Historia

Po raz pierwszy w źródłach pisanych Wola Pękoszewska należąca do parafii Jeruzal, odnotowana została w 1579 roku przez A. Pawińskiego w Źródłach dziejowych. W latach 70. XVII wieku wieś stanowiła własność arcybiskupa Mikołaja Jana Prażmowskiego. Prażmowscy w połowie XVIII wieku sprzedali Wolę Pękoszewską oraz Radziejowice marszałkowi Francji Ulrichowi Friedrichowi Woldemarowi von Löwendal, żonatemu z Barbarą z Szembeków. Jedna z ich córek, Benedykta Zofia Antonina wniosła obie miejscowości w posagu hrabiemu Aleksandrowi Ossolińskiemu. Następnie córka Benedykty i Aleksandra-Anna wniosła w 1782 roku majątek w posagu hrabiemu Kazimierzowi Krasińskiemu. Po śmierci Kazimierza w 1802 roku dobra odziedziczył Józef Wawrzyniec Maciej Onufry Krasiński. W 1823 roku na skutek porozumienia zawartego w sprawie spłaty długu karcianego Józefa Wawrzyńca, Wola Pękoszewska wraz z przynależnymi do niej 180 włókami gruntu przeszła na własność generała Franciszka Borgiasza Górskiego. Zmianę właścicieli majątku sfinalizowano aktem notarialnym z dnia 19 stycznia 1826 roku, zgodnie z którym majątek Wola Pękoszewska wraz z przynależnymi wsiami: Pękoszew, Borszyce, Wólka Jeruzalska, Młyn Kokoszka, Kolonie Budy pod Paplinem, Huta Kolonia, Budy Stare pod Zatorem, Budy Nowopole generał Górski nabył od Józefa Wawrzyńca Krasińskiego za 182 000 złotych. W rękach przedstawicieli rodziny Górskich majątek pozostał do czasów wybuchu II wojny światowej. Po wojnie, w 1945 roku, został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. 

Opis

Według inwentarza majątku z 1824 roku w oprócz dworu w skład kompleksu wchodziły zabudowania folwarku: spichlerz, lamus, stajnie, kurniki, obory, owczarnia, stodoła, rogatki, kuźnia, karczma oraz browar, zmodernizowany i rozbudowany przez F. Górskiego oraz ogrody, sady i warzywniaki. Obecnie z rozległego niegdyś kompleksu zachował się położony w parku krajobrazowym dwór oraz powstałe po sporządzeniu inwentarza: przydworski budynek gospodarczy „parnik”, obora i browar. Dawna obora znajduje się na nie ogrodzonym polu, przy drodze prowadzącej do dworu. Usytuowana jest dłuższym bokiem po linii N-S. Jest budynkiem wolnostojącym, założonym na planie wydłużonego prostokąta, parterowym z użytkowym poddaszem. Wymurowana została z cegły łączonej zaprawą wapienną i otynkowana na biało. Parter od poddasza oddziela profilowany gzyms dookolny. Podziały elewacji budynku na osie zaakcentowane są lizenami i płycinami. Okna zamknięte półkoliście. Budynek przykryty jest dachem dwuspadowym o konstrukcji drewnianej, pokrytym eternitem. Po stronie zachodniej znajdują się 2 dostawione do bryły budynku ceglane, otynkowane przybudówki – południowa, nakryta dachem jednospadowym oraz północna – nakryta dachem dwuspadowym. Obecnie budynek jest nieużytkowany, okna i drzwi zabite są deskami i płytami wiórowymi. 

Obiekt z zewnątrz dostępny całą dobę, wnętrze niedostępne

Oprac. Anna Nierychlewska, OT NID w Łodzi, 14.07.2026 r.