czerwonego marmuru węgierskiego z przedstawieniami aniołów (przechowywane w Muzeum Narodowym w Krakowie). Tomicki (1464-1535) humanista, dyplomata, bibliofil w 1500 roku został kanclerzem Fryderyka Jagiellończyka, a po wstąpieniu na tron Zygmunta I – królewskim sekretarzem i zaufanym doradcą. Był kolejno biskupem przemyskim (1515), poznańskim (1518) i krakowskim (1524). W 1515 roku objął podkanclerstwo i uczestniczył w zjeździe wiedeńskim. Nastawiony prohabsbursko, kierował polską polityką zagraniczną. Był przeciwnikiem prymasa J. Łaskiego i królowej Bony. W 1531 roku odrzucił propozycję objęcia prymasostwa.

Oprac. Roman Marcinek, NID, luty 2026