Hotel Grand - Zabytek.pl
Adres
Łódź, Piotrkowska 72
Lokalizacja
woj. łódzkie,
pow. Łódź,
gm. Łódź
Historia
Dzieje hotelu są ściśle związane z rozwojem dziewiętnastowiecznej Łodzi przemysłowej. Jeszcze pod koniec lat 60. XIX wieku od strony ul. Piotrkowskiej stały tu dwa drewniane domki, a w 1872 roku, w ich miejscu wzniesiono dwupiętrowy dom murowany z oficynami, związany z fabrycznym zapleczem parceli. W 1888 roku budynek przebudowano na hotel liczący początkowo 45 pokoi; już w 1896 roku obiekt miał salę restauracyjną, salę balową i 70 pokoi. Zasadniczy impuls rozwojowy dał Grandowi Ludwik Meyer, a projekt przebudowy wiązany jest z Hilarym Majewskim, jednym z najważniejszych architektów dziewiętnastowiecznej Łodzi. Na początku XX wieku Grand należał już do czołowych hoteli miasta. Według karty ewidencyjnej, w 1904 roku Meyer sprzedał hotel Towarzystwu Akcyjnemu „Grand-Hotel”, które rozbudowało budynek do czterech pięter. W skrzydle od ul. Krótkiej, czyli dzisiejszej Traugutta, mieściło się kino, a modernizacja z lat 1912-1913, prowadzona przy udziale Dawida Landego, doprowadziła do dalszego podwyższenia i unowocześnienia obiektu.
Ukończony w 1913 roku „nowy Grand-Hotel” oferował 150 pokoi z niespotykanym wówczas standardem: bieżącą ciepłą i zimną wodą, telefonami, windą, wentylacją i oświetleniem elektrycznym. Działała nawet poczta pneumatyczna. W podziemiach uruchomiono piekarnię, wytwórnię wód gazowanych i agregat do produkcji lodu. Na parterze znajdowała się restauracja, kawiarnia, sklep „Margot” i zakład fryzjerski. Gości wabił ogród zimowy i siedem sklepów z wejściami od ulicy Krótkiej (obecnie Traugutta) i Piotrkowskiej. Głównym akcjonariuszem konsorcjum został baron Ludwik Heinzel. Źródła zgodnie podkreślają, że hotel był miejscem spektakli, koncertów, wystaw i spotkań handlowych łódzkich przemysłowców. Tak opisał go Władysław Reymont w „Ziemi Obiecanej”.
Był siedzibą m.in. Komitetu Giełdowego, Związku Łódzkich Przemysłowców, Związku Przemysłu Bawełnianego, Ogólnopolskiego Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu Włókienniczego, Łódzkiego Towarzystwa Cyklistów, Banku Angielsko-Polskiego, a nawet PPR, PPS i PZPR. Do sławnych gości Grand Hotelu, wielokrotnie wymienianych w źródłach miejskich i opracowaniach popularyzujących historię Łodzi, należeli m.in. Henryk Sienkiewicz, Helena Modrzejewska, Ignacy Jan Paderewski, Artur Rubinstein i Jan Kiepura. Najbardziej znana anegdota wiąże się właśnie z Kiepurą: po przyjeździe do Łodzi w 1958 roku zatrzymał się on w Grandzie i z hotelowego balkonu śpiewał dla tłumu zgromadzonego na ul. Piotrkowskiej.
W czasie I wojny światowej hotel nie utracił swej rangi, choć funkcjonował w mieście podporządkowanym realiom okupacji. W Grandzie kwaterowało wojsko pruskie, ale budynek przetrwał bez zasadniczych zmian. W dwudziestoleciu międzywojennym ponownie należał do najważniejszych adresów towarzyskich i hotelowych Łodzi. Okres II wojny światowej stanowi jeden z najistotniejszych, a zarazem najciemniejszych rozdziałów dziejów obiektu. Po zajęciu miasta przez Niemców hotel przeznaczono na kwaterę dowództwa 8 Armii Polowej, w kawiarni urządzono biuro dowódcy, gen. Johanna Blaskowitza. Od kwietnia 1940 roku okupanci używali nazwy Litzmannstadt, zaś Grand funkcjonował już nie jako symbol wielokulturowej Łodzi fabrykanckiej, lecz jako reprezentacyjny hotel niemiecki, przemianowany na „Fremdenhof General Litzmann” i przeznaczony dla dygnitarzy oraz wyższych oficerów okupanta. Generał Litzmann był znany jako „Lew spod Brzezin”, gdzie podręcznikowym manewrem zimą 1914 roku przełamał rosyjski front i zatrzymał marsz armii carskiej na Berlin i Wrocław. Podczas okupacji hotel połączono tunelem z zapleczem sportowo-rekreacyjnym w gmachu YMCA. W nocy z 17 na 18 stycznia 1942 roku na poddaszu wybuchł pożar, który zniszczył część dachu i znaczną liczbę pokoi; źródła wiążą to wydarzenie z akcją polskiego podziemia. Po pożarze przeprowadzono odbudowę, która zasadniczo wpłynęła na zwieńczenie bryły. Obecny kształt z piątym piętrem i wysokim poddaszem użytkowym jest wynikiem stanu po zniszczeniach wojennych. Po 1945 roku Grand zachował funkcję hotelową i wszedł do powojennego krajobrazu Łodzi jako hotel państwowy, później kojarzony z marką Orbis ( „Hotel Orbis-Grand”). Jeszcze u schyłku PRL obiekt był postrzegany jako wciąż sprawnie funkcjonująca substancja hotelarska, o sporej randze zabytkowej.
W latach 2019–2023 przeprowadzono generalny remont, restaurację historycznych wnętrz i głęboką modernizację, zwieńczoną ponownym otwarciem hotelu jako obiektu pięciogwiazdkowego. Równocześnie pojawiły się poważne zastrzeżenia konserwatorskie. W 2022 roku publicznie informowano o sporze dotyczącym zakresu robót z wymogami ochrony zabytków. Zdaniem WUOZ niezgodności te doprowadziły gmach do utraty zabytkowego charakteru Grand Hotelu.
Opis
Grand Hotel jest budynkiem narożnym, zajmującym ważną parcelę przy wschodniej stronie ul. Piotrkowskiej, u zbiegu z ul. Traugutta, w bezpośrednim sąsiedztwie historycznego pasażu Meyera i dawnego budynku bankowego. Według karty ewidencyjnej założono go na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem gospodarczym. Układ funkcjonalny od początku łączył część frontową, reprezentacyjną z rozbudowanym zapleczem usługowym i hotelowym, a także z dawną strefą restauracyjną i salą widowiskową.
Konstrukcyjnie jest to gmach murowany z cegły pełnej, ze ścianami nośnymi podłużnymi i poprzecznymi, częściowo przebudowywany i wzmacniany w kolejnych fazach. Karta ewidencyjna wskazuje na zróżnicowaną konstrukcję stropów, murowane i żelbetowe klatki schodowe, drewnianą konstrukcję dachu oraz częściowe podpiwniczenie. Dane te są dziś cenne nie tyle jako pełen opis techniczny, ile jako świadectwo wielofazowości budynku, którego substancja narastała etapami od trzeciej ćwierci XIX wieku po połowę XX stulecia.
Od strony kompozycji elewacji obiekt łączy monumentalność późnego historyzmu z elementami późniejszego przekształcenia wielkomiejskiego. Karta ewidencyjna opisuje elewację od Piotrkowskiej jako dziewiętnastoosiową, z boniowanymi dwiema dolnymi kondygnacjami, wyższymi partiami opracowanymi gładko, gzymsem kordonowym między drugą a trzecią kondygnacją, balkonami na wyższych piętrach oraz dwukondygnacyjnymi wykuszami w ryzalitach. Elewacja od ul. Traugutta była bardziej dekoracyjna w partii dawnego kina: z pilastrami lub półkolumnami o stylizowanych jońskich głowicach, półkolistymi blendami, kartuszami i płaskorzeźbami o motywach roślinnych. Źródła miejskie określają cały obiekt ogólnie jako utrzymany w formach neorenesansowych, choć obecny wygląd jest w rzeczywistości sumą kilku kampanii budowlanych.
Wnętrza miały i nadal mają znaczenie szczególne. Wykonała je drezdeńska firma Raumkunst. Historycznie mieściły restaurację, salę balową, salę teatralną i kawiarnię wiedeńską; współcześnie po restauracji przywrócono do użytkowania m.in. reprezentacyjne przestrzenie związane z restauracją Malinowa, Grand Café i salą teatralną. Karta z 1984 roku odnotowuje, że we wnętrzach zachowały się pojedyncze detale sztukatorskie, łuki nadproży i opracowania ścian oraz stropów, co pokazuje, że jeszcze przed najnowszym remontem część dawnego wystroju była czytelna. Dzisiejsza rewaloryzacja stara się tę rangę podtrzymać, choć zakres współczesnych ingerencji pozostaje przedmiotem oceny konserwatorskiej.
Oprac. Roman Marcinek, NID, 20.03.2026 r.
Rodzaj: fabryka
Materiał budowy:
ceglane
Styl architektoniczny: inny
Forma ochrony: Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_10_BK.160280
Zobacz także w najbliższej okolicy
10 obiektów
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu bank Ludwika Geyera
Opracowane przez NIDŁódźPiotrkowska 74bank Ludwika Geyera -
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu Gmach YMCA
Opracowane przez NIDŁódźStanisława Moniuszki 4AGmach YMCA
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu kamienica
Opracowane przez NIDŁódźPiotrkowska 63kamienica
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (kamienica) Juliusza Wergena
ŁódźPiotrkowska 65dom (kamienica) Juliusza Wergena
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu hotel "Victoria"
ŁódźPiotrkowska 67hotel "Victoria"
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (kamienica)
ŁódźPiotrkowska 76dom (kamienica)
-
Dodaj do ulubionych Przejdź do podstrony obiektu dom (kamienica czynszowa)
ŁódźPiotrkowska 78dom (kamienica czynszowa)
10Pokaż wszystkie