Historia

Budynek oranżerii powstał na przełomie XIX i XX wieku z inicjatywy ówczesnego właściciela majątku dworsko-parkowego Piotra Łastowieckiego (1860-1929), który podjął wówczas bardziej kompleksową akcję jego modernizacji. W ramach tych działań kosztem pd. części ośrodka gospodarczego, gdzie usytuowanych było dotąd kilka drewnianych budynków mieszkalnych i gospodarczych, powiększony został od strony północnej park dworski. W miejscu tym od strony elewacji północnej dworu wzniesiony został niewielki murowany budynek oranżerii na rzucie prostokąta. Po śmierci Piotra Łastowieckiego w 1929 roku majątek dworski odziedziczył jego syn Antoni Łastowiecki (1892-1973), który był jego właścicielem do 1944 roku. Po wprowadzeniu reformy rolnej jesienią tegoż roku budynek oranżerii przeszedł na własność Skarbu  Państwa. W latach 1977-1980, gdy zespół dworsko-parkowy był już administrowany przez Wojewódzką Komendę Milicji Obywatelskiej w Przemyślu, budynek oranżerii został rozbudowany w oparciu o projekt inż. Jana Hawajskiego. Efektem tej przebudowy było przedłużenie budynku w kierunku zachodnim z zachowaniem w nowej części obiektu gabarytów i architektury starszej części budynku w celu powstania w nim szklarni. Od 2. poł. lat 90. XX stulecia budynek stanowił własność Komendy Wojewódzkiej Policji w Rzeszowie, pełniąc rolę stróżówki (dozorcówki). W 2007 roku oranżeria wraz z całym zespołem dworsko-parkowym stała się własnością Gminy Jawornik Polski. W początkach 2023 roku zakończono kompleksowe prace remontowo-konserwatorskie budynku oranżerii. Wspomniane prace remontowo-budowlane objęły m.in. odnowienie tynków wszystkich elewacji, wymianę dachu, stolarki drzwiowej i okiennej, wprowadzenie nowego przeszklenia elewacji frontowej oraz modernizację wszystkich instalacji budynku oranżerii. Efektem tych gruntownych prac renowacyjnych jest obecny wygląd tego zabytkowego obiektu, który stanowi integralną część ogólnodostępnego Zespołu Pałacowo-Parkowego w Hadlach Szklarskich.

Opis

Murowany wolnostojący budynek oranżerii położony jest na lekkim wzniesieniu w środkowo-wschodniej części zespołu dworsko-parkowego w otoczeniu wieloosiowego parku krajobrazowego. Budynek parterowy, otynkowany wzniesiony z cegły na rzucie wydłużonego prostokąta. frontem zwrócony w kierunku pd. Część środkowa budynku nakryta dachem dwuspadowym w formie stropodachu, a ryzality pokryte dachem płaskim. Bryła budynku jednokondygnacyjna i niepodpiwniczona z dwoma bocznymi ryzalitami. Elewacja frontowa w części środkowej z charakterystycznym elementem przeszklonej pochyłej ściany z dwoma ryzalitami po bokach z umieszczonymi pośrodku nich okrągłymi drewnianymi oknami, które są przedzielone przez szczebliny. Elewacje boczne gładko tynkowane, z dwuskrzydłowymi drzwiami wejściowymi zamkniętymi półkolistym nadświelem umieszczonymi pośrodku. Elewacja tylna gładko tynkowana pozbawiona zupełnie otworów okiennych i drzwiowych. 

Zabytek dostępny dla gości Zespołu Pałacowo-Parkowego. Obecnie pełni funkcję recepcji i szklarni.

Oprac. Andrzej Gliwa, OT NID w Rzeszowie, 07.11.2025 r.