Historia

Posiadłość dworska we wsi Hadle Szklarskie położonej w ziemi sanockiej istniała już co najmniej od 1. połowy XVI wieku. Należała do Stanisława Stadnickiego (zm. 1542),  po nim do jego syna Stanisława Mateusza Stadnickiego (zm. 1563), a następnie do braci Andrzeja Piotra Stadnickiego i kasztelana sanockiego Marcina Stadnickiego, który zmarł po 1628 roku. Córka wspomnianego Marcina Stadnickiego Marianna Stadnicka wyszła w 1630 roku za mąż za Michała Zebrzydowskiego (zm. 1667), wnosząc mu wieś Hadle w wianie. W 1851 roku w skład kompleksu dworsko-folwarcznego należącego wówczas do Izabeli Humnickiej wchodził murowany dwór wzniesiony na kulminacji wzniesienia na rzucie prostokąta z ryzalitami m.in. od strony elewacji frontowej (zachodniej) i bocznej (południowej). W odległości około 50-100 metrów od niego na północ usytuowany był majdan gospodarczy, w obrębie którego funkcjonowało kilka drewnianych budynków gospodarczych (stajnia, obora, stodoły) oraz drewniany budynek, który utożsamiać należy z oficyną dworską. Powstały później w tym samym miejscu i istniejący do chwili obecnej modrzewiowy budynek jest często mylnie identyfikowany w literaturze ze starym dworem. W otoczeniu budynku dworu na wierzchowinie wzniesienia rozplanowany został w 1. połowy XIX stulecia wieloosiowy park krajobrazowy z dwoma wjazdami od strony południowej i północnej oraz starodrzewem zachowanym w zachodniej części skarpy. Po 1855 roku Izabela Humnicka-Gurska sprzedała majątek ziemski w Hadlach Janowi Łastowieckiemu, który był właścicielem dworu w Sieteszy. Po jego śmierci w 1876 roku należące do niego dobra ziemskie wraz z kompleksem dworskim w Hadlach Szklarskich przejął syn Antoni. Po jego zgonie majątek w Hadlach odziedziczył jego syn Piotr Łastowiecki (1860-1929), który na przełomie XIX i XX wieku podjął szerszą akcję modernizacji zespołu dworsko-parkowego w Hadlach Szklarskich i jego zaplecza gospodarczego. W ramach tych działań rozbudował on m.in. gruntownie stary dwór, przekształcając go w bardziej reprezentacyjny pałac, a także wzniósł nowe murowane budynki kuźni, stajni i oranżerii. W tym okresie istniejące założenie parkowe zostało poszerzone od strony południowej o dość rozległy parter wodny, ma terenie którego powstał pełnowodny staw dworski z charakterystycznym wałem (groblą) obsadzonym drzewami. Syn Piotra Łastowieckiego Antoni (1892-1973) pozostawał właścicielem miejscowego majątku do 1944 roku, kiedy na mocy ustawy o reformie rolnej  został pozbawiony swojej własności, a kompleks dworsko-parkowy przeszedł na własność Skarbu  Państwa. W okresie PRL majątek dworski wraz z budynkiem dworu był administrowany m.in. przez Wydział Gospodarki Komunalnej w Przeworsku, a później przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych w Manasterzu. W 1976 roku cały zespół dworski przejęty został przez Wojewódzką Komendę Milicji Obywatelskiej w Przemyślu, która w latach 1977-1980 przeprowadziła szeroko zakrojone prace remontowo-budowlane znajdujących się na jego terenie dawnych budynków dworskich. Od 2007 roku zespół pałacowy stanowi własność Gminy Jawornik Polski. W 2017 roku zostały zakończone kompleksowe prace remontowo-konserwatorskie przy budynku dworu, które objęły również zabytkowe budynki kuźni i stajni. W początkach 2023 roku po zakończeniu gruntownego remontu budynku dawnej oranżerii zaczęła  funkcjonować w nim szklarnia. Obecnie dawny zespół dworski pełni rolę atrakcyjnego, ogólnodostępnego ośrodka o profilu hotelowo-wypoczynkowym i konferencyjnym pod nazwą Zespół Pałacowo-Parkowy, który czynny jest przez cały rok.

Opis

Zespół pałacowy w Hadlach Szklarskich położony jest malowniczo z centrum miejscowości na wierzchowinie wzniesienia w widłach rzeki Mleczki i potoku Tarnawka w środkowej części wsi. W skład zespołu, obok murowanego budynku dworu (pałacu) pełniącego obecnie funkcję hotelu, zlokalizowanego w południowej części kompleksu wchodzą również murowane budynki: kuźni i stajni, a także niewielki, parterowy budynek oranżerii, które zgrupowane są w środkowej części zespołu, gdzie funkcjonował niegdyś folwark dworski z majdanem gospodarczym. Obecnie budynek stajni wykorzystywany jest jako jadalnia, a we wnętrzu dawnej kuźni zorganizowano dodatkowe apartamenty hotelowe. Całość otacza park krajobrazowy z kwaterami roślinności komponowanej i fontanną na zach. od budynku dworu oraz rozległą polaną zamkniętą szpalerem grabowym po przeciwległej stronie dworu z zachowanymi osiami widokowymi na okoliczne wzgórza Pogórza Dynowskiego. Południowa część założenia parkowego zajmuje malowniczy parter wodny z dawnym stawem dworskim, który jest obecnie wykorzystywany w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych przez gości hotelu i turystów (m.in. wędkarstwo). Na terenie między dworem a stawem przetrwał starodrzew z dominującą przewagą dębów liczących w chwili obecnej już ponad 200 lat. Teren dawnego majdanu gospodarczego, usytuowanego na północ od pałacu, zajmuje plac zabaw oraz otwarty w 2022 roku kompleks rekreacyjny w postaci basenów otwartych ze zjeżdżalnią wodną i brodzikiem dla dzieci oraz współczesnym budynkiem kręgielni.

Zabytek dostępny dla gości ośrodka hotelowego.

Oprac. Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 12.11.2025 r.