Historia 

Po raz pierwszy w źródłach pisanych Wola Pękoszewska, należąca do parafii Jeruzal, odnotowana została w 1579 roku przez A. Pawińskiego w Źródłach dziejowych. W latach 70. XVII wieku wieś stanowiła własność arcybiskupa Mikołaja Jana Prażmowskiego. Prażmowscy w połowie XVIII wieku sprzedali Wolę Pękoszewską oraz Radziejowice marszałkowi Francji Ulrichowi Friedrichowi Woldemarowi von Löwendal, żonatemu z Barbarą z Szembeków. Jedna z ich córek – Benedykta Zofia Antonina wniosła obie miejscowości w posagu hrabiemu Aleksandrowi Ossolińskiemu. Następnie córka Benedykty i Aleksandra-Anna, wniosła w 1782 roku majątek w posagu hrabiemu Kazimierzowi Krasińskiemu. Po śmierci Kazimierza w 1802 roku dobra odziedziczył Józef Wawrzyniec Maciej Onufry Krasiński. W 1823 roku na skutek porozumienia zawartego  w sprawie spłaty długu karcianego Józefa Wawrzyńca, Wola Pękoszewska wraz z przynależnymi do niej 180 włókami gruntu przeszła na własność generała Franciszka Borgiasza Górskiego. Zmianę właścicieli majątku sfinalizowano aktem notarialnym z dnia 19 stycznia 1826 roku, zgodnie z którym majątek Wola Pękoszewska wraz z przynależnymi wsiami: Pękoszew, Borszyce, Wólka Jeruzalska, Młyn Kokoszka, Kolonie Budy pod Paplinem, Huta Kolonia, Budy Stare pod Zatorem, Budy Nowopole generał Górski nabył od Józefa Wawrzyńca Krasińskiego za 182 000 złotych. W rękach przedstawicieli rodziny Górskich majątek pozostał do czasów wybuchu II wojny światowej. Po wojnie, w 1945 roku, został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. 

Opis 

Według inwentarza majątku z 1824 roku w oprócz dworu w skład kompleksu wchodziły zabudowania folwarku: spichlerz, lamus, stajnie, kurniki, obory, owczarnia, stodoła, rogatki, kuźnia, karczma oraz browar, zmodernizowany i rozbudowany przez F. Górskiego oraz ogrody, sady i warzywniaki. Obecnie z rozległego niegdyś kompleksu zachował się położony w parku krajobrazowym dwór oraz powstałe po sporządzeniu inwentarza: dawny, przydworski budynek gospodarczy, obora i browar. Dawny przydworski budynek gospodarczy znajduje się po północno-zachodniej stronie dworu. Pierwotnie był z dworem połączony zadaszoną pergolą, wspartą na siedmiu drewnianych filarach, widoczną na archiwalnych fotografiach z 2. połowy XIX wieku i pełnił rolę kuchni i mieszkania dla służby. 

Jest budynkiem wolnostojącym, dwutraktowym, założonym na planie prostokąta z dobudówką od strony północno-zachodniej, parterowym z użytkowym poddaszem. Wymurowany został z cegły łączonej zaprawą wapienną i otynkowany na biało. Dwa okna od strony wschodniej zamknięte są półkoliście, dwa – przemurowane wtórnie – mają wykrój prostokątny. Pozostałe okna o wykroju prostokątnym, stolarka okienna częściowo wymieniona na nową. Do głównej bryły budynku prowadzą 4 wejścia – od stron: wschodniej, północnej i dwa od południowej, do przybudówki jedno – od strony północnej. Stolarka drzwiowa drewniana, wtórna, nad wejściami wschodnim, północnym i jednym z południowych zamontowane wtórne, blaszane daszki. Drugie z wejść od południa, na łączeniu z przybudówką, z wiatrołapem nakrytym dachem płaskim. Budynek główny przykryty jest dachem naczółkowym o konstrukcji krokwiowo-płatwiowej, pokrytym papą. Stropy są drewniane. Dobudówka nakryta jest dachem dwuspadowym, również pokrytym papą. Obecnie w budynku znajdują się prywatne mieszkania. 

Obiekt z zewnątrz dostępny całą dobę, wnętrze niedostępne do zwiedzania; w budynku znajdują się prywatne mieszkania

Oprac. Anna Nierychlewska, OT NID w Łodzi, 17.08.2026 r.