Historia

Teren posesji przy ul. Warszawskiej 32 ukształtował się po 1802 roku z połączenia kilku mniejszych niezabudowanych działek ogrodowych, należących do mieszczan posiadających domy po przeciwnej stronie ulicy. Parterowy, murowany dom powstał przed 1807 rokiem. Jego budowniczym i pierwszym właścicielem był Jan Reich lub Reych, urzędnik pruski, który zmarł tuż przed 1825 rokiem. Wówczas budynek dzierżawił w całości Aleksiej Arseniew (Arszeniewski), wicegubernator Obwodu Białostockiego. Tuż po 1825 roku nieruchomość przy ul. Warszawskiej 32 przeszła w posiadanie Michała Noińskiego - radcy pracującego w administracji państwowej lub sądownictwie. Prawdopodobnie po 1843 roku, gdy Obwód Białostocki uległ likwidacji, rodzina Michała Noińskiego opuściła miasto. Zapewne dom przeznaczony był wyłącznie pod wynajem. Dopiero w 1870 roku bracia Michał i Zachary Noińscy sprzedali białostocki majątek. Nabywcami byli małżonkowie Szaja i Chaja Wysoccy, którzy prowadzili nieduży zakład włókienniczy. Wysoccy rozbudowali dom najpewniej po 1870 roku: budynek rozbudowano w kierunku południowo – wschodnim o niewielką murowana przybudówkę, a główne wejście przeniesiono na skraj „starego” budynku.  Przed I wojną światową w domu mieszkał m.in. Stefan Jakimow, nauczyciel geografii i przyrody w Instytucie Panien Szlacheckich.

W domu w okresie międzywojennym mieściła się przez kilka lat przychodnia Wojewódzkiego Towarzystwa Przeciwgruźliczego. Posesja przy ulicy Warszawskiej 32 należała do Wysockich jeszcze na początku lat 30. XX wieku. Z powodu niespłaconych długów nieruchomość w 1931 roku została zlicytowana przez Wileński Bank Ziemski. Aukcję wygrał Leon Polak, współwłaściciel fabryki sukienniczej znajdującej się na rogu ulic Świętojańskiej i Branickiego. W kolejnym roku podzielił prawa własności na brata Michała. Bracia Polak posiadali nieruchomość przy ulicy Warszawskiej 32 do II wojny światowej. Po wojnie budynek przejęty został przez władze miejskie i przeznaczony na potrzeby służby zdrowia. Znajdował się w nim Wydział Zdrowia Miejskiej Rady Narodowej, miejska Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna i pierwsza w Białymstoku poradnia onkologiczna. W 1976 roku przeprowadzono remont elewacji. Od lat 90. XX wieku do chwili obecnej w budynku mieści się placówka Caritas Archidiecezji Białostockiej.

Opis    

Dom usytuowany kalenicowo w ciągłej zabudowie południowej pierzei ulicy Warszawskiej. To obiekt murowany, otynkowany, kryty blachą płaską, z dwoma murowanymi kominami. Wybudowany na planie prostokąta, podpiwniczony, na cokole, parterowy z użytkowym poddaszem, przykryty dachem dwuspadowym naczółkowym, w przybudówce pulpitowy. Elewacja północno wschodnia, fasada jest ośmioosiowa, na osiach prostokątne otwory okienne ujęte profilowaną opaską. Okna dwuskrzydłowe z nadślemieniem. Na osi czwartej od północnego zachodu płytka, kwadratowa nisza. Na osi siódmej prostokątny otwór drzwiowy zwieńczony arkadą, w którym drzwi: drewniane, dwuskrzydłowe, płycinowe, z ozdobną snycerką (m.in. girlandy, konsolki).

Elewacja frontowa zwieńczona szerokim, profilowanym gzymsem koronującym. Nad dobudówką znajduje się mur attykowy. W połaci dachowej szeroka lukarna z dwoma oknami oraz okna dachowe. Elewacja boczna południowo wschodnia: w narożniku parterowa przybudówka z prostokątnym otworem wejściowym poprzedzonym schodami z platformą dla osób z niepełnosprawnościami. W szczycie trzy okna: środkowe dwuskrzydłowe, po bokach małe prostokątne. Elewacja tylna południowo zachodnia jest siedmioosiowa na osiach prostokątne otwory okienne, w cokole okna prostokątne. W połaci dachowej niewielka lukarna i okno połaciowe. Do elewacji bocznej północno zachodniej dostawiony piętrowy budynek. Dom przy ulicy Warszawskiej 32 jest nośnikiem wartości urbanistycznych, historycznych i artystycznych. Razem z sąsiadującymi domami stanowi integralną cześć historycznej zabudowy ulicy. Mimo rozbudowy po 1870 roku budynek zachował cechy typowe dla białostockiego budownictwa z czasów pruskich.

Zabytek jest dostępny z zewnątrz. 

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku 05.02.2026 r.

Bibliografia    

• Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 12, województwo podlaskie (białostockie), z. 2, Miasto Białystok, pod red. M. Zglińskiego i K. Kolendo-Korczak, Warszawa 2015, s. 221.
• Lechowski A., Białystok. Przewodnik historyczny, Ulica Warszawska cz. 2, Białystok 2006, s. 12.
• Wróbel W., Świętojańska. Historia jednej ulicy, Białystok 2018, s. 297-301.   
• Wróbel W., Ul. Warszawska 32. Mieszkał tu wicegubernator Arseniew, 20 stycznia 2017 r., https://plus.poranny.pl/ul-warszawska-32-mieszkal-tu-wicegubernator-arseniew/ar/11688484 (dostęp:20.10.2025)
• Wróbel W., Od Noińskich do braci Polaków, 21 stycznia 2017 r., https://plus.poranny.pl/od-noinskich-do-braci-polakow/ar/11707692 (dostęp:20.10.2025)