Historia

Dzwonnica wzniesiona została w latach 1637-1651 z fundacji Wojciecha Roberta Porcjusza. Na elewacji północnej umieszczona jest data 1637. Po pożarze z 1638 roku Porcjusz ufundował nowe dzwony. Dzwonnica była wielokrotnie remontowana – w 1769 roku wymieniono więźbę dachową i pokrycie gontowe a w 1790 roku dotychczasowe gontowe pokrycie wymieniono na blachę. Pod koniec XIX stulecia dzwonnica była w złym stanie technicznym. W 1893 roku z inicjatywy ks. Ludwika Wodzińskiego, pod kierunkiem architekta Tadeusza Stryjeńskiego przeprowadzono remont, dokonując m.in. wymiany pokrycia dachowego. Kilkakrotnie remontowana była też w XX wieku. Prawdopodobnie na początku XX wieku na górnej kondygnacji zamontowano zegar wyprodukowany w krośnieńskiej fabryce Michała Mięsowicza, właściciela Pierwszej Krajowej Fabryki Zegarów Wieżowych. W latach 60. XX wieku przeprowadzono prace remontowe przy stropach, a w latach 80. XX wieku remont generalny, w trakcie którego m.in. wzmocniono fundamenty i mury obwodowe, poddano pracom konserwatorskim elewacje oraz pokryto hełm i latarnię blachą miedzianą. Kolejne kompleksowe prace remontowo-konserwatorskie oraz badawcze wykonano w drugiej dekadzie XXI wieku. Po zakończeniu prac wieżę zaadaptowano do nowych funkcji – wystawienniczych oraz turystycznych (wieża widokowa).

Opis    

Dzwonnica w zespole kościoła farnego usytuowana jest na północ od rynku starego miasta przy ulicy Piłsudskiego (dawniej główny trakt prowadzący od Rynku do Bramy Krakowskiej – nieistniejącej). Dzwonnica zlokalizowana jest na południowy wschód od kościoła, elewacja zachodnia przylega do plebanii. Wczesnobarokowa murowana z kamienia i cegły dzwonnica zbudowana jest na rzucie zbliżonym do kwadratu jako trójkondygnacyjna o zwartej bryle. Od wschodu rozszerzona jest dwoma narożnymi szkarpami sięgającymi do trzeciej kondygnacji budowli. Nakryta jest czterospadowym dachem przechodzącym w duży, ośmioboczny, cebulasty hełm z kolumienkową latarnią zakończoną cebulastym hełmem. Pokrycie stanowi blacha miedziana.

Elewacje są tynkowane z elementami kamiennymi. Cokół i szkarpy oblicowane są płytami z piaskowca. Kondygnacje rozdzielone są kamiennymi prostymi gzymsami o profilu półwałka. Gzyms wieńczący jest profilowany, wsparty na kroksztynach o wklęsło-wypukłym profilu. Wystrój architektoniczny jest skromny w formie kamiennego, nieregularnego boniowania naroży i prostych kamiennych obramień otworów okiennych i drzwiowego. Trzecia kondygnacja zaakcentowana jest półkoliście zamkniętymi otworami okiennymi ujętymi w kamienne obramowania z reliefową dekoracją roślinno-ornamentalną. Poniżej okna trzeciej kondygnacji w elewacji południowej kamienna tablica z napisem: „DEO VNITRINO DICAT.1637” (Poświęcono Bogu W Trójcy Jedynemu 1637). Powyżej okien trzeciej kondygnacji elewacji północnej i południowej umieszczone są tarcze zegarowe.

We wnętrzu zamontowane są trzy dzwony: Jan, Maryan i Urban oraz mechanizm zegarowy Michała Mięsowicza. Największy z nich – dzwon Urban ufundowany został przez Portiusa na cześć papieża Urbana VIII i wykonany został przez ludwisarzy Stefana Meutela i Georga Oliviera. Dzwon waży około 2,5 tony; w dolnym obwodzie mierzy 490 centymetrów i jest jednym z największych historycznych dzwonów w Polsce. Ponadto w wieży można zobaczyć wystawę prezentującą zegarmistrzostwo – część ekspozycji stałej Muzeum Rzemiosła w Krośnie, a sezonie letnim prezentowane są wystawy czasowe.

Zwiedzanie wieży-dzwonnicy zgodnie z harmonogramem dostępnym na stronie internetowej Muzeum Rzemiosła w Krośnie. Brak udogodnień dla osób ze szczególnymi potrzebami.

Oprac. Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 03.02.2026 r.

Bibliografia    

• Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta biała, Krosno, Dzwonnica przy kościele parafialnym rzym.-kat. pw. Trójcy Świętej, oprac. A. Bosak, (Archiwum WUOZ Delegatura w Krośnie), 1994.
• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 13, Województwo krośnieńskie, Krosno, Dukla i okolice, red. Ewa Śnieżyńska-Stolotowa i Franciszek Stolot, Warszawa 1977.
• Kościół farny w Krośnie pomnik kultury artystycznej miasta, Materiały z sesji naukowej Krosno, listopad 1996, pod red. P. Łopatkiewicz, Krosno 1997.
• Miłobędzki A., Architektura Polska XVII wieku, Warszawa 1980.
• Łopatkiewicz P., Krośnieńska fara w wiekach średnich. Przemiany architektoniczne i uchwytne elementy wyposażenia kościoła do połowy XVI wieku,, „Biblioteka Krośnieńska”, seria: Zabytki, z. 3 (1994), Krosno 1995.
• Ross J., Przeszłość artystyczna i zabytki sztuki Krosna i okolicy [w:] Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, pod red. J. Garbacika, t.1, Kraków 1972, s. 297-345.
• Ross J., Przemiany stylowe kościoła parafialnego w Krośnie od XIV do XX wieku, „Nasza Przeszłość”, 46, 1976, s. 141-152.
• Sarna W., Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl 1898.
• Stanisława Tomkowicza inwentarz zabytków powiatu krośnieńskiego, Z rękopisów Autora wydali i własnymi komentarzami opatrzyli Piotr i Tadeusz Łopatkiewiczowie, Kraków 2005.